Chuyển đổi tư duy từ số hóa đơn lẻ sang hệ sinh thái dữ liệu dùng chung

TP. Hà Nội đang tăng tốc chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa với định hướng xuyên suốt là chuyển từ cách làm manh mún, đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ, có tính kết nối và khả năng khai thác thực tiễn cao.

Theo Thông báo số 404/TB-VP của Văn phòng UBND TP. Hà Nội về kết luận của Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng tại cuộc họp nghe báo cáo về chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa, thành phố xác định rõ công tác này phải đi vào thực chất, khắc phục tình trạng triển khai hình thức, phong trào, rời rạc và thiếu liên thông.

Quan điểm xuyên suốt được quán triệt là mọi ứng dụng công nghệ như mã QR, tham quan thực tế ảo, bản đồ số hay nền tảng dữ liệu phải phục vụ trực tiếp công tác quản lý nhà nước, bảo tồn di sản, phát triển du lịch, thương mại và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Đáng chú ý, TP. Hà Nội yêu cầu chuyển đổi tư duy từ “số hóa đơn lẻ” sang “xây dựng hệ sinh thái dữ liệu dùng chung”, trong đó dữ liệu phải được chuẩn hóa, tích hợp và chia sẻ liên thông giữa các cấp, ngành thông qua nền tảng và giao diện lập trình ứng dụng (API).

Định hướng này được cụ thể hóa bằng quan điểm: “Di sản là nền tảng, dữ liệu là hạ tầng, thiết kế là công cụ, công nghệ là phương thức mở rộng, doanh nghiệp là động lực, người dân và du khách là trung tâm”. Đây được xem là “kim chỉ nam” trong tiến trình chuyển đổi số văn hóa của Thủ đô giai đoạn mới.

Theo lộ trình, ngay trong quý II/2026, TP. Hà Nội sẽ đề xuất các hoạt động phối hợp với Trung tâm đổi mới sáng tạo Thành phố, đồng thời hỗ trợ các sáng kiến và sản phẩm văn hóa thông qua Quỹ đầu tư mạo hiểm, hoàn thiện quy chế phối hợp giữa các bên liên quan.

Đến quý III/2026, thành phố tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng dữ liệu, xây dựng danh mục dữ liệu ưu tiên số hóa và ban hành danh mục dữ liệu chuyên ngành với cấu trúc, thành phần và yêu cầu chuẩn hóa thống nhất.

Số hóa di sản, mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa số

Một trong những nội dung trọng tâm của kế hoạch là đẩy mạnh thí điểm các mô hình quản lý số tại các thiết chế văn hóa tiêu biểu của Thủ đô.

Theo đó, TP. Hà Nội sẽ xây dựng và vận hành giải pháp quản lý toàn diện tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, Bảo tàng Hà Nội, Thư viện Hà Nội và Nhà hát Múa rối Thăng Long. Song song với đó là nhiệm vụ hoàn thành số hóa toàn bộ di tích, di vật, tư liệu và hồ sơ khoa học tại Hoàng thành Thăng Long và di tích Cổ Loa.

Các công nghệ hiện đại như hệ thống thông tin địa lý (GIS), công nghệ mô phỏng 3D, thực tế ảo (VR/AR) sẽ được ứng dụng để hình thành các sản phẩm du lịch số gắn với di sản, giúp mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa theo hướng trực quan, sinh động hơn cho người dân và du khách.

Dự kiến trong quý IV/2026, TP. Hà Nội hoàn thiện Hệ thống cơ sở dữ liệu số lĩnh vực văn hóa dùng chung của thành phố, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia và các nền tảng số của thành phố.

Cùng với đó, hàng loạt sản phẩm văn hóa số sẽ được triển khai như video clip, phim tài liệu ngắn, triển lãm số, tour tham quan ảo, ứng dụng thuyết minh tự động, số hóa 3D độ chính xác cao đối với các loại hình di sản vật thể và phi vật thể.

TP. Hà Nội cũng định hướng triển khai mô hình phát triển văn hóa số tại khu vực nội đô và ngoại thành theo chuỗi “thiết kế, sản xuất, phân phối, tiêu dùng, xuất khẩu”, gắn với tái thiết các cơ sở công nghiệp cũ. Việc cập nhật dữ liệu vào hệ thống số được đặt mục tiêu hoàn thành đối với các di tích quốc gia đặc biệt và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành trọng điểm ngay trong năm 2026.

Xa hơn, từ quý II/2027, thành phố sẽ đưa các sản phẩm số vào vận hành, nhân rộng phục vụ khách tham quan. Đồng thời, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá TEV cho khu vực Văn Miếu – Quốc Tử Giám và các khu di sản tiêu biểu nhằm thu hút đầu tư, khai thác theo mô hình hợp tác công tư.

Theo lộ trình đến năm 2030, TP. Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành số hóa 100% di tích quốc gia đặc biệt ngay trong năm 2026, hoàn thiện nền tảng cơ sở dữ liệu mở cùng năm. Tỷ lệ hoàn thiện dữ liệu số lĩnh vực văn hóa dự kiến đạt 50% vào năm 2027 và hướng tới 70% vào năm 2030.

Song hành với quá trình số hóa, thành phố kỳ vọng doanh thu lĩnh vực văn hóa số sẽ chiếm khoảng 15% trong giai đoạn 2026-2027 và đạt 30% vào năm 2030. Số lượng doanh nghiệp văn hóa số được kỳ vọng tăng khoảng 10% trong giai đoạn 2026-2028, hướng tới mức tăng 50-60% vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP. Hà Nội khuyến khích mạnh mẽ phương thức hợp tác công tư trong phát triển dịch vụ số, hệ thống vé điện tử và các sản phẩm văn hóa số mang tính thương mại. Thành phố cũng nghiên cứu cơ chế đặc thù hỗ trợ doanh nghiệp văn hóa số, xem xét huy động Quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo, đồng thời áp dụng chính sách ưu đãi về thuế và phí tiếp cận hạ tầng nhằm tạo thêm động lực cho hệ sinh thái công nghiệp văn hóa số phát triển bền vững.