Trong chính sách của nhà nước về phát triển các hoạt động xuất bản có “Xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm”.

Nội dung trên được quy định tại điều 7, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, vừa được Quốc hội thông qua sáng nay (24/8), có hiệu lực thi hành từ ngày từ 1/3/2027.

Tại báo cáo tiếp thu, giải trình trước khi Quốc hội bấm nút, chính phủ cho biết một số ý kiến đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng chủ thể được thành lập nhà xuất bản; làm rõ trường hợp cơ quan chuyên môn về văn hóa thuộc ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành lập nhà xuất bản; xác định địa vị pháp lý, tiêu chí, quản trị của mô hình cơ quan, tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực.

Chính phủ cho biết, Điều 12 tiếp tục quy định nhà xuất bản được tổ chức và hoạt động theo loại hình đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Về chủ thể được thành lập nhà xuất bản, dự thảo quy định các cơ quan, tổ chức tại trung ương và cấp tỉnh theo luật định; đơn vị sự nghiệp công lập ở trung ương; tổ chức hội quần chúng được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ ở trung ương trực tiếp sáng tạo tác phẩm, tài liệu khoa học, học thuật; cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc bộ, cơ quan ngang bộ. Dự thảo chưa mở rộng cho cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập, viện nghiên cứu tư thục hoặc doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối. Cơ quan chuyên môn về văn hóa thuộc ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ được thành lập nhà xuất bản khi ủy ban nhân dân cấp tỉnh không thành lập nhà xuất bản.

Báo cáo nêu rõ, chính sách về cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia và tập đoàn xuất bản, truyền thông được quy định tại Điều 7 nhưng không làm thay đổi loại hình pháp lý của nhà xuất bản tại Điều 12.

Theo giải trình của Chính phủ, việc xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm sẽ được triển khai thông qua các đề án, phù hợp với chiến lược phát triển và được cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời áp dụng theo loại hình tổ chức của nhà xuất bản tại Điều 12, gồm đơn vị sự nghiệp công lập hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Một trong những nội dung quan trọng khác của Luật là việc thiết lập các vòng kiểm soát chặt chẽ với những xuất bản phẩm có nội dung quan trọng.

Theo đó, Điều 24 của Luật quy định tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản, bao gồm tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo, đất nước, anh hùng dân tộc thuộc danh mục theo quy định của Chính phủ.

Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật trước khi Quốc hội bấm nút biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết luật sửa đổi đã tập trung tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản, đồng thời duy trì cơ chế lưu chiểu, đọc, kiểm tra và kiểm soát trước phát hành đối với nhóm xuất bản phẩm thuộc trường hợp luật định.

Về bảo đảm quyền phổ biến tác phẩm, bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan (Điều 5 Luật Xuất bản hiện hành), có ý kiến đề nghị làm rõ nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản, đồng thời tránh hình thành cơ chế tiền kiểm trên thực tế; quản lý bằng tiêu chuẩn, điều kiện minh bạch và hậu kiểm.

Chính phủ cho biết dự thảo luật không sửa đổi Điều 5, tiếp tục bảo đảm nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản. Đồng thời, các Điều 16, 22, 24 và 28 được chỉnh lý để xác định rõ trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý Nhà nước đối với một số nhóm tác phẩm, tài liệu có yêu cầu quản lý cao, nhưng không thay đổi quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung của nhà xuất bản.

Với “3 vòng kiểm soát” được đề cập trong Luật, Chính phủ giải thích với tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản, bao gồm tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo, đất nước, anh hùng dân tộc, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản.

Sau đó, cơ quan chủ quản xem xét, đánh giá kết quả thẩm định và phê duyệt kế hoạch xuất bản.

Tiếp đến, sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi phát hành, trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định.