Chiều 14/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Đây là dự án luật đã được Quốc hội thảo luận tại đợt 1 Kỳ họp không thường lệ và dự kiến thông qua cuối Kỳ họp này.

Dự thảo Luật sau khi tiếp thu, chỉnh lý gồm 3 điều, không thay đổi về số điều so với dự thảo Luật đã trình Quốc hội; trong đó, sửa đổi, bổ sung 30/54 điều, bãi bỏ 7 điều, gộp Điều 28 và Điều 29 thành một điều quy định về nộp và quản lý xuất bản phẩm lưu chiểu, nộp xuất bản phẩm cho Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Báo cáo về nội dung tiếp thu, giải trình, Bộ trưởng Bộ Văn hóa thể thao và du lịch Lâm Thị Phương Thanh hồi âm ý kiến đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản, đồng thời tránh hình thành cơ chế tiền kiểm trên thực tế; quản lý bằng tiêu chuẩn, điều kiện minh bạch và hậu kiểm.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, Chính phủ nêu rõ, hiện nay, Việt Nam là thành viên của Công ước quốc tế về quyền con người. Dự thảo tiếp tục giữ nguyên Điều 5, bảo đảm nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản. Đồng thời, các Điều 16, 22, 24 và 28 được chỉnh lý để tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước đối với nhóm tác phẩm, tài liệu có yêu cầu quản lý cao, theo đó bổ sung các lớp kiểm soát nội dung xuất bản phẩm trước xuất bản và trước phát hành chặt chẽ hơn, trách nhiệm quyết định xuất bản.

Đối với một số nhóm tác phẩm, tài liệu đặc biệt quan trọng, đặc thù, dự thảo Luật thiết lập cơ chế phòng ngừa nhiều lớp: nhà xuất bản thực hiện thẩm định chuyên sâu; cơ quan chủ quản kiểm tra kết quả thẩm định trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản; sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và nộp lưu chiểu, cơ quan quản lý nhà nước thực hiện đọc, kiểm tra, thẩm định, xử lý theo quy định.

Cơ chế này không thay thế quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung của nhà xuất bản, báo cáo nêu rõ.

Về những nội dung và hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản, Chính phủ cũng đã thu, chỉnh lý Điều 10 dự thảo Luật theo hướng phân định rõ vi phạm về nội dung, sở hữu trí tuệ, in lậu, in giả và hành vi trên môi trường số; đối chiếu với pháp luật về an ninh mạng, bí mật nhà nước và sở hữu trí tuệ.

Dự thảo cấm lợi dụng trí tuệ nhân tạo để vi phạm pháp luật; cấm đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản dưới dạng sách hoặc có nội dung bị nghiêm cấm, bổ sung quy định bảo vệ người làm công tác xuất bản.

Luật không giao Chính phủ quy định hành vi cấm hoặc điều kiện hạn chế quyền con người, quyền công dân; trình tự, thẩm quyền và biện pháp thực hiện được quy định phù hợp pháp luật có liên quan. Trách nhiệm ngăn chặn, gỡ bỏ của nền tảng được xác định theo phạm vi quản lý, thông tin mà chủ thể biết hoặc phải biết và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, không phải trách nhiệm tuyệt đối.

Báo cáo ý kiến của cơ quan chủ trì thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực ủy ban này tán thành phương án chỉnh lý quy định về hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản (Điều 10). Trong đó, đã làm rõ 3 hành vi bị cấm liên quan đến “sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng” bao gồm: phát hành bản in của sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng dưới dạng sách; đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng có nội dung bị cấm theo quy định của Luật này; bổ sung hành vi bị cấm liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản.

Thường trực cơ quan thẩm tra cũng tán thành với việc chỉnh lý quy định về cơ chế kiểm tra, giám sát, thẩm định đối với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù (Điều 24) và các điều có liên quan của dự thảo Luật để làm rõ hơn cơ chế kiểm soát 3 lớp, tăng cường trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản nhà xuất bản, cơ quan quản lý nhà nước trong việc quản lý hoạt động xuất bản. Thống nhất việc xác định nhóm chủ đề, đề tài có tính chất phức tạp, nhạy cảm cần phải tổ chức thẩm định bao gồm: lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc và giao Chính phủ quy định chi tiết các danh mục này.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí cao với các nội dung Chính phủ tiếp thu, giải trình. Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để gửi cho các vị đại biểu Quốc hội, trình Quốc hội xem xét biểu quyết thông qua theo chương trình của kỳ họp