Đáng chú ý, khoảng 30% khối lượng học tập của các môn được dành cho ứng dụng nghề nghiệp, đồng thời chương trình bảo đảm tính liên thông để người học có thể tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn.

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành kiến thức chương trình trung học phổ thông trong chương trình giáo dục trung học nghề trên Cổng Thông tin điện tử để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Dự thảo hướng tới giải quyết đồng thời hai yêu cầu cần hoàn thiện học vấn phổ thông cho người học và tăng tính gắn kết với đào tạo nghề, qua đó tạo sự linh hoạt, liên thông giữa giáo dục nghề nghiệp với các trình độ giáo dục cao hơn.

Theo dự thảo, kiến thức chương trình trung học phổ thông trong chương trình giáo dục trung học nghề gồm quy định chung và chương trình của 10 môn học, gồm Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh, Lịch sử, Địa lí, Vật lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Công nghệ, Tin học và Giáo dục thể chất. Các môn học được phân bố theo lớp và nhóm ngành, nghề đào tạo. Chương trình dự kiến bắt đầu triển khai từ năm học 2026-2027.

Điểm đáng chú ý là nội dung giáo dục không được thiết kế theo hướng tách biệt giữa kiến thức phổ thông và đào tạo nghề, mà hướng tới sự gắn kết giữa hai cấu phần này. Chương trình gồm các môn học chung, môn bắt buộc và môn học theo định hướng nghề nghiệp.

Trong đó, 5 môn bắt buộc áp dụng đối với tất cả các nhóm ngành, nghề gồm Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Lịch sử và Tin học. Bên cạnh đó, học sinh sẽ học 2 môn theo định hướng nghề nghiệp tùy thuộc từng nhóm ngành, nghề đào tạo.

Cụ thể, Vật lí và Công nghệ được xác định là hai môn định hướng đối với nhóm ngành Máy tính và công nghệ thông tin, Công nghệ kỹ thuật, Kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật, Kỹ thuật điện, điện tử và tự động hóa. Với nhóm ngành khách sạn, du lịch, hai môn định hướng là Công nghệ và Địa lí. Các nhóm ngành còn lại sẽ được tiếp tục xác định trong năm 2027.

Một trong những thay đổi đáng chú ý của dự thảo nằm ở cách thiết kế nội dung từng môn học. Các môn bắt buộc và môn định hướng nghề nghiệp đều được xây dựng theo hướng ứng dụng nghề nghiệp, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức phổ thông theo cách tách rời với lĩnh vực người học đang được đào tạo.

Theo đó, phần kiến thức cốt lõi chiếm khoảng 70% tổng khối lượng học tập của môn học, còn phần ứng dụng nghề nghiệp chiếm khoảng 30%. Kiến thức cốt lõi là những nội dung cơ bản, thiết yếu được lựa chọn và kế thừa từ Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Phần ứng dụng nghề nghiệp gồm những kiến thức khoa học phù hợp với từng nhóm ngành, nghề cùng các chuyên đề, hoạt động trải nghiệm để học sinh vận dụng kiến thức vào tình huống nghề nghiệp thực tế.

Cách thiết kế này cho thấy mục tiêu của chương trình không chỉ là giúp người học hoàn thành một khối lượng kiến thức văn hóa phổ thông. Kiến thức Toán, Vật lí, Công nghệ, Tin học hay các môn khác sẽ được đặt trong mối liên hệ với lĩnh vực nghề nghiệp mà học sinh lựa chọn, từ đó tăng khả năng vận dụng và hạn chế khoảng cách giữa học kiến thức với thực hành nghề.

Cùng với thay đổi về nội dung, dự thảo cũng tăng quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ quy định nội dung kiến thức cốt lõi và định hướng phần ứng dụng nghề nghiệp theo từng nhóm ngành, nghề; các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được chủ động cụ thể hóa phần ứng dụng phù hợp với ngành nghề đào tạo và điều kiện thực tế của mình.

Quyền chủ động còn được thể hiện trong cách tổ chức dạy học. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể lựa chọn hình thức phù hợp, kết hợp trực tiếp và trực tuyến theo quy định, tăng các hoạt động thực hành, trải nghiệm và định hướng nghề nghiệp.

Phương pháp dạy học được định hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, gắn lý thuyết với thực tiễn và nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào học tập, thực hành nghề nghiệp cũng như cuộc sống. Đánh giá học sinh không chỉ tập trung vào kiến thức mà hướng đến xác định mức độ đạt được về phẩm chất, năng lực, đặc biệt là khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tế.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đồng thời được chủ động xây dựng phần định hướng nghề nghiệp, hướng dẫn tự học và tổ chức kế hoạch giáo dục phù hợp với điều kiện thực tế, đặc điểm người học cũng như ngành, nghề đào tạo.

Dự thảo xác định kiến thức chương trình trung học phổ thông trong chương trình giáo dục trung học nghề được thực hiện trong 3 năm, từ năm học thứ nhất, tương ứng lớp 10, đến năm học thứ ba, tương ứng lớp 12. Học sinh vào học năm thứ nhất phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc tương đương trở lên.

Kế hoạch giảng dạy kiến thức phổ thông được thiết kế phù hợp để phục vụ quá trình học các học phần chuyên môn nghề. Mỗi năm học có 35 tuần, mỗi ngày học một buổi, mỗi buổi không quá 5 tiết và mỗi tiết kéo dài 45 phút. Tổng số giờ lên lớp và kiểm tra của phần kiến thức trung học phổ thông là 1.610 giờ, thời gian tự học 315 giờ. Như vậy, tổng thời lượng phần văn hóa trong 3 năm là 1.925 giờ, tương đương 43 tín chỉ.

Cách phân bổ này hướng tới tạo sự cân đối giữa học văn hóa và đào tạo nghề. Người học vừa được trang bị nền tảng kiến thức phổ thông cần thiết, vừa có thời gian tập trung học tập, thực hành và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp.

Không chỉ trang bị kiến thức nền tảng về ngôn ngữ, toán học, ngoại ngữ, lịch sử, tin học, kinh tế, pháp luật và kiến thức khoa học phù hợp với từng nhóm ngành nghề, chương trình còn hướng đến phát triển năng lực tự học, giao tiếp, hợp tác, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề.

Đáng chú ý, dự thảo đặt yêu cầu phát triển năng lực số, khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, năng lực ngoại ngữ, kỹ năng mềm, tác phong công nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật và an toàn lao động. Đây là những năng lực được xác định nhằm nâng cao khả năng thích ứng của người học trước yêu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Một trong những ý nghĩa đáng chú ý của dự thảo là hướng tới bảo đảm con đường học tập không bị giới hạn đối với học sinh lựa chọn giáo dục nghề nghiệp sau trung học cơ sở.

Chương trình được thiết kế bảo đảm tính linh hoạt, liên thông, tạo điều kiện để người học vừa tiếp thu kiến thức phổ thông, vừa hình thành kiến thức và kỹ năng chuyên môn nghề, đồng thời thực hiện quyền học liên thông theo quy định của pháp luật.

Sau khi hoàn thành chương trình, người học có thể lựa chọn tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học tập ở các trình độ cao hơn của giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo quy định.