Xử lý dứt điểm tồn tại tài chính trước định giá

Thông tư quy định phạm vi, đối tượng áp dụng, nguyên tắc kế toán và hướng dẫn hạch toán các nghiệp vụ phát sinh trước, trong và tại thời điểm doanh nghiệp chính thức chuyển thành công ty cổ phần, bảo đảm thống nhất với quy định của pháp luật về cổ phần hóa và chế độ kế toán doanh nghiệp.

Theo đó, thông tư áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa theo Khoản 2 Điều 5 Nghị định số 57/2026/NĐ-CP, gồm công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con và công ty TNHH một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Quy định cũng áp dụng đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu, người đại diện chủ sở hữu trực tiếp và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Trong toàn bộ quá trình cổ phần hóa, doanh nghiệp thực hiện hạch toán các nghiệp vụ liên quan theo hướng dẫn tại Thông tư số 108/2026/TT-BTC; các nghiệp vụ khác tiếp tục áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành. Đối với các nội dung chưa được hướng dẫn, doanh nghiệp căn cứ vào bản chất giao dịch, Luật Kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam và quy định của pháp luật về cổ phần hóa để thực hiện.

Thông tư hướng dẫn chi tiết việc kế toán trong quá trình kiểm kê, phân loại tài sản, xử lý các tồn tại về tài chính và hạch toán các khoản phát sinh trước khi doanh nghiệp chuyển thành công ty cổ phần.

Cụ thể, doanh nghiệp phải tổ chức kiểm kê, phân loại tài sản, nguồn vốn, đối chiếu và xác nhận công nợ tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp; phối hợp với các cơ quan liên quan xử lý dứt điểm các tồn tại về tài chính trước khi xác định giá trị doanh nghiệp. Đối với tài sản thừa, tài sản thiếu, doanh nghiệp phải xác định nguyên nhân, trách nhiệm và thực hiện hạch toán theo đúng quy định.

Thông tư cũng quy định rõ việc xử lý đối với tài sản thuê, mượn, nhận góp vốn liên doanh, liên kết hoặc tài sản không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp; các tài sản này không được tính vào giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa. Tài sản không cần dùng, ứ đọng hoặc chờ thanh lý phải được xử lý theo quy định; trường hợp chưa hoàn thành sẽ chuyển giao cho Công ty Mua bán nợ Việt Nam.

Bên cạnh đó, thông tư hướng dẫn hạch toán đối với tài sản phải tiêu hủy; công trình phúc lợi; tài sản hình thành từ Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi; các khoản dự phòng; vốn đầu tư tại doanh nghiệp khác; các khoản nợ phải thu, nợ phải trả và các khoản thu, chi liên quan đến cổ phần hóa.

Hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi chuyển đổi

Đối với các khoản phải thu, doanh nghiệp phải rà soát, xử lý các khoản nợ không đủ hồ sơ pháp lý, nợ khó thu hồi, các khoản chưa được xác nhận hoặc các khoản chi trả trước. Đối với nợ phải trả, doanh nghiệp phải đối chiếu, xác nhận đầy đủ trước khi xác định giá trị doanh nghiệp và thực hiện thanh toán hoặc xử lý theo quy định, kể cả trường hợp chuyển nợ thành vốn góp cổ phần.

Thông tư cũng yêu cầu doanh nghiệp hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước trước khi chuyển đổi. Trường hợp phát hiện còn thiếu nghĩa vụ tài chính sau khi cổ phần hóa, doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần kế thừa tiếp tục thực hiện theo quy định của pháp luật.

Đáng chú ý, Thông tư số 108/2026/TT-BTC quy định mở các tài khoản kế toán cấp 2 để theo dõi riêng các khoản phải thu, phải trả phát sinh trong quá trình cổ phần hóa; đồng thời hướng dẫn phương pháp hạch toán chi phí cổ phần hóa, tiền thu từ bán cổ phần, phát hành thêm cổ phần, quyết toán chi phí, điều chỉnh vốn nhà nước và nộp tiền thu từ cổ phần hóa vào ngân sách nhà nước.

Thông tư cũng quy định việc kế toán tại thời điểm doanh nghiệp chính thức chuyển thành công ty cổ phần, bao gồm xử lý dự phòng, chênh lệch tỷ giá, cổ tức, lợi nhuận được chia, chênh lệch giá trị phần vốn nhà nước và hướng dẫn lập báo cáo tài chính. Doanh nghiệp phải bổ sung các chỉ tiêu về các khoản phải thu, phải trả liên quan đến cổ phần hóa trên Báo cáo tình hình tài chính và thuyết minh đầy đủ theo quy định.

Thông tư số 108/2026/TT-BTC không điều chỉnh việc xác định nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước; nội dung này tiếp tục thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế.