UBND TP. Hà Nội vừa có văn bản gửi các cơ quan của Quốc hội, bộ, ngành Trung ương và một số địa phương để lấy ý kiến về dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hà Nội quy định việc thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư xây dựng các dự án đường sắt quan trọng Thủ đô.

Việc xây dựng nghị quyết này nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển mạng lưới đường sắt theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, đồng thời cụ thể hóa cơ chế thí điểm quy định tại Điều 9 Luật Thủ đô năm 2026.

Được biết, một trong những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo nghị quyết là cơ chế lựa chọn nhà thầu chiến lược để thực hiện các dự án đường sắt quan trọng, bao gồm đường sắt đô thị và một số dự án đường sắt quốc gia được Chính phủ giao Hà Nội làm cơ quan chủ quản.

Cụ thể, nhà thầu chiến lược được xác định là nhà thầu tiềm năng trong nước, cam kết thực hiện các dự án đường sắt quan trọng Thủ đô và được Ban chấp hành Đảng bộ Thành phố chỉ định là nhà thầu ký kết hợp đồng.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất nhà thầu chiến lược không phải trải qua bước đánh giá năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính theo pháp luật về đấu thầu. Chủ đầu tư được lựa chọn nhà thầu thực hiện các gói thầu chìa khóa trao tay, EPC, EC và EP theo hình thức chỉ định thầu rút gọn, với điều kiện nhà thầu đáp ứng yêu cầu về tư cách hợp lệ.

Đổi lại, nhà thầu chiến lược phải cam kết thực hiện dự án đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, tham gia xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng và không được từ bỏ hoặc đơn phương chấm dứt nghĩa vụ đã ký kết.

Đặc biệt, nhà thầu phải giảm giá tối thiểu 15% so với giá gói thầu được phê duyệt đối với dự án đường sắt địa phương, bao gồm dự án theo mô hình TOD; mức giảm tối thiểu đối với dự án đường sắt quốc gia và dự án đường sắt quốc gia theo mô hình TOD là 10%.

Dự thảo còn đặt ra yêu cầu nhà thầu chiến lược cam kết từ bỏ quyền khởi kiện, khiếu nại Nhà nước Việt Nam hoặc các cơ quan nhà nước thông qua các cơ chế trọng tài, tòa án trong và ngoài nước theo những trường hợp được quy định trong nghị quyết.

Để đẩy nhanh tiến độ, Hà Nội đề xuất cho phép UBND TP. Hà Nội và chủ đầu tư ký hợp đồng nguyên tắc với nhà thầu chiến lược trước khi nhiệm vụ thực hiện dự án, chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi được phê duyệt. Sau khi ký kết, nhà thầu có thể triển khai trước một số công việc theo nội dung hợp đồng nguyên tắc.

Đối với dự án đường sắt địa phương và dự án theo mô hình TOD, dự thảo đề xuất cho phép thực hiện đồng thời các thủ tục về quy hoạch, khởi công xây dựng với thủ tục quyết định đầu tư, thay vì phải hoàn thành tuần tự toàn bộ các bước.

Theo đó, dự án có thể được lập, thẩm định và quyết định đầu tư mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư; chủ đầu tư và nhà thầu chiến lược phải hoàn thiện các điều kiện khởi công trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày khởi công.

Một cơ chế khác là việc áp dụng thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) trong báo cáo nghiên cứu khả thi, cho phép nhà thầu chiến lược tổ chức lập, thẩm tra, thẩm định và phê duyệt thiết kế triển khai sau FEED, đồng thời chịu trách nhiệm về tính chính xác, chất lượng và an toàn của hồ sơ thiết kế.

Dự thảo cũng cho phép thử nghiệm có kiểm soát việc thực hiện đồng thời khảo sát, thiết kế và thi công một số hạng mục trước khi dự án được phê duyệt. Nhà thầu chiến lược phải tự chịu chi phí và rủi ro đối với các công việc này; trường hợp kết quả thử nghiệm đáp ứng yêu cầu của dự án được phê duyệt, chi phí có thể được cập nhật vào tổng mức đầu tư.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, UBND TP. Hà Nội đề xuất giá bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ các dự án đường sắt quan trọng Thủ đô được áp dụng tối đa bằng hai lần so với mức quy định.

UBND cấp xã được giao làm chủ đầu tư các dự án thành phần độc lập về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di chuyển hạ tầng kỹ thuật, đồng thời được tổ chức một số công việc chuẩn bị giải phóng mặt bằng song song với quá trình hoàn thiện phương án tuyến.

Về nguồn vốn, dự thảo đề xuất sử dụng ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, vốn vay, trái phiếu chính quyền địa phương và các nguồn vốn hợp pháp khác. Các dự án đường sắt quan trọng được bố trí vốn qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn, không giới hạn phần vốn chuyển tiếp sang kỳ kế hoạch tiếp theo.

Đáng chú ý, UBND TP. Hà Nội còn đề xuất được ứng trước dự toán ngân sách địa phương năm sau với mức không quá 50% dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản năm thực hiện của các công trình thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn đã được phê duyệt.

Theo đề xuất, phạm vi áp dụng cơ chế đặc thù dự kiến bao gồm hai dự án đường sắt quốc gia là Dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi và Dự án tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn.

Đối với đường sắt đô thị, danh mục dự kiến gồm 5 tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14. Đáng chú ý, Liên danh Công ty cổ phần Vinhomes và Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng SGC được nêu là nhà thầu chiến lược dự kiến thực hiện nhóm 5 tuyến đường sắt đô thị này.

Song song với những cơ chế rút gọn, dự thảo quy định trách nhiệm kiểm tra, giám sát của chủ đầu tư và các cơ quan có thẩm quyền, đồng thời đề xuất Kiểm toán nhà nước thực hiện kiểm toán hồ sơ tổng mức đầu tư trước khi phê duyệt dự án theo quy định áp dụng.

Ban quản lý đường sắt đô thị Hà Nội cho rằng việc ban hành các cơ chế thí điểm có thể rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, tháo gỡ vướng mắc về lựa chọn nhà thầu, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí và giải phóng mặt bằng, qua đó thúc đẩy hình thành mạng lưới đường sắt có tính kết nối liên vùng.

Đặc biệt, tuyến đường sắt đô thị số 8 được định hướng kết nối Hà Nội với sân bay Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh; tuyến số 14 kết nối đến khu vực Nghĩa Trụ, tỉnh Hưng Yên. Việc triển khai các tuyến này được kỳ vọng tăng cường liên kết giữa Hà Nội với các trung tâm đô thị, công nghiệp và dịch vụ của Vùng Thủ đô.