Thung lũng cổ “thức giấc”

Nhiều năm qua, hành trình khám phá Ninh Bình thường gắn với những địa danh đã trở nên quen thuộc như Tràng An, Tam Cốc, chùa Bái Đính hay cố đô Hoa Lư. Những điểm đến ấy gần như định hình bản đồ du lịch của vùng đất di sản. Thế nhưng đầu xuân 2026, giữa những tuyến tham quan quen thuộc, một cái tên mới bắt đầu được du khách nhắc đến nhiều hơn: Thung Ui - thung lũng nằm sâu trong lòng Tràng An, nơi vẫn còn lưu giữ gần như trọn vẹn vẻ hoang sơ của núi rừng.

Từng là một thung lũng khá “kín tiếng” trên bản đồ du lịch, Thung Ui thời gian gần đây lại xuất hiện ngày càng nhiều trên các diễn đàn du lịch và mạng xã hội. Giữa không gian thung lũng xanh mướt, người ta có thể thong thả bước chậm, lắng nghe tiếng gió len qua triền núi, ngắm lớp sương mỏng buổi sớm bảng lảng trên các vách đá và cảm nhận rõ hơn sự tĩnh tại của thiên nhiên nơi đây.

Thực ra, thung lũng này không phải một vùng đất mới. Thung Ui nằm sâu trong quần thể Tràng An, nơi được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới. Địa hình đặc trưng của vùng karst với các dãy núi đá vôi hàng triệu năm tuổi tạo nên một không gian khép kín, tĩnh lặng, tách biệt với nhịp sống bên ngoài.

Chính sự tĩnh lặng ấy khiến nhiều người khi đặt chân đến đây có cảm giác như bước vào một thế giới khác. Không còn những dòng thuyền nối nhau trên sông như ở Tràng An hay Tam Cốc, Thung Ui mở ra một khoảng không rộng lớn, nơi thiên nhiên vẫn giữ gần như nguyên vẹn vẻ hoang sơ.

Các chuyên gia du lịch cho rằng, trong bối cảnh du khách ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm chậm, thiên về thiên nhiên và sự tĩnh tại, những không gian như Thung Ui có sức hấp dẫn rất riêng. Ít ai biết rằng, phía sau vẻ đẹp nguyên sơ của thung lũng này là những lớp trầm tích lịch sử kéo dài hơn một ngàn năm.

Không chỉ có cái tên kỳ lạ, Thung Ui còn có ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn đối với vùng đất Cố đô Hoa Lư xưa. Nơi đây, hơn 1.000 năm trước, Đinh Bộ Lĩnh đã chọn làm Đàn Kính Thiên. Theo các nhà nghiên cứu, khu vực Thung Ui từng nằm trong hệ thống hành cung phía Tây của kinh đô Hoa Lư thời Đinh - Tiền Lê. Nơi đây được cho là địa điểm nghỉ chân, luyện binh và tổ chức các nghi lễ quan trọng của triều đình khi vua Đinh Tiên Hoàng trị vì.

Giữa không gian núi rừng tĩnh lặng, nhiều công trình kiến trúc truyền thống đã được phục dựng theo nguyên tắc tôn trọng tối đa cảnh quan tự nhiên. Những nếp nhà sàn, mái ngói cổ, các công trình tâm linh nhỏ ẩn mình dưới tán cây tạo nên cảm giác như một ngôi làng cổ giữa thung lũng.

Đàn Kính Thiên Tràng An được đặt trên vị trí cao nhất của thung lũng Mộc Hoàn, nơi tầm nhìn mở rộng ra toàn bộ không gian núi đá và rừng cây phía dưới. Trong truyền thống văn hóa phương Đông, đàn tế trời đất là nơi các bậc đế vương thực hiện những nghi lễ trang nghiêm để cầu cho quốc thái dân an, mùa màng thuận lợi và xã tắc bền vững.

Từ đàn tế nhìn xuống, toàn bộ thung lũng Thung Ui mở ra như một bức tranh cổ được vẽ bằng những gam màu trầm của đá núi và rừng cây. Các dãy núi đá vôi xếp lớp vòng quanh, xen giữa là những mảng rừng xanh đậm nhạt và mặt nước phẳng lặng phản chiếu bầu trời. Vào buổi sớm, khi lớp sương mỏng còn vương trên triền núi, cảnh sắc nơi đây trở nên bảng lảng, tĩnh lặng và có phần huyền ảo.

Bên cạnh đó, Thung Ui còn mang đậm dấu ấn văn hóa Mường - cộng đồng cư dân đã sinh sống lâu đời ở khu vực này. Giữa thung lũng, những nếp nhà sàn truyền thống được phục dựng với kiến trúc gỗ, mái lá và sàn cao, hòa vào cảnh quan tự nhiên một cách giản dị. Không gian bên trong được bài trí bằng những vật dụng quen thuộc như bếp lửa, khung cửi dệt vải, nhạc cụ dân tộc hay các đồ dùng sinh hoạt hằng ngày, gợi lại nhịp sống mộc mạc của người Mường giữa núi rừng.

Trước thời điểm chính thức mở cửa, Hiệp hội Du lịch Ninh Bình đã tổ chức chương trình famtrip khảo sát Thung Ui với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lữ hành. Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn các đại biểu đều đánh giá cao tiềm năng của khu vực này. Vẻ đẹp nguyên sơ của thung lũng, hệ sinh thái tự nhiên còn khá nguyên vẹn cùng yếu tố văn hóa bản địa được xem là những lợi thế lớn.

Các doanh nghiệp lữ hành cho rằng sự hòa quyện giữa thiên nhiên nguyên sơ và văn hóa bản địa đang mở ra hướng đi phù hợp cho du lịch bền vững tại Thung Ui. Khi hành trình không dừng lại ở việc ngắm cảnh núi đá hay chụp ảnh giữa thung lũng, du khách có cơ hội chạm tới những lớp văn hóa sâu hơn của vùng đất từ nếp nhà sàn, bếp lửa, tiếng cồng chiêng hay những phong tục đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Nhiều chuyên gia nhận định chính những giá trị văn hóa bản địa ấy đã tạo nên sức hút riêng cho Thung Ui. Giữa một vùng di sản vốn đã nổi tiếng với cảnh quan karst đặc sắc, yếu tố văn hóa cộng đồng mang lại chiều sâu trải nghiệm, giúp thung lũng này trở thành một điểm dừng chân khác biệt trong hành trình khám phá Ninh Bình.

Theo ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình, năm 2026 địa phương đặt mục tiêu đón 20 triệu lượt khách, trong đó có khoảng 3 triệu lượt khách quốc tế. Để đạt được mục tiêu này, Ninh Bình đang nỗ lực mở rộng không gian trải nghiệm du lịch, đồng thời phát triển thêm những sản phẩm mới bên cạnh các điểm đến đã nổi tiếng.

Hành trình khám phá vùng lõi Tràng An

Từ cổng Tam Quan chùa Bái Đính, du khách di chuyển khoảng 3 km là có thể tới Thung Ui. Con đường dẫn vào thung lũng uốn lượn giữa các dãy núi đá vôi, hai bên là rừng cây và những thảm cỏ xanh. Từ đây, du khách có thể tiếp tục hành trình khám phá nhiều điểm di tích quan trọng nằm trong vùng lõi của Di sản thế giới Tràng An như hang Trống, hang Mòi, hang Bói hay đền Trần.

Những địa danh này gắn với nhiều phát hiện khảo cổ quan trọng, giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về quá trình cư trú của con người trong vùng karst Tràng An từ hàng chục ngàn năm trước.

Sự kết nối giữa Thung Ui và các điểm di tích xung quanh tạo nên một tuyến tham quan kết hợp giữa du lịch sinh thái, khảo cổ và tâm linh - một mô hình đang được nhiều địa phương phát triển.

Khác với nhiều điểm tham quan đông đúc, Thung Ui mang đến cảm giác tĩnh lặng. Không gian rộng lớn của thung lũng cùng không khí trong lành khiến nơi đây trở thành điểm đến phù hợp cho những chuyến nghỉ dưỡng ngắn ngày. Du khách có thể tổ chức các hoạt động ngoài trời như đi bộ khám phá, chụp ảnh, cắm trại hay các chương trình teambuilding giữa thiên nhiên.

Trong bối cảnh xu hướng du lịch trải nghiệm và du lịch chữa lành ngày càng phổ biến, những không gian thiên nhiên như Thung Ui sẽ có nhiều cơ hội phát triển. Điều quan trọng là quá trình khai thác du lịch cần được thực hiện một cách thận trọng, tránh làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái và cảnh quan của vùng di sản.

Sau nhiều năm phát triển, du lịch Ninh Bình đang bước vào giai đoạn mở rộng không gian trải nghiệm, hướng tới những sản phẩm có chiều sâu văn hóa và sinh thái. Sự xuất hiện của Thung Ui được xem như một mảnh ghép mới trong bức tranh đó.

Ông Hoàng Bình Minh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Dịch vụ Du lịch Ninh Bình cho rằng, sức hút của Thung Ui trước hết đến từ yếu tố trải nghiệm mới - điều mà du khách hiện nay luôn tìm kiếm trong mỗi hành trình. Theo ông Minh, tâm lý chung của nhiều người là muốn khám phá những điểm đến chưa quá đông đúc, nơi họ có thể cảm nhận trọn vẹn không gian thiên nhiên và văn hóa bản địa trước khi địa danh ấy trở nên phổ biến.

Trong bức tranh du lịch Ninh Bình vốn đã dày đặc những điểm đến nổi tiếng, Thung Ui vì thế mang đến một cảm giác vừa quen thuộc trong hệ sinh thái Tràng An, vừa mới mẻ bởi không gian còn giữ gần như trọn vẹn vẻ hoang sơ. Cảnh quan thung lũng rộng mở giữa các dãy núi đá vôi, những dấu tích lịch sử gắn với kinh đô Hoa Lư xưa và nhịp sống văn hóa bản địa vẫn hiện diện trong từng nếp nhà sàn, từng vật dụng sinh hoạt giản dị - tất cả tạo nên một tầng trải nghiệm có chiều sâu cho du khách.