Dự trữ ngoại hối đạt gần 88 tỷ USD, giảm 24,2 tỷ USD trong hơn 3 năm

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang xây dựng dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị định số 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước của NHNN.

Theo dự thảo Báo cáo tổng kết việc thi hành Nghị định 50 đến ngày 18/6/2026, quy mô dự trữ ngoại hối Việt Nam ở mức gần 87,6 tỷ USD. Đây là lần hiếm hoi NHNN công bố công khai quy mô dự trữ ngoại hối.

NHNN cho hay, từ khi Nghị định 50 được ban hành (năm 2014) đến nay, dự trữ ngoại hối nhà nước (DTNHNN) đã đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, điều hành tỷ giá và thị trường ngoại hối, đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong những giai đoạn điều kiện thị trường thuận lợi, NHNN đã mua ngoại tệ bổ sung quy mô DTNHNN, tạo bộ đệm vững chắc để thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, tăng cường uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế và tạo niềm tin với các nhà đầu tư nước ngoài.

Nhờ đó, quy mô DTNHNN đã tăng một cách đáng kể từ mức 34,3 tỷ USD cuối năm 2014 lên mức kỷ lục là hơn 111,8 tỷ USD vào tháng 1/2022.

Kể từ tháng 1/2022 đến nay, thị trường tài chính trong nước và quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp trong bối cảnh Cục Dự trữ liên bang Mỹ thực hiện chu kỳ tăng lãi suất và duy trì lãi suất ở mức cao (trong giai đoạn từ đầu năm 2022 đến cuối năm 2024), cùng với ảnh hưởng từ dịch bệnh Covid 19, chính sách thương mại, thuế quan bất định, khó lường của chính quyền Mỹ, xung đột địa chính trị liên tục căng thẳng, giá năng lượng tăng, chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng đã tác động tiêu cực đến thị trường ngoại hối và gây áp lực lớn lên tỷ giá.

Trong bối cảnh tỷ giá và thị trường ngoại tệ chịu áp lực do diễn biến phức tạp, khó lường trên thị trường quốc tế, áp lực can thiệp ngoại tệ thị trường ngoại hối trong nước gia tăng, NHNN đã kịp thời sử dụng DTNHNN để can thiệp ổn định thị trường ngoại hối.

Do đó, sau khi đạt mức cao nhất vào tháng 1/2022, trong những năm gần đây, quy mô DTNHNN đã có xu hướng giảm nhẹ, cụ thể: cuối năm 2022, quy mô DTNHNN giảm về 86,7 tỷ USD. Đến 18/6/2026, quy mô DTNHNN ở mức gần 87,6 tỷ USD.

NHNN đánh giá, từ khi ban hành đến nay, Nghị định 50 đã giúp thanh khoản ngoại tệ được đảm bảo thông suốt, các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp trong nền kinh tế như nhập khẩu hàng hóa, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất,... được đáp ứng đầy đủ, giúp ổn định tỷ giá và thị trường ngoại hối. DTNHNN đã luôn bảo đảm bộ đệm vững chắc để NHNN kết hợp với các công cụ điều hành chính sách tiền tệ khác, đảm bảo ổn định thị trường, kiểm soát lạm phát, qua đó góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Xây dựng cơ chế để dự trữ ngoại hối có thể tham gia "ứng cứu" ngân hàng bị rút tiền hàng loạt, đầu tư vàng không chịu nguyên tắc sinh lời

Theo Điểm b khoản 3 Điều 191 Luật Tổ chức tín dụng quy định, TCTD khi bị rút tiền hàng loạt được thực hiện giao dịch ngoại tệ với NHNN để bảo đảm thanh khoản theo quy định của Thống đốc NHNN. Tuy nhiên, Nghị định 50 hiện chưa có quy định về giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức với tổ chức tín dụng (TCTD) bị rút tiền hàng loạt.

Theo đó, dự thảo sửa đổi Nghị định trên đã bổ sung quy định về giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức với TCTD bị rút tiền hàng loạt. Việc sửa đổi này sẽ giúp NHNN có thêm công cụ để hỗ trợ thanh khoản cho các tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt.

Một sửa đổi quan trọng nữa của dự thảo là bỏ nguyên tắc "sinh lời" đối với hoạt động đầu tư vàng của dự trữ ngoại hối nhà nước. Theo NHNN, công tác quản lý DTNHNN luôn đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc bảo toàn, thanh khoản và sinh lời.

Tuy nhiên, do đặc điểm vàng không bị phụ thuộc vào bất kỳ chính phủ nào và có thể được chấp nhận giao dịch rộng rãi, vàng được xem là tài sản trú ẩn để bảo vệ nền tài chính – tiền tệ quốc gia trước những cuộc khủng hoảng lớn (chiến tranh, cấm vận, dịch bệnh, khủng hoảng tài chính...).

Các ngân hàng trung ương giữ vàng trong DTNH nhằm dự phòng, hỗ trợ thanh khoản cho các tình huống khẩn cấp. Ngoài ra, các quốc gia còn dự trữ vàng nhằm hỗ trợ giá trị của đồng nội tệ.

Tuy nhiên, giá vàng thường có xu hướng biến động ngược chiều với các tài sản tài chính có mức độ rủi ro cao hơn như cổ phiếu, trái phiếu... Khi tình hình thế giới ổn định, các tài sản nêu trên tăng giá thì giá vàng thường tăng thấp. Ngược lại, trường hợp xảy ra chiến tranh, dịch bệnh, khủng hoảng..., nhu cầu nắm giữ vàng lại tăng mạnh khiến giá vàng tăng cao.

Do vậy, khi nắm giữ vàng, các ngân hàng trung ương không đề cao mục tiêu lợi nhuận mà chủ yếu nhằm các mục tiêu như: đa dạng hóa danh mục đầu tư, phòng ngừa rủi ro, đảm bảo thanh khoản và hỗ trợ đồng bản tệ, đảm bảo sự ổn định kinh tế, góp phần nâng cao vị thế tài chính và danh tiếng của quốc gia trên trường quốc tế.

Khác với đầu tư vào các loại tài sản khác như tiền gửi, giấy tờ có giá, vàng chỉ thể hiện giá trị thông qua đánh giá lại hoặc thực hiện bán vàng. Việc hạch toán tăng/giảm DTNHNN khi thực hiện đánh giá lại theo giá vàng không liên quan đến thu nhập hay chi phí đầu tư DTNHNN trong nguyên tắc sinh lời.

Tuy nhiên, trong trường hợp NHNN phải thực hiện mua, bán vàng, theo quy định hiện nay, chênh lệch giá vàng sẽ được tính vào thu nhập hoặc chi phí đầu tư DTNΗΝΝ.

Với tính chất đặc thù và vai trò của việc nắm giữ vàng trong danh mục đầu tư DTNH của NHTW như trên, nếu áp dụng nguyên tắc sinh lời (có chênh lệch dương giữa thu nhập và chi phí) đối với hoạt động đầu tư vàng trong DTNHNN là không hợp lý và không khả thi.

Vì vậy, thu nhập, chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vàng (như gửi, mua, bán vàng trên thị trường quốc tế...) cần được loại trừ ra khỏi thu nhập, chi phí đầu tư dự trữ ngoại hối chính thức.

Do đó, trong dự thảo sửa đổi, NHNN đề xuất sửa đổi quy định về nguyên tắc sinh lời đối với dự trữ ngoại hối nhà nước theo hướng loại trừ thu nhập và chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vàng khi tính toán hiệu quả đầu tư. 

Về hoạt động can thiệp thị trường, theo quy định hiện hành, căn cứ mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia và tình hình biến động tỷ giá và giá vàng trên thị trường trong nước, NHNN xây dựng cơ chế can thiệp thị trường trong nước trong từng thời kỳ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn NHNN cho rằng, hoạt động can thiệp thị trường phải được thực hiện một cách kịp thời và linh hoạt, phù hợp với từng giai đoạn, từng thời điểm và bối cảnh, điều kiện thị trường cụ thể.

Nếu cơ chế can thiệp thị trường được xây dựng trước sẽ là cứng nhắc và không phù hợp, phát sinh khó khăn trong triển khai thực hiện, nhất là trong trường hợp thị trường biến đổi nhanh, bất ngờ, không theo dự kiến (kịch bản) đề ra từ ban đầu, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả của các biện pháp can thiệp thị trường và tác động đến việc đạt mục tiêu ổn định thị trường trong nước.

Ngân hàng Nhà nước đề xuất sửa đổi, bổ sung Điều 18 về can thiệp thị trường trong nước. Theo đó, Thống đốc NHNN quyết định phương án can thiệp khi cần thiết trên cơ sở các yếu tố sau đây:

a) Mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia;

b) Tình hình thị trường ngoại tệ đối với trường hợp can thiệp trên thị trường ngoại tệ trong nước;

c) Tình hình thị trường vàng trong nước đối với trường hợp can thiệp thị trường vàng trong nước;

d) Tình hình thanh khoản đồng Việt Nam đối với trường hợp can thiệp liên quan đến thanh khoản đồng Việt Nam trên thị trường trong nước. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hình thức can thiệp khác quy định tại khoản 2 Điều này.