Hà Nội và sứ mệnh kết nối những giá trị chung của ASEAN

Trong dòng chảy hội nhập ngày càng sâu rộng, ASEAN đang hướng tới xây dựng một cộng đồng lấy người dân làm trung tâm, nơi hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững trở thành mục tiêu chung của các quốc gia thành viên. Trong hành trình đó, Hà Nội đang nổi lên như một điểm hẹn mới của ngoại giao văn hóa ASEAN, nơi gắn kết bản sắc, con người và khát vọng phát triển của khu vực.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 và Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN diễn ra tại Hà Nội từ ngày 8 - 10/6/2026 tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng chủ động của Thủ đô trong thúc đẩy hợp tác, kết nối và phát triển bền vững. Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, tăng cường hợp tác giữa các thành phố ASEAN là động lực quan trọng để hiện thực hóa tầm nhìn về một cộng đồng tự cường, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm.

Điều làm nên dấu ấn riêng của Hà Nội không chỉ nằm ở vai trò trung tâm chính trị, kinh tế, mà còn ở chiều sâu văn hóa của một đô thị hơn ngàn năm tuổi. Bên lề Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, lãnh đạo Thành phố khẳng định Hà Nội đang đóng vai trò đầu mối kết nối các đô thị ASEAN thông qua văn hóa, di sản và giao lưu nhân dân. Vai trò này được củng cố bởi mạng lưới hợp tác rộng lớn với hơn 100 thủ đô, thành phố lớn trên thế giới và quan hệ hợp tác chính thức với 58 thủ đô, thành phố, địa phương quốc tế.

Nếu nhiều diễn đàn quốc tế được ghi nhớ bởi những phiên thảo luận chính sách, Hà Nội đang tạo dựng dấu ấn bằng sức mạnh của văn hóa. Theo PGS-TS. Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội: “ASEAN không chỉ là một cộng đồng kinh tế hay địa chính trị, mà còn là cộng đồng của những nền văn hóa gần gũi trong đa dạng. Hà Nội có đủ nền tảng để làm sâu sắc thêm sự hiểu biết giữa các quốc gia, tăng cường gắn kết cộng đồng và mở rộng động lực phát triển nội khối”.

Một Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến với Hồ Gươm, phố cổ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, các làng nghề truyền thống, lễ hội dân gian, nghệ thuật trình diễn và kho tàng ẩm thực phong phú đang trở thành những chất liệu đặc sắc để kể câu chuyện Việt Nam trong lòng ASEAN. Những địa chỉ như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, Đền Ngọc Sơn, Nhà tù Hỏa Lò, không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm hay Phố Sách Hà Nội ngày càng trở thành nơi gặp gỡ của các đoàn ngoại giao, nghệ sĩ, thanh niên và du khách trong khu vực.

Riêng không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm trong khoảng bốn năm qua đã tổ chức gần 600 sự kiện văn hóa, nghệ thuật trong nước và quốc tế. Cùng với gần 100 không gian sáng tạo đang hoạt động, Hà Nội đang từng bước hình thành hệ sinh thái văn hóa năng động, nơi truyền thống và hiện đại song hành, góp phần đưa Thủ đô trở thành một trong những điểm kết nối văn hóa quan trọng của ASEAN.

Từ sức mạnh mềm đến động lực tăng trưởng

Trong thế giới ngày càng cạnh tranh bằng sức mạnh mềm, văn hóa không còn đơn thuần là lĩnh vực bảo tồn hay giao lưu. Đối với nhiều thành phố lớn, văn hóa đã trở thành tài sản chiến lược giúp nâng cao hình ảnh, thu hút du khách, kích thích tiêu dùng và mở ra các cơ hội hợp tác mới. Với Hà Nội, ngoại giao văn hóa ASEAN cũng đang được nhìn nhận theo hướng đó. Mỗi sự kiện giao lưu, mỗi cuộc gặp gỡ giữa nghệ sĩ, thanh niên hay cộng đồng sáng tạo đều góp phần mở rộng không gian phát triển cho du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Điểm đặc biệt trong cách tiếp cận ASEAN của Hà Nội là đưa văn hóa từ các diễn đàn, hội nghị đến gần hơn với đời sống thường nhật của người dân. Thay vì dừng lại ở những tuyên bố hay hoạt động mang tính nghi thức, Thủ đô đang biến ASEAN thành những trải nghiệm văn hóa sống động giữa lòng thành phố.

Những năm gần đây, Hà Nội liên tục tổ chức các chương trình giao lưu văn hóa, nghệ thuật quốc tế với sự tham gia của nhiều quốc gia trong khu vực như Campuchia, Lào, Philippines, Myanmar, Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Singapore. Từ Lễ hội Văn hóa ẩm thực Hà Nội, Chương trình Giao lưu văn hóa nghệ thuật quốc tế Hà Nội đến Lễ hội Văn hóa thế giới lần thứ nhất năm 2025, cùng các sự kiện như “Nhịp đập Thái Lan”, Tuần Văn hóa Lào hay Chương trình giới thiệu Du lịch, Nghệ thuật và Văn hóa Malaysia, bản sắc ASEAN ngày càng hiện diện rõ nét trong đời sống văn hóa của Thủ đô.

Các không gian di sản cũng đang được khai thác hiệu quả như những điểm kết nối văn hóa của khu vực. Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn cùng nhiều địa chỉ văn hóa tiêu biểu của Hà Nội đã trở thành nơi gặp gỡ, giao lưu và trao đổi kinh nghiệm của các đoàn nghệ thuật, chuyên gia đến từ Indonesia, Lào, Malaysia và nhiều quốc gia ASEAN khác.

Với thế hệ trẻ, các sự kiện như Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Photo Hanoi, các cuộc thi sáng tạo từ di sản hay hoạt động giáo dục truyền thống tại các di tích đang mở ra không gian để thanh niên trong khu vực cùng đối thoại, sáng tạo và chia sẻ bản sắc bằng ngôn ngữ của thời đại số.

Theo PGS-TS. Bùi Hoài Sơn, bản sắc ASEAN không phải là sự đồng nhất, mà là khả năng cùng tồn tại, cùng chia sẻ và cùng phát triển trong đa dạng. Với truyền thống nhân văn, bao dung và yêu chuộng hòa bình, Hà Nội có đủ điều kiện để trở thành một điểm hẹn văn hóa của khu vực, nơi các giá trị riêng được tôn trọng và những điểm tương đồng được khơi mở.

Sự kết nối bằng văn hóa cũng đang tạo ra những giá trị kinh tế ngày càng rõ nét. Năm 2025, Hà Nội đón 33,7 triệu lượt khách du lịch, trong đó có 7,82 triệu lượt khách quốc tế. Trong giai đoạn 2021 - 2025, các di tích trọng điểm do Thành phố quản lý như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn, Nhà tù Hỏa Lò, Bảo tàng Hà Nội và Trung tâm Hoàng thành Thăng Long đã đón hơn 12 triệu lượt khách tham quan. Những con số này cho thấy, văn hóa không còn đơn thuần là tài sản tinh thần mà đã trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo.

Mỗi lễ hội, triển lãm, chương trình giao lưu nghệ thuật quốc tế hay sự kiện ASEAN đều kéo theo nhu cầu lưu trú, đi lại, mua sắm, trải nghiệm di sản và khám phá làng nghề. Các sản phẩm du lịch văn hóa như tour đêm Hỏa Lò, tour đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tour đêm Hoàng thành Thăng Long, các chương trình múa rối nước, phố đi bộ hay lễ hội ẩm thực đang góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách. Thành công của SEA Games 31 năm 2022 là minh chứng rõ nét khi hình ảnh một Việt Nam an toàn, thân thiện và giàu bản sắc được lan tỏa mạnh mẽ tới 11 quốc gia Đông Nam Á.

Theo lãnh đạo Thành phố, hợp tác văn hóa giữa các đô thị ASEAN còn mở ra nhiều dư địa phát triển trong các lĩnh vực như du lịch nội khối, hội nghị - triển lãm, thiết kế, giáo dục sáng tạo, làng nghề và nội dung số. Đây cũng là lý do Hà Nội đang đẩy mạnh hợp tác với các địa phương trong khu vực trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là văn hóa, du lịch, bảo tồn di sản và giao lưu nhân dân.

Đại sứ Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Trưởng SOM ASEAN của Việt Nam cho rằng, ASEAN muốn giữ vững vai trò trung tâm cần tiếp tục củng cố đoàn kết nội khối, phát huy nội lực và lấy người dân làm trung tâm của mọi chính sách phát triển.

Trong lịch sử, Thăng Long từng là nơi hội tụ tinh hoa bốn phương để làm giàu thêm bản sắc Việt Nam. Hôm nay, trong một ASEAN đang hướng tới tương lai chung dựa trên hòa bình, sáng tạo và phát triển bền vững, Hà Nội đang tiếp tục sứ mệnh ấy ở một tầm vóc mới. Từ những di sản nghìn năm, các không gian sáng tạo đến những cuộc gặp gỡ của người dân, Thủ đô đang từng bước chuyển hóa văn hóa thành nguồn lực phát triển, đưa ngoại giao văn hóa trở thành nhịp cầu kết nối khu vực. Khi bản sắc được đánh thức và con người được đặt ở vị trí trung tâm, Hà Nội không chỉ làm giàu thêm hình ảnh Việt Nam, mà còn góp phần kiến tạo một cộng đồng ASEAN gắn kết, năng động và thịnh vượng hơn.