Thống nhất quy trình quản lý ngân sách và đầu tư công

Việc xây dựng dự án luật được thực hiện theo Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về nghiên cứu hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước.

Theo Bộ Tài chính, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 đã có nhiều đổi mới về phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn phát sinh bất cập.

Hiện một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước đồng thời chịu sự điều chỉnh của quy trình quản lý ngân sách và đầu tư công. Điều này dẫn đến giao thoa, trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm.

Việc lập, phê duyệt kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán chi đầu tư công và kế hoạch đầu tư công hằng năm vẫn được thực hiện theo hai quy trình riêng, làm phát sinh thủ tục và ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý vốn.

Bên cạnh đó, một số quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, sử dụng ngân sách trong tình huống khẩn cấp, chuyển nguồn và kéo dài thời gian thực hiện vốn đầu tư công cần tiếp tục được hoàn thiện.

Việc hợp nhất cũng nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong bối cảnh Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã hợp nhất; tại địa phương, Sở Tài chính và Sở Kế hoạch và Đầu tư cũng được tổ chức lại.

Hợp nhất kế hoạch đầu tư công vào kế hoạch tài chính và dự toán ngân sách

Một nội dung trọng tâm của dự thảo là hợp nhất khung khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, cắt giảm các thủ tục trùng lặp, tăng cường quản trị rủi ro tài khóa và thúc đẩy chuyển đổi số.

Theo đó, kế hoạch đầu tư công được hợp nhất vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách, gồm cả chi đầu tư và chi thường xuyên, cũng được thống nhất.

Dự thảo quy định thống nhất phạm vi ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công, không bao gồm nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư; giao Chính phủ hướng dẫn việc sử dụng nguồn thu này.

Một điểm mới là xây dựng Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước, áp dụng cho toàn bộ chu trình quản lý ngân sách. Đây là cơ sở để tăng tính minh bạch, thống nhất trong theo dõi và sử dụng nguồn lực công.

Về phân cấp, phân quyền, dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, hồ sơ quyết định và điều chỉnh chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, quyết định đầu tư và gia hạn thời gian bố trí vốn.

Dự thảo cũng đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công từ ngân sách trung ương từ HĐND cấp tỉnh sang UBND cấp tỉnh. Đồng thời, bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực thực hiện nhiệm vụ.

Gắn phân bổ vốn với hiệu quả kinh tế - xã hội

Dự thảo đặt yêu cầu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Việc đánh giá gắn với mục tiêu phát triển, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xã hội.

Chính phủ sẽ hướng dẫn quy trình đánh giá; các bộ, ngành ban hành tiêu chí trong lĩnh vực phụ trách. Bộ, địa phương và đơn vị thực hiện đánh giá đầu tư trong phạm vi quản lý.

Dự thảo yêu cầu làm rõ căn cứ, nguyên tắc xác định và tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư ngay từ khâu lập đề xuất chủ trương đầu tư. Ngân sách được định hướng ưu tiên cho đầu tư phát triển và các lĩnh vực cần tạo đột phá.

Để xử lý vướng mắc thực tiễn, dự thảo bổ sung nguyên tắc quản lý, cân đối chung các khoản vay của ngân sách nhà nước; mở rộng phạm vi sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại để ứng phó tình huống khẩn cấp, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Dự thảo cũng cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình điều hành; làm rõ đối tượng chi đầu tư phát triển, phân biệt chi đầu tư công với các khoản chi đầu tư phát triển khác. Một số trường hợp nhiệm vụ chi được bố trí từ cả nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư được đề xuất cắt giảm để phản ánh đúng bản chất khoản chi.

Về kỷ luật ngân sách, dự thảo thống nhất thẩm quyền của Chính phủ trong ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức và mức chi trên phạm vi cả nước, trừ lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thuộc thẩm quyền của Bộ Khoa học và Công nghệ. Các quy định có tác động đến chi ngân sách phải được Bộ Tài chính đánh giá khả năng cân đối trước khi ban hành.

Ngoài ra, dự thảo đơn giản hóa thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương và quyết định đầu tư theo quy mô, tính chất dự án; thu hẹp phạm vi, thời hạn chuyển nguồn chi ngân sách nhằm tăng cường kỷ luật tài chính.

Việc hợp nhất hai luật được kỳ vọng khắc phục chồng chéo, giảm thủ tục hành chính, nâng cao trách nhiệm của các cấp và bảo đảm phân bổ, sử dụng ngân sách gắn chặt hơn với hiệu quả kinh tế - xã hội.