Đô thị hóa và áp lực dân số gia tăng đang khiến bài toán xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại Hải Phòng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Để giải quyết, thành phố đang chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cấp hạ tầng và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại. Chuỗi hành động này nhằm giảm thiểu chôn lấp, tối ưu hóa tái chế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên toàn địa bàn hiện khoảng 3.300 tấn/ngày, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường khoảng 95% đối với đô thị và khoảng 90% đối với nông thôn; tỷ lệ được tái chế, tái sử dụng, làm phân mùn hữu cơ, compost khoång 24%.

Các bãi chôn lấp đang đứng trước nguy cơ quá tải. Khu xử lý Tràng Cát quy mô 44 ha, tiếp nhận 500 - 650 tấn/ngày; khu xử lý Đình Vũ diện tích 29,6 ha, tiếp nhận 350 - 450 tấn/ngày, đã đạt cao độ thiết kế và gần đầy bãi. Ở khu vực ngoại thành, phương thức xử lý chủ yếu vẫn là chôn lấp, một số điểm tập kết còn thiếu hạ tầng bảo vệ môi trường, gây ô nhiễm cục bộ.

Về tần suất thu gom, tại khu vực đô thị, chất thải rắn sinh hoạt cơ bản được thu gom hằng ngày; tại khu vực nông thôn, tần suất thu gom được thực hiện theo phương án, hợp đồng dịch vụ của từng địa phương, phổ biến từ 2 - 3 lần/tuần. Đối với khu vực trung tâm, tuyến phố chính, khu vực công cộng, chợ, điểm tập trung đông dân cư, việc thu gom, duy trì vệ sinh được thực hiện với tần suất cao hơn nhằm bảo đảm vệ sinh môi trường và mỹ quan đô thị. Trên địa bàn thành phố hiện có 32 đơn vị cung ứng dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

Theo quy hoạch xử lý chất thải rắn đến năm 2025, Hải Phòng định hướng có 12 khu xử lý cấp thành phố (phía Đông 7 khu, phía Tây 5 khu) và 7 khu xử lý cấp huyện (phía Đông). Hiện nay, thành phố có 7 khu xử lý chất thải rắn sinh hoạt tập trung cấp tỉnh, cấp huyện (cũ) đang hoạt động (phía Đông 5; phía Tây 2) với năng lực xử lý khoảng 2.120 tấn/ngày.

Cụ thể, tại phía Đông thành phố có 4 Khu xử lý chất thải rắn được đầu tư từ nguồn ngân sách thành phố là Tràng Cát, Đình Vũ, Gia Minh, Áng Chà Chà; 1 khu xử lý Minh Tân được đầu tư từ nguồn vốn doanh nghiệp. Còn tại phía Tây thành phố có 3 nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt được đầu tư từ nguồn vốn doanh nghiệp, trong đó có 2 nhà máy xử lý bằng phương pháp đốt, 1 nhà máy xử lý bằng phương pháp đốt và phương pháp ủ mùn compost.

Ngoài ra còn 482 bãi rác quy mô nhỏ đang hoạt động do UBND cấp xã quản lý, vận hành (phía Đông 77, phía Tây 405). Bên cạnh đó, toàn thành phố hiện có 664 điểm tập kết rác thải (phía Đông 530 điểm, phía Tây 134 điểm), tạo thành mạng lưới trung chuyển phục vụ công tác thu gom đồng bộ từ khu dân cư tới các cơ sở xử lý tập trung. Tại một số điểm tập kết tạm thời tại khu vực Nam Sách, Kiến Thụy, UBND các xã đã bố trí các điểm ủ chất thải tập trung chất thải sau phân loại (49 điểm ủ với 141 ngǎn ủ).

Hải Phòng hiện có 2 dự án đầu tư bằng công nghệ đốt rác với tổng công suất 1.400 tấn/ngày đã được quyết định chủ trương đầu tư. Đó là Dự án đầu tư xây dựng Nhà máy xử lý chất thải Kinh Môn 400 tấn/ngày (dự kiến khởi công 8/2026; vận hành 8/2028); Dự án đầu tư xây dựng nhà máy xử lý rác thải Seraphin Hải Dương với công suất 1.000 tấn ngày bằng công nghệ đốt rác phát điện (dự kiến xây dựng tháng 8/2026; chủ đầu tư có văn bản số 142/CV-APT-SHD ngày 20/4/2026 báo cáo UBND Thành phố, Sở Tài chính Hải Phòng đề nghị điều chỉnh dự án theo hướng nâng công suất xử lý rác từ 1.000 tấn/ngày đêm lên 1.400 tấn/ngày đêm (1.200 tấn rác sinh hoạt, 200 tấn rác công nghiệp không nguy hại; Nâng công suất phát điện từ 18 MW lên 30 MW; Nâng tổng vốn đầu tư từ 2.205 tỷ đồng lên 3.573 tỷ đồng; Thời gian đưa dự án vào hoạt động từ quý III/2027 thành quý III/2028).

Đồng thời, Đảng ủy UBND Thành phố báo cáo xin ý kiến Ban Thường vụ Thành ủy chủ trương Dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp bằng công nghệ đốt rác phát điện tại khu vực tiếp giáp với Khu xử lý chất thải rắn Gia Minh (phường Bạch Đằng), công suất 2.000 tấn/ngày. Sau khi đi vào vận hành, sẽ dừng hoạt động chôn lấp tại khu xử lý Tràng Cát, Đình Vũ.

Khi các dự án kể trên được đi vào vận hành, lượng rác phải chôn lấp sẽ giảm đáng kể, đồng thời góp phần thu hồi năng lượng và tài nguyên từ chất thải.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo quy định mới, UBND TP. Hải Phòng giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức lựa chọn nhà thầu thực hiện dịch vụ thu gom, vận chuyển tại 12 phường và khu vực Trung tâm Chính trị - Hành chính thành phố. Các xã, phường, đặc khu còn lại tổ chức lựa chọn đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý, vệ sinh công cộng.

Dù đã đạt nhiều kết quả tích cực, công tác xử lý rác thải sinh hoạt vẫn còn không ít thách thức. Toàn thành phố có 796 bãi chôn lấp (phía Đông 135 bãi; phía Tây 661 bãi), trong đó có 314 bãi đã dừng hoạt động (phía Đông 58 bãi; phía Tây 256 bãi); 482 bãi đang hoạt động (phía Đông 77 bãi; phía Tây 405 bãi).

Qua rà soát, 314 bãi dừng tiếp nhận, cơ bản đã được phủ đất, trồng cây ;405 bãi chôn lấp đang hoạt động được cải tạo, nâng cấp từng bước đáp ứng yêu cầu thu gom, lưu giữ, xử lý trong điều kiện hiện nay. Tuy nhiên, còn nhiều bãi rác cỡ nhỏ chưa hợp vệ sinh, chưa bảo đảm yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường như chống thấm, thu gom nước rỉ rác, cây xanh cách ly...

Để giảm thiểu tác động ô nhiễm môi trường từ các bãi chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt, hướng tới đạt được các mục tiêu đề ra trong công tác quản lý, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn, thành phố Hải Phòng đang từng bước nâng cấp các bãi rác hiện hữu, đồng thời đẩy mạnh áp dụng công nghệ đốt rác phát điện. Đây được xem là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển kinh tế tuần hoàn, vừa xử lý triệt để rác thải, vừa tạo ra nguồn năng lượng tái tạo.

Theo ông Phạm Văn Thuấn, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu thế tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh tài nguyên suy giảm, môi trường ô nhiễm, biến đổi khí hậu. Kinh tế tuần hoàn không chỉ là tái sử dụng chất thải mà còn là sự kết nối các hoạt động kinh tế theo vòng tuần hoàn, giúp tận dụng nguyên vật liệu đã qua sử dụng, giảm chi phí xử lý, hạn chế khai thác tài nguyên, giảm chất thải ra môi trường.

Những giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện chính sách, đầu tư hạ tầng đến nâng cao nhận thức cộng đồng đang cho thấy quyết tâm của Hải Phòng trong xây dựng hệ thống quản lý chất thải hiện đại. Khi rác thải không còn bị xem là gánh nặng mà trở thành nguồn tài nguyên có thể tái tạo và khai thác hiệu quả, thành phố sẽ có thêm động lực quan trọng để hiện thực hóa chiến lược tăng trưởng xanh trong tương lai.