Theo Bộ Tài chính, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 đã từng bước được hoàn thiện theo hướng phân cấp, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, việc quản lý vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước vẫn đồng thời chịu sự điều chỉnh của hai hệ thống quy định pháp luật, dẫn tới giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự và trách nhiệm.

Trong bối cảnh tổ chức bộ máy tài chính - kế hoạch đã được hợp nhất ở Trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đề xuất hợp nhất hai luật nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, giảm thủ tục và chi phí tuân thủ, qua đó nâng cao kỷ luật tài khóa và hiệu quả đầu tư công.

Tích hợp kế hoạch tài chính và đầu tư công

Một định hướng đáng chú ý là tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công 5 năm. Theo đó, kế hoạch đầu tư công 5 năm được lồng ghép vào kế hoạch tài chính 5 năm dưới dạng danh mục và mức chi đầu tư công, qua đó gắn kế hoạch đầu tư với khả năng cân đối nguồn lực, quản lý rủi ro tài khóa và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội.

Đối với kế hoạch đầu tư công hằng năm, dự thảo đề xuất tích hợp vào dự toán chi đầu tư phát triển hằng năm để thống nhất quản lý từ khâu lập, phân bổ, giao, chấp hành, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách nhà nước.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế để Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm đối với những chương trình, dự án, nhiệm vụ chưa đủ điều kiện triển khai, giải ngân; đồng thời bổ sung các nhiệm vụ, dự án mới đã hoàn thiện thủ tục đầu tư để có thể giải ngân dự toán hằng năm. Cơ chế này nhằm nâng cao khả năng huy động và phân bổ nguồn vốn.

Một điểm mới của dự thảo là bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công. Theo đó, chương trình, dự án, nhiệm vụ phải được đánh giá hiệu quả trong suốt quá trình từ lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện đến vận hành, khai thác sau đầu tư.

Việc đánh giá không chỉ dừng ở tiến độ hay tỷ lệ giải ngân mà phải gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực kết cấu hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội, qua đó bảo đảm hiệu quả thực chất của nguồn vốn đầu tư.

Dự thảo đồng thời bổ sung trách nhiệm của các cơ quan trong quản lý nguồn lực đầu tư. Bộ Khoa học và Công nghệ được bổ sung trách nhiệm tổng hợp, đề xuất phân bổ các nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời đề xuất tổng mức chi đầu tư công 5 năm từ nguồn ngân sách nhà nước cho lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước; nguyên tắc quản lý khoản vay của ngân sách nhà nước; sử dụng số thu thực hiện vượt dự toán trong quá trình chấp hành dự toán; cũng như sử dụng dự phòng, Quỹ dự trữ tài chính và nguồn tăng thu, dự toán chi còn lại để xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Cùng với các nội dung bổ sung, dự thảo lược bỏ một số quy định nhằm giảm chồng chéo. Trong đó, bỏ quy định điều kiện chi từ Quỹ dự trữ tài chính cho ngân sách phải sau khi đã sử dụng hết dự phòng ngân sách; bỏ quy định quyết toán chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình đầu tư công khi hoàn thành chương trình.

Một số quy định của Luật Đầu tư công về lập, trình, phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn và phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công hằng năm cũng được bỏ do đã được tích hợp vào kế hoạch tài chính 5 năm và quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách hằng năm.

Bảo đảm chuyển tiếp khi luật mới có hiệu lực

Dự thảo quy định Luật có hiệu lực từ năm ngân sách 2027. Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 và Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15, đã được sửa đổi, bổ sung, hết hiệu lực kể từ ngày Luật mới có hiệu lực thi hành.

Đối với các cơ chế, chính sách tài chính - ngân sách đặc thù mà địa phương đang áp dụng theo nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ, dự thảo định hướng tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành cho đến khi các văn bản này được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế.

Với quyết toán ngân sách nhà nước năm 2026 và lập dự toán ngân sách nhà nước năm 2027, việc thực hiện vẫn theo Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành đã được sửa đổi, bổ sung. Đối với kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia và kế hoạch đầu tư công 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 đã được phê duyệt, việc tiếp tục thực hiện đặt trong khuôn khổ các nghị quyết đã ban hành; các quy định của luật mới sẽ được áp dụng đối với việc điều chỉnh, theo dõi, kiểm tra và đánh giá.

Đáng chú ý, các chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công đã được phê duyệt và đang triển khai trước ngày Luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện theo quyết định đã ban hành. Trường hợp phù hợp với quy định mới, có thể chuyển sang thực hiện theo cơ chế, thẩm quyền của Luật mới.

Về quy trình thực hiện dự án đầu tư công, Bộ Tài chính cho biết đã rà soát theo hướng gồm các bước cơ bản: đề xuất dự án; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư; triển khai thực hiện; thanh toán, quyết toán dự án hoàn thành và đưa vào sử dụng. Bộ Tài chính kiến nghị tiếp tục quy định việc phê duyệt chủ trương đầu tư tại dự thảo Luật, làm căn cứ đánh giá sơ bộ hiệu quả đầu tư và cân đối nguồn lực trong kế hoạch tài chính 5 năm; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết theo hướng nâng cao chất lượng đánh giá tiền khả thi và quy định cụ thể hơn các tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án.