Đánh thức tiềm năng từ những làng nghề trăm tuổi

Ngày 16/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với xã Chuyên Mỹ tổ chức chương trình khảo sát và hội nghị “Nâng cấp chất lượng dịch vụ và kết nối điểm đến du lịch của xã Chuyên Mỹ với các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn TP. Hà Nội năm 2026”.

Trước hội nghị, đoàn chuyên gia, doanh nghiệp lữ hành và đại diện các cơ quan báo chí đã khảo sát làng cổ Cựu, Lễ hội Vinh danh Làng nghề lần thứ hai và Tuần Văn hóa, du lịch, thương mại làng nghề xã Chuyên Mỹ năm 2026, Trung tâm giới thiệu và Trưng bày sản phẩm làng nghề thôn Chuôn Thượng, gia đình nghệ nhân khảm trai tiêu biểu thôn Ngọ, trang trại rau sạch nhà ông Đắc Hải và khu homestay thôn Ngọ.

Chuyến khảo sát mở ra những góc nhìn thực tế về tiềm năng, khả năng kết nối và những điểm nghẽn cần tháo gỡ để Chuyên Mỹ trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá phía Nam Thủ đô.

Phát biểu khai mạc, ông Phan Huy Cường, Trưởng phòng Lữ hành, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội nhấn mạnh, du lịch Thủ đô đang chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sẵn có sang phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao, lấy văn hóa, di sản, làng nghề, ẩm thực và sức sáng tạo làm nền tảng, gắn với chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Định hướng này được cụ thể hóa tại Chương trình số 20-CTr/TU ngày 9/10/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.

Theo ông Cường, Chuyên Mỹ có lợi thế về làng nghề truyền thống, đội ngũ nghệ nhân cùng hệ thống di sản văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, sự liên kết giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất, đơn vị cung ứng dịch vụ và doanh nghiệp lữ hành chưa thường xuyên, các sản phẩm chưa hình thành chuỗi khai thác ổn định.

Ông đề nghị các chuyên gia, doanh nghiệp tập trung đánh giá sức hấp dẫn của làng nghề khảm trai, sơn mài, làng cổ Cựu; đề xuất chương trình tham quan, trải nghiệm phù hợp từng phân khúc khách, đồng thời hoàn thiện điều kiện đón tiếp, dịch vụ ăn uống, mua sắm và kết nối thị trường.

“Thông qua chương trình khảo sát thực tế và các ý kiến trao đổi tại hội nghị, tôi mong muốn các bên cùng xác định được những hướng hợp tác thiết thực, tạo cơ sở để hoàn thiện sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và từng bước đưa chương trình du lịch Chuyên Mỹ tiếp cận thị trường”, ông Cường chia sẻ.

Giới thiệu tiềm năng địa phương, bà Nguyễn Thị Thùy Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ cho biết, xã được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở hợp nhất các xã Tân Dân, Chuyên Mỹ, Vân Từ, Phú Yên và Châu Can thuộc huyện Phú Xuyên trước đây, có diện tích 35,54 km², dân số 44.934 người.

Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 km, tiếp giáp Quốc lộ 1A và cao tốc Pháp Vân đến Cầu Giẽ, Chuyên Mỹ có lợi thế phát triển du lịch trong ngày, cuối tuần và kết nối các tuyến du lịch liên vùng.

Địa phương hiện có 18/35 làng nghề được công nhận, với ba điểm du lịch được UBND TP. Hà Nội công nhận gồm Làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ; Làng nghề may Vân Từ và Làng nghề giày da Phú Yên.

Đặc biệt, nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ có lịch sử hàng nghìn năm, nổi tiếng bởi kỹ thuật chế tác tinh xảo. Các sản phẩm vừa mang giá trị mỹ thuật, vừa lưu giữ tri thức và bí quyết nghề truyền thống. Theo thông tin địa phương, nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ đã được công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới.

Bên cạnh làng nghề, Chuyên Mỹ sở hữu 85 di tích lịch sử, văn hóa, 24 lễ hội truyền thống. Làng cổ Cựu hiện còn khoảng 40 ngôi nhà cổ mang dấu ấn kiến trúc giao thoa giữa truyền thống Việt Nam với phong cách phương Tây và Đông Dương.

Không gian nông nghiệp cũng mở ra hướng phát triển mới với mô hình sản xuất rau sạch ứng dụng công nghệ khí canh Israel trên diện tích 5.000 m², đạt chứng nhận VietGAP, cùng định hướng phát triển sản phẩm hoa sen gắn với du lịch.

Dù vậy, theo bà Hương, hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, dịch vụ phụ trợ, cơ sở lưu trú và nguồn nhân lực phục vụ du lịch vẫn còn hạn chế. Hoạt động quảng bá, xúc tiến chưa tương xứng với tiềm năng.

Để khắc phục, xã đã xây dựng Đề án “Bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa giai đoạn 2026 đến 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, hướng tới nâng cấp hạ tầng, đào tạo nhân lực, phát triển sản phẩm OCOP và tăng cường liên kết doanh nghiệp.

Đáng chú ý, bà Hương thông tin, điểm du lịch làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất là đại diện duy nhất của Hà Nội tham gia Cuộc thi “Điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất năm 2026”.

Đây được kỳ vọng trở thành cơ hội quảng bá thương hiệu, đưa hình ảnh làng nghề Chuyên Mỹ tiếp cận thị trường du lịch rộng lớn hơn.

Bán trải nghiệm, tạo sinh kế và định vị thương hiệu riêng

Từ góc nhìn doanh nghiệp lữ hành, TS. Phùng Quang Thắng, Phó Chủ tịch Thường trực Liên chi hội Lữ hành Việt Nam thuộc Hiệp hội Du lịch Việt Nam đánh giá, Chuyên Mỹ có lợi thế hiếm có khi sở hữu nhiều làng nghề đặc sắc, sản phẩm đã được định vị thương hiệu và còn duy trì hoạt động sản xuất truyền thống.

Tuy nhiên, để chuyển lợi thế thành sức hút du lịch, địa phương cần xây dựng trung tâm thông tin du lịch chuyên nghiệp, cung cấp thông tin đầy đủ cho du khách và doanh nghiệp, đồng thời tổ chức các hoạt động trải nghiệm nghề có chiều sâu.

Theo ông Thắng, phần lớn khách từ trung tâm Hà Nội có thể đến Chuyên Mỹ trong ngày hoặc kết hợp trên hành trình tới Ninh Bình. Vì vậy, việc thiết kế trải nghiệm hấp dẫn, thuận tiện về thời gian có ý nghĩa quyết định.

Ông gợi mở khai thác câu chuyện nghề may comple của làng Cựu, kết nối lịch sử những người thợ làng với hoạt động may mặc tại khu phố cổ Hà Nội, qua đó tạo thêm chiều sâu văn hóa cho hành trình khám phá. “Chuyên Mỹ cũng có thể trở thành trung tâm hàng thủ công mỹ nghệ của cả khu vực các xã lân cận”, ông Thắng nhận định.

Cùng với việc đưa sản phẩm lên nền tảng số, ông đề nghị địa phương phối hợp doanh nghiệp lữ hành thiết kế chương trình cụ thể, quy hoạch tuyến tham quan, bảo đảm môi trường làng nghề xanh, sạch, đẹp để tăng sức hấp dẫn đối với du khách quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Vũ Văn Tuyên, Giám đốc Công ty Du lịch Travelogy Việt Nam nhìn nhận, giá trị nổi bật của Chuyên Mỹ nằm ở những “làng nghề đang sống”, nơi người dân vẫn trực tiếp sản xuất và duy trì sinh kế bằng nghề truyền thống. Theo ông Tuyên, địa phương cần định vị thương hiệu riêng để du khách hiểu rõ đến Chuyên Mỹ sẽ khám phá điều gì, trải nghiệm ra sao và mang theo sản phẩm gì khi kết thúc hành trình.

Ông đề xuất xây dựng những không gian trải nghiệm nghề có hướng dẫn, giúp khách tự tay thực hiện một số công đoạn và sau khoảng một đến ba giờ có thể mang sản phẩm hoàn thiện về làm kỷ niệm. Đồng thời, cần kết hợp dịch vụ ăn uống, mua sắm để nguồn thu từ du lịch lan tỏa trực tiếp tới cộng đồng địa phương.

Ông Tuyên cũng gợi ý phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn theo mô hình “từ nông trại đến bàn ăn”, kết hợp tham quan làng nghề, trải nghiệm nấu ăn, thưởng thức ẩm thực và mua sắm sản phẩm thủ công. Những hoạt động này có thể tạo nên chương trình trải nghiệm trọn vẹn, gia tăng thời gian lưu lại và mức chi tiêu của du khách.

Ở góc độ phát triển thị trường, ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội cho rằng, Chuyên Mỹ đang có sự thay đổi tích cực về cảnh quan làng quê, song muốn phát triển bền vững phải đặt lợi ích của cộng đồng dân cư ở vị trí trung tâm.

Ông Đạt nhấn mạnh quan điểm cần “bán trải nghiệm hơn bán sản phẩm”, bởi cảm xúc và sự tham gia trực tiếp của du khách mới là yếu tố tạo khác biệt cho du lịch làng nghề.

Theo ông, việc nghiên cứu nhu cầu thị trường, nhất là khách quốc tế, cần được quan tâm. Các sản phẩm lưu niệm nên nhỏ gọn, mang hình ảnh đặc trưng của Việt Nam, Hà Nội, có tính nghệ thuật và thuận tiện vận chuyển. “Quan trọng nhất, cần làm sao để các hộ dân thu được lợi ích, nguồn lợi cho chính các hộ gia đình tham gia phục vụ du khách”, ông Đạt nhấn mạnh.

Từ tiềm năng hiện có, ông gợi ý Chuyên Mỹ phát triển chương trình một điểm đến, năm làng nghề, với thời lượng một ngày hoặc hai ngày một đêm, kết hợp tham quan, trải nghiệm, mua sắm và lưu trú. Đặc biệt, Hiệp hội Du lịch Hà Nội đang nghiên cứu khả năng hình thành tuyến du lịch phía Nam Thủ đô, kết nối chùa Đậu, xã Chuyên Mỹ và làng hoa cây cảnh Hồng Vân thành chương trình trong ngày.

Để hiện thực hóa ý tưởng, ông Đạt cho rằng địa phương cần nâng cấp khu vực đón tiếp, nhà vệ sinh, tăng diện tích cây xanh, hoa và bóng mát, tạo cảnh quan thân thiện, thuận tiện cho du khách.

Bà Bùi Thục Anh, Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch và Dịch vụ Hy Vọng đề xuất mỗi điểm tham quan cần lựa chọn sản phẩm tiêu biểu, đặc sắc, bảo đảm chất lượng để giới thiệu và phục vụ nhu cầu mua sắm của khách. Theo bà, sự phối hợp giữa chủ cơ sở sản xuất, doanh nghiệp lữ hành và chính quyền xã cần được tổ chức chặt chẽ, qua đó xác định được doanh thu thực tế mà hoạt động du lịch mang lại cho kinh tế địa phương.

Những ý kiến tại hội nghị cho thấy, hướng phát triển phù hợp với Chuyên Mỹ là chuyển từ giới thiệu sản phẩm làng nghề đơn thuần sang tổ chức những hành trình trải nghiệm có chiều sâu, nơi nghệ nhân trở thành người kể chuyện, cơ sở sản xuất trở thành điểm tham quan và sản phẩm thủ công trở thành món quà lưu giữ ký ức chuyến đi.

Với nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm và sự quan tâm của ngành du lịch Thủ đô, Chuyên Mỹ đang đứng trước cơ hội hình thành thương hiệu điểm đến riêng. Điều quan trọng là biến những ý tưởng từ hội nghị thành sản phẩm cụ thể, có doanh nghiệp đưa khách, có người dân tham gia và có nguồn thu bền vững.

Khi mỗi chuyến tham quan tạo thêm giá trị cho người làm nghề, mỗi sản phẩm mang theo một câu chuyện văn hóa, du lịch Chuyên Mỹ mới có thể thực sự cất cánh, góp phần đưa các làng nghề phía Nam Hà Nội trở thành điểm nhấn trong bản đồ du lịch Thủ đô.