Gỡ nút thắt tăng vốn của VIMC

Quá trình hoàn thiện cơ chế pháp lý để Tổng công ty Hàng hải Việt Nam - CTCP (VIMC) giữ lại lợi nhuận, tăng vốn điều lệ và tạo nguồn lực cho các dự án hạ tầng hàng hải chiến lược vừa có thêm bước tiến mới khi Bộ Xây dựng thống nhất với Dự thảo nghị quyết của Chính phủ do Bộ Tài chính xây dựng.

Tại Công văn số 11095/BXD-QLDN do Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh ký, Bộ Xây dựng thống nhất với hồ sơ Dự thảo nghị quyết do Bộ Tài chính xây dựng theo đề nghị tại Văn bản số 10157/BTC-DNNN ngày 15/7/2026 để trình Chính phủ xem xét, quyết định.

Trước đó, tại Văn bản số 6020/VPCP-KTTH ban hành cuối tháng 6/2026, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan xây dựng Dự thảo nghị quyết của Chính phủ về việc cho phép VIMC được chia cổ tức bằng cổ phiếu từ nguồn lợi nhuận sau thuế chưa phân phối năm 2024 (sau khi trích lập các quỹ theo quy định), bảo đảm đúng quy định pháp luật và trình Chính phủ xem xét.

Tại Dự thảo nghị quyết, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ thống nhất chủ trương cho phép VIMC chia cổ tức bằng cổ phiếu từ nguồn lợi nhuận sau thuế của năm tài chính 2024 sau khi trích lập các quỹ theo quy định. Việc chia cổ tức bằng cổ phiếu được thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp và pháp luật về chứng khoán.

Được biết, theo báo cáo của Nhóm người đại diện phần vốn nhà nước tại VIMC và Nghị quyết Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2025 và năm 2026, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối của VIMC năm 2024, sau khi trích lập các quỹ theo quy định là 890 tỷ đồng. Đây là nguồn lợi nhuận được VIMC đề xuất sử dụng để chia cổ tức bằng cổ phiếu nhằm tăng vốn điều lệ của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, VIMC không thuộc trường hợp được bổ sung vốn nhà nước để thực hiện dự án quan trọng quốc gia. Vì vậy, toàn bộ lợi nhuận còn lại sau khi trích lập các quỹ của năm 2024 phải được chia bằng tiền theo quy định; đồng thời doanh nghiệp cũng không thuộc đối tượng được chia cổ tức bằng cổ phiếu do chưa trực tiếp là chủ đầu tư dự án quan trọng quốc gia.

Việc áp dụng các quy định trên khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong cân đối nguồn vốn để triển khai kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2030, trong khi hơn 873 tỷ đồng trong tổng số hơn 890 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối của năm 2024 là khoản lợi nhuận phát sinh từ đánh giá lại tài sản, không tạo ra dòng tiền thực tế.

Vì vậy, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ xem xét ban hành một nghị quyết riêng để xử lý trường hợp phát sinh từ thực tiễn của VIMC mà các quy định pháp luật hiện hành chưa cho phép, qua đó tạo cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tăng vốn điều lệ từ nguồn lợi nhuận sau thuế chưa phân phối năm 2024.

Theo ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, Chủ tịch HĐQT VIMC, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng theo Nghị quyết số 226/NQ-CP ngày 5/8/2025 của Chính phủ và Chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030, VIMC dự kiến triển khai hàng loạt dự án trọng điểm trong lĩnh vực cảng biển, logistics và phát triển đội tàu. Riêng công ty mẹ VIMC có tổng nhu cầu vốn đầu tư khoảng 37.887 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030.

Mặc dù doanh nghiệp có quy mô tổng tài sản và vốn chủ sở hữu lớn, nhưng phần lớn được hình thành từ tài sản cố định và các khoản đầu tư tài chính dài hạn tại 34 doanh nghiệp nên không thể chuyển đổi ngay thành nguồn vốn phục vụ đầu tư.

Do vậy, VIMC chỉ có thể bố trí khoảng 1.324 tỷ đồng từ nguồn vốn hiện có cho kế hoạch đầu tư sau khi bảo đảm các nghĩa vụ tài chính và nhu cầu vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong giai đoạn 2026-2030, doanh nghiệp dự kiến tích lũy thêm khoảng 4.110 tỷ đồng, nâng tổng nguồn vốn tự cân đối lên khoảng 5.434 tỷ đồng. So với tổng nhu cầu đầu tư gần 37.900 tỷ đồng, VIMC vẫn thiếu khoảng 28.548 tỷ đồng.

"Phương án sử dụng lợi nhuận sau thuế năm 2024 để chia cổ tức bằng cổ phiếu, qua đó tăng vốn điều lệ, sẽ giúp VIMC có thêm nguồn lực thực hiện kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2030, đồng thời nâng cao khả năng huy động các nguồn vốn hợp pháp khác cho các dự án trọng điểm", ông Nguyễn Cảnh Tĩnh cho biết.

Nuôi dưỡng nguồn lực dài hạn

Cần phải nói thêm rằng, việc giữ lại lợi nhuận năm 2024 để chia cổ tức bằng cổ phiếu thay vì chia bằng tiền mặt sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước trong ngắn hạn đối với phần cổ tức tương ứng với tỷ lệ sở hữu 99,47% vốn điều lệ của Nhà nước tại VIMC.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính đánh giá, nếu được cấp có thẩm quyền thông qua, cơ chế này sẽ mang lại lợi ích tổng thể lớn hơn cho cả Nhà nước và doanh nghiệp.

Thứ nhất, phương án giữ lại lợi nhuận năm 2024 để bổ sung vốn điều lệ được đánh giá là giải pháp tối ưu nhằm nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài.

Xét về giá trị, việc chia cổ tức bằng cổ phiếu từ nguồn lợi nhuận sau thuế năm 2024 sẽ giúp quy mô phần vốn nhà nước tại VIMC tăng thêm 83.594.931 cổ phần, tương ứng hơn 835 tỷ đồng trên sổ sách kế toán.

Đây là cơ chế tạo nguồn lực tại chỗ, cho phép dòng vốn được tái đầu tư ngay vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, từ đó tạo ra giá trị gia tăng trong các giai đoạn tiếp theo khi Nhà nước vừa có thể thu được nguồn thu từ thuế, phí logistics, vừa hưởng lợi từ việc giá trị doanh nghiệp và phần vốn nhà nước tại VIMC được gia tăng.

Thứ hai, theo thông lệ quốc tế và các quy định về tín dụng hiện hành, quy mô vốn chủ sở hữu là một trong những tiêu chí quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận các khoản vay thương mại quy mô lớn. Phần vốn điều lệ tăng thêm từ nguồn lợi nhuận năm 2024 sẽ tạo nền tảng để VIMC huy động thêm nguồn vốn vay dài hạn từ các tổ chức tín dụng và định chế tài chính quốc tế.

Theo tính toán của VIMC, mỗi đồng vốn chủ sở hữu được bổ sung có thể tạo điều kiện huy động thêm từ 2 đến 3 đồng vốn vay thương mại. Nguồn lực tài chính này sẽ giúp VIMC chủ động bố trí vốn đối ứng cho Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, đồng thời bảo đảm nguồn lực triển khai các dự án trọng điểm khác trong lĩnh vực cảng biển, logistics và phát triển đội tàu theo Chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030.

Thứ ba, đặc thù cơ cấu lợi nhuận năm 2024 của VIMC có tới 64,5% là khoản hạch toán phi tiền tệ, tương đương 873 tỷ đồng trên tổng lợi nhuận sau thuế 1.353 tỷ đồng.

Nếu buộc phải chia toàn bộ lợi nhuận bằng tiền mặt, doanh nghiệp sẽ phải sử dụng dòng tiền từ hoạt động khai thác cảng và vận tải biển để chi trả cổ tức đối với phần lợi nhuận chưa thu được bằng tiền, gây áp lực lớn lên cân đối dòng tiền và nguồn lực đầu tư.

Thứ tư, theo phương án cổ phần hóa Công ty mẹ VIMC được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 751/QĐ-TTg ngày 20/8/2018 và lộ trình cơ cấu lại vốn nhà nước giai đoạn 2026-2030, tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại VIMC sẽ từng bước giảm từ 99,47% xuống 65% nhằm thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Việc phát hành cổ phiếu để tăng vốn điều lệ từ nguồn lợi nhuận sau thuế chưa phân phối năm 2024 sẽ là bước chuẩn bị quan trọng, giúp củng cố năng lực tài chính, nâng cao các chỉ tiêu an toàn vốn và gia tăng quy mô doanh nghiệp.

Khi nội lực được tăng cường, các đợt chào bán cổ phần trong tương lai sẽ có điều kiện đạt mức định giá cao hơn, qua đó tối đa hóa giá trị phần vốn nhà nước và lợi ích của các cổ đông.

Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh, phương án này được áp dụng đồng bộ đối với toàn bộ cổ đông hiện hữu, bao gồm Nhà nước với tỷ lệ sở hữu 99,47% và các cổ đông thiểu số nắm giữ 0,53% vốn điều lệ.

Cơ chế này vừa bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Doanh nghiệp, vừa góp phần nâng cao sức hấp dẫn của cổ phiếu VIMC trên thị trường chứng khoán, tạo niềm tin đối với các nhà đầu tư về chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

"Với vai trò là doanh nghiệp giữ vị thế cốt lõi trong ngành hàng hải Việt Nam, việc giữ lại lợi nhuận sau thuế năm 2024 để thực hiện kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2030 cho VIMC là phù hợp với định hướng xây dựng doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, giữ vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực vận tải, hàng hải và logistics", đại diện Bộ Tài chính nhấn mạnh.