Doanh nghiệp chưa thể yên tâm

Theo tuyên bố ký ngày 31/12/2025, Tổng thống Mỹ   Donald Trump đã điều chỉnh chính sách thuế nhập khẩu đối với gỗ, gỗ xẻ và các sản phẩm phái sinh theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng thương mại năm 1962. Theo đó, thời điểm tăng thuế đối với các sản phẩm gỗ thành phẩm như ghế bọc nệm, tủ bếp, tủ nhà tắm được lùi từ ngày 1/1/2026 sang 1/1/2027.

Trước đó, theo Tuyên bố số 10976 ban hành tháng 9/2025, các mặt hàng gỗ nhập khẩu vào Mỹ đang chịu mức thuế 10% đối với gỗ nguyên liệu và 25% đối với sản phẩm chế biến sâu, đồng thời dự kiến tăng lên lần lượt 30% và 50% từ đầu năm 2026.

Phía Mỹ cho biết, quyết định lùi thời điểm tăng thuế nhằm tạo dư địa cho các cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra và bảo đảm ổn định chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công thương), cần nhìn nhận rõ bản chất đây không phải là quyết định hoãn áp thuế, mà chỉ là điều chỉnh thời điểm tăng thuế. Các sản phẩm gỗ nhập khẩu vào Mỹ vẫn đang chịu thuế theo Mục 232 và chính sách này không liên quan đến các phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đối với sắc lệnh thuế đối ứng.

Điều này khiến rủi ro chính sách đối với ngành gỗ mang tính dài hạn và khó dự báo hơn, bởi không phụ thuộc vào các tranh chấp tư pháp ngắn hạn. Ở góc độ thị trường, mức thuế 25% hiện tại đã là “ngưỡng chịu đựng cao” đối với nhiều doanh nghiệp.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) nhận định, nếu coi việc lùi thời hạn tăng thuế là “cơ hội” thì cần hết sức dè dặt. Thực chất, quyết định này chỉ giúp doanh nghiệp tránh cú sốc thuế ngay đầu năm 2026, có thêm thời gian điều chỉnh kế hoạch và chuẩn bị các kịch bản ứng phó, chứ không mở ra dư địa tăng trưởng mới.

Theo phân tích của VIFOREST, mức thuế 25% hiện nay đã tạo áp lực lên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nhà sản xuất Việt Nam đến nhà nhập khẩu và hệ thống bán lẻ tại Mỹ. Khả năng Mỹ nâng thuế lên 50% trong ngắn hạn được đánh giá là không cao, bởi chi phí gia tăng khó có thể được “hấp thụ” hoàn toàn. Cuối cùng, phần lớn gánh nặng vẫn sẽ chuyển sang người tiêu dùng Mỹ thông qua mặt bằng giá mới, yếu tố có thể làm suy yếu sức cầu trong bối cảnh kinh tế Mỹ chưa thực sự ổn định.

Dù vậy, nhìn trong trung hạn, rủi ro vẫn hiện hữu. Mỹ đang mở rộng điều tra và áp dụng Mục 232 với nhiều nhóm hàng nhập khẩu khác, cho thấy xu hướng sử dụng thuế quan như một công cụ điều tiết chuỗi cung ứng và đàm phán kinh tế - chính trị. Với ngành gỗ Việt Nam, điều này đồng nghĩa năm 2026 là giai đoạn “tạm ổn nhưng chưa thể yên tâm”.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi chiến lược đặt ra không còn là thuế có tăng hay không, mà là khoảng lùi 1 năm này sẽ được sử dụng để điều chỉnh mô hình kinh doanh ra sao, nhằm đủ sức chịu đựng nếu mặt bằng thuế cao hơn trở thành “bình thường mới” sau năm 2026.

Không bỏ trứng vào một giỏ

Ông Ngô Sỹ Hoài cho biết, sau nhiều năm gây dựng, gỗ Việt Nam đã có vị thế vững chắc tại Mỹ và việc rút lui là lựa chọn gần như không khả thi. Tuy nhiên, nguyên tắc “không bỏ trứng vào một giỏ” đang được áp dụng rõ nét hơn, khi doanh nghiệp buộc phải duy trì thị trường Mỹ ở mức hợp lý, đồng thời từng bước phân tán rủi ro sang các thị trường khác.

Điểm khác biệt của giai đoạn 2026 nằm ở chỗ, việc đa dạng hóa không còn dừng ở mở thêm thị trường, mà đi sâu hơn vào tối ưu chiến lược sản phẩm và cấu trúc chi phí. Khi sức mua tại Mỹ chịu áp lực từ lạm phát và chi phí vay cao, các phân khúc trung - cao cấp không còn dễ tăng trưởng như trước, buộc doanh nghiệp phải thích nghi với hành vi tiêu dùng thận trọng hơn.

Trong bối cảnh đó, Công ty TNHH Thương mại - Sản xuất Sao Nam là ví dụ cho cách doanh nghiệp lựa chọn “đi chậm để đi xa”. Thay vì mở rộng đầu tư ồ ạt, doanh nghiệp chủ động điều chỉnh danh mục sản phẩm để phù hợp với xu hướng thắt chặt chi tiêu. Bà Đỗ Thị Kim Loan, Tổng giám đốc Công ty chia sẻ, Sao Nam đã đầu tư thêm thiết bị để phát triển các dòng ván sàn mỏng hơn, có mức giá dễ tiếp cận hơn nhưng vẫn giữ nguyên chất lượng vật liệu và kỹ thuật.

Việc giảm độ dày từ 21 mm xuống 17 mm, 15 mm, thậm chí 12 mm và 9 mm không chỉ là thay đổi thông số kỹ thuật, mà là cách tái cấu trúc giá trị sản phẩm. Khi độ dày giảm, giá thành hạ xuống, chi phí logistics và nguyên liệu trên mỗi đơn vị sản phẩm cũng được tối ưu, giúp doanh nghiệp mở rộng tệp khách hàng mà không phải cạnh tranh bằng cách hạ chuẩn chất lượng.

Theo đó, ván sàn mỏng hơn vẫn là gỗ thật, đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ và độ bền, nhờ đó có thể tham gia các dự án lớn, nơi chủ đầu tư vừa đòi hỏi tính đồng bộ, vừa đặt nặng bài toán chi phí. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành gỗ bị thu hẹp bởi thuế và chi phí đầu vào, cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp bảo toàn dòng tiền và duy trì nhịp đơn hàng.

Khi “né thuế” không còn đủ

Nếu Sao Nam chọn cách “co gọn thông minh”, thì Công ty TNHH Đồ gỗ Nghĩa Sơn lại đi theo hướng mở rộng không gian kinh doanh bằng thiết kế và thương mại điện tử, thay vì tiếp tục xoay xở trong biên độ thuế quan ngày càng hẹp.

Ông Huỳnh Lê Đại Thắng, Giám đốc Công ty cho biết, Nghĩa Sơn đã tham gia các sàn thương mại điện tử quốc tế, đặc biệt là Amazon, từ hơn 4 năm trước với trọng tâm là thị trường Mỹ. Đây không chỉ là lựa chọn kênh bán hàng, mà là bước chuyển chiến lược khi doanh nghiệp rút ngắn khoảng cách với người tiêu dùng cuối cùng, qua đó giành lại quyền chủ động về giá và thị trường.

Thương mại điện tử giúp doanh nghiệp không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà nhập khẩu trung gian. Khi nắm được dữ liệu khách hàng, phản hồi thị trường và xu hướng tiêu dùng, doanh nghiệp có thể điều chỉnh sản phẩm và giá bán linh hoạt hơn. Hiệu quả thể hiện rõ khi doanh thu từ kênh này trong năm qua tăng gấp 4 lần, hiện chiếm khoảng 15% tổng doanh thu xuất khẩu, đủ để trở thành “vùng đệm” chiến lược trong bối cảnh chi phí thuế và logistics biến động mạnh.

Song song với kênh bán hàng, Nghĩa Sơn xác định thiết kế là trụ cột tạo giá trị dài hạn. Doanh nghiệp đầu tư bài bản cho đội ngũ thiết kế, mỗi năm đưa ra khoảng 30 mẫu mới, tập trung vào các dòng nội - ngoại thất ngoài trời, phân khúc có giá trị cao và biên lợi nhuận tốt.

Ông Huỳnh Lê Đại Thắng chỉ ra sự khác biệt giữa gia công thuần túy và sản xuất theo thiết kế riêng nằm ở quyền định giá. Khi chủ động thiết kế, giá bán được xác lập trên giá trị sử dụng và trải nghiệm sản phẩm, tạo ra phần “đệm” đủ lớn để hấp thụ chi phí thuế gia tăng. Nhờ đó, trong năm 2025, dù thuế nhập khẩu vào Mỹ có thời điểm tăng mạnh, Nghĩa Sơn vẫn ghi nhận mức tăng trưởng hơn 40% cả về doanh thu lẫn sản lượng, xuất khẩu hơn 1.000 container và có đơn hàng kéo dài đến tháng 5/2026.

Ở góc độ thị trường, khi Mỹ siết chặt thuế quan và gia tăng yêu cầu về xuất xứ, môi trường, lao động, lợi thế cạnh tranh của ngành gỗ không còn nằm ở chi phí thấp hay khả năng “né thuế” ngắn hạn. Thay vào đó, doanh nghiệp nào đi sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ thiết kế, thương hiệu đến kênh phân phối, sẽ có nhiều dư địa hơn để phân bổ rủi ro chính sách.

Đánh giá về triển vọng chung, ông Nguyễn Chánh Phương, Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) cho rằng, năm 2026 dù sẽ gặp nhiều khó khăn, nhưng chưa đến mức bi quan. Ngành gỗ Việt Nam đang sở hữu năng lực cốt lõi khó thay thế với khoảng 600.000 lao động, hệ sinh thái sản xuất tương đối hoàn chỉnh và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều chu kỳ biến động.

Tuy nhiên, lợi thế này chỉ đủ để ngành trụ vững, chưa đảm bảo tăng trưởng bền vững. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phân mảnh, doanh nghiệp buộc phải tiến lên các khâu tạo giá trị cao hơn, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới. Để bán hàng hiệu quả trên các nền tảng số, doanh nghiệp phải làm chủ thương hiệu và thiết kế, tạo ra sản phẩm đủ khác biệt để người tiêu dùng chấp nhận mức giá cao hơn.

Về dài hạn, ngành gỗ có thể hình thành các doanh nghiệp chuyên sâu về phân phối và thương mại điện tử quốc tế, đóng vai trò “đầu kéo”, trong khi các nhà sản xuất tập trung vào năng lực cốt lõi. Câu hỏi còn lại là doanh nghiệp nào sẵn sàng đi trước để thoát khỏi vị thế dễ tổn thương nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu.