Theo Chính phủ, việc duy trì thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo địa giới hành chính giúp hạn chế rủi ro phát sinh từ việc công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng vừa được Quốc hội thông qua trong phiên làm việc chiều 23/4 với 489/491 đại biểu có mặt tán thành.

Luật này sẽ có hiệu lực thi hành từ 1/7/2027. Việc quy định thời điểm này, theo Chính phủ, nhằm bảo đảm thời gian xây dựng Cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đồng thời bảo đảm thời gian để sửa đổi, bổ sung các quy định chi tiết và biện pháp thi hành.

Trong báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án luật trước khi các đại biểu Quốc hội bấm nút, Chính phủ nêu định hướng không liệt kê giao dịch phải công chứng trong Luật, mà chỉ quy định rõ hơn tiêu chí xác định giao dịch phải công chứng.

Việc chỉnh lý theo phương án này vừa giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, vừa làm rõ hơn các tiêu chí bắt buộc đối với giao dịch phải công chứng mà không bị trùng lặp, xung đột với các luật có liên quan.

Cụ thể, quy định này giúp giảm trực tiếp 6 loại giao dịch phải công chứng đang được quy định trong các nghị định của Chính phủ, tăng số lượng giao dịch được công chứng tự nguyện theo yêu cầu, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.

Về việc bỏ quy định chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên, Chính phủ cho rằng trong bối cảnh việc định danh điện tử, công nghệ sinh trắc học triển khai rộng rãi; công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân bằng công nghệ sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc sử dụng ứng dụng VNelD để xác thực người yêu cầu công chứng, ngăn chặn giả mạo…, thì việc bỏ quy định về chụp ảnh người yêu cầu công chứng ký trước mặt công chứng viên sẽ giúp giảm bớt một khâu trong thủ tục công chứng.

Tuy nhiên, quy định này thời gian qua cũng đã góp phần nâng cao trách nhiệm của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng, tăng tính minh bạch, xác thực đối với giao dịch công chứng.

Quy định này cũng đồng thời bảo đảm các giao dịch công chứng phải được ký trước sự chứng kiến của công chứng viên, bảo vệ tốt hơn quyền lợi cho công chứng viên và người yêu cầu công chứng.

Do vậy, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng giữ lại quy định về việc chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên.

Liên quan đến thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản, quá trình thảo luận có đại biểu đề nghị quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch về bất động sản không theo địa giới hành chính ngay trong Luật Công chứng. Một số ý kiến khác đề nghị chưa bỏ ngay thẩm quyền giao dịch về bất động sản theo tỉnh, thành phố mà giao Chính phủ quy định lộ trình, bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch về bất động sản.

Báo cáo của Chính phủ nêu rõ, Dự thảo Luật tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Quy định này phù hợp với đặc thù mô hình công chứng hiện hành, theo đó công chứng viên chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm cả việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản khi cần thiết.

Trong điều kiện cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan đang trong quá trình hoàn thiện, chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ trên toàn quốc, việc duy trì thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo địa giới hành chính giúp hạn chế rủi ro phát sinh từ việc công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch, Chính phủ giải thích.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã điều chỉnh theo hướng mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản (như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng...), qua đó tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc, gắn với điều kiện vận hành đầy đủ, đồng bộ của cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan, bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ và an toàn pháp lý.

Như vậy, việc công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, khi cơ sở dữ liệu công chứng và liên quan được vận hành đầy đủ, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.

Hồi âm quan điểm đề nghị bỏ quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng các bất động sản để phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự, Chính phủ giải thích quy định này không đặt ra yêu cầu bắt buộc công chứng giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản mà trong trường hợp các chủ thể tự nguyện yêu cầu công chứng đối với loại giao dịch này, việc công chứng thuộc thẩm quyền công chứng của công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có bất động sản.

Tuy nhiên, để tránh cách hiểu không thống nhất, đồng thời tiếp tục thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng theo địa hạt, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng bỏ giao dịch đặt cọc bất động sản thuộc đối tượng phải công chứng.