Kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 tiếp tục được bố trí ở mức kỷ lục nhằm tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hoàn thiện hệ thống hạ tầng chiến lược. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, đòi hỏi các bộ, ngành và địa phương phải quyết liệt hơn trong tổ chức thực hiện.

Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được Quốc hội quyết định là 1,08 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay và tăng khoảng 175.000 tỷ đồng so với năm 2025. Trong đó, Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khoảng 1,01 triệu tỷ đồng.

Đến hết tháng 5/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết cho các nhiệm vụ, dự án hơn 1.004.000 tỷ đồng. Nếu không tính phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng thêm, tổng số vốn đã được phân bổ đạt gần 990.700 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Hiện vẫn còn khoảng 22.700 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết, chiếm 2,2% kế hoạch vốn được giao. Số vốn này thuộc 12 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương, chủ yếu do các dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện bố trí vốn hoặc đang được đề xuất điều chỉnh, điều chuyển sang các đơn vị có nhu cầu sử dụng cao hơn.

Về giải ngân, tính đến hết ngày 31/5/2026, tổng số vốn đầu tư công đã giải ngân đạt khoảng 219.359 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 70.644 tỷ đồng, bằng 19,4% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 148.715 tỷ đồng, tương đương 22,9% kế hoạch. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tương đương nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm hơn 34.800 tỷ đồng.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, tiến độ giải ngân trong tháng 5 đã có chuyển biến tích cực hơn so với những tháng đầu năm. Tuy nhiên, kết quả thực hiện vẫn thấp hơn yêu cầu đặt ra và cần tiếp tục được cải thiện trong các tháng còn lại.

Một trong những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân là tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng trong bối cảnh nhu cầu đầu tư tăng cao. Giá nhiều loại nguyên vật liệu tiếp tục biến động mạnh, vượt mức dự toán ban đầu, khiến các chủ đầu tư phải điều chỉnh hợp đồng và phương án triển khai dự án.

Cùng với đó, công tác giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn tại nhiều địa phương. Các khó khăn liên quan đến xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường, phương án tái định cư và thủ tục thu hồi đất khiến nhiều dự án chưa thể triển khai thi công đúng tiến độ.

Ngoài ra, thời điểm đầu năm thường là giai đoạn các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện công tác thiết kế, lập và thẩm định dự toán, tổ chức lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh chưa nhiều.

Bộ Tài chính cũng cho rằng, công tác chuẩn bị đầu tư tại một số dự án vẫn chưa bảo đảm chất lượng, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả vốn. Bên cạnh đó, năng lực và trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế, thiếu quyết liệt trong quá trình triển khai.

Đáng chú ý, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương mới, một số xã, phường còn thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, ảnh hưởng đến công tác quản lý và tổ chức thực hiện dự án.

Để thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành và địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Trong đó, cần phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương trong việc trực tiếp chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh; đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng; chủ động xử lý các vấn đề liên quan đến nguồn cung và giá vật liệu xây dựng.

Bộ Xây dựng được đề nghị tiếp tục phối hợp với các địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường, tăng cường quản lý, kiểm tra và bình ổn giá vật liệu xây dựng, kịp thời xử lý các biến động bất thường.

Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm hoặc gây cản trở tiến độ triển khai dự án; đồng thời kiện toàn đội ngũ cán bộ làm công tác đầu tư công, đặc biệt tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Bộ Tài chính cũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương cập nhật đầy đủ dữ liệu giải ngân trên hệ thống thông tin chuyên ngành để phục vụ công tác theo dõi, đánh giá và vận hành bộ công cụ KPI giám sát tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trên phạm vi toàn quốc.

Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế năm 2026, việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước mà còn tạo thêm dư địa thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và phát triển hạ tầng trong giai đoạn tới.