Không còn tiền rẻ cho đầu cơ

Trước diễn biến lãi suất từ đầu năm đến nay, tuần qua, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải có các biện pháp điều hành, điều tiết thị trường để ổn định cả mặt bằng lãi suất huy động và lãi suất cho vay.

Ngay sau chỉ đạo của Thủ tướng, Thống đốc Phạm Đức Ấn đã có buổi làm việc với 46 ngân hàng thương mại và các ngân hàng đã cam kết đồng thuận giảm lãi suất cho vay. Từ cuối tuần qua, một số ngân hàng thương mại đã giảm nhẹ 0,2-0,5% lãi suất huy động ở một số kỳ hạn.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, với tình hình mất cân đối giữa huy động và cho vay như hiện nay, mặt bằng lãi suất huy động sẽ chỉ hạ nhiệt nhẹ. Các ngân hàng chỉ có thể nỗ lực ổn định mặt bằng lãi suất, khó có thể giảm sâu lãi suất thêm nữa. Thực tế, lãi suất tăng cao gần đây cũng không phải do tín dụng tăng nóng. Chính sách tiền tệ cũng không phải nguyên nhân khiến lạm phát gia tăng. 

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3/2026 tăng tới 4,65% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng tháng 3 so với cùng kỳ cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây.

Theo ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB, cú sốc giá cả trên thị trường hiện nay không phải do nới lỏng tiền tệ quá mức mà chủ yếu do giá năng lượng tăng cao, tác động bởi xung đột ở Trung Đông. Hiện tại, NHNN vẫn duy trì mặt bằng lãi suất điều hành ở mức phù hợp để hỗ trợ đà tăng trưởng.

Nhắc tới chỉ đạo của Thủ tướng là “ổn định lãi suất” thay vì chỉ đạo giảm thêm lãi suất, các chuyên gia kinh tế cho rằng, điều này là phù hợp, bởi việc giảm lãi suất hiện nay là không dễ trong bối cảnh nhu cầu vốn tăng cao, tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn (chênh lệch cho vay và huy động vốn đang lên tới gần 2 triệu tỷ đồng).

Hiện lãi suất huy động kỳ hạn cao nhất ở nhóm ngân hàng big 4 là dưới 8%/năm, tức đang  thực dương 3- 4% so với lạm phát, đây là mức thực dương hợp lý. Đương nhiên, ở một số ngân hàng TMCP tư nhân, mức lãi suất huy động được đẩy lên 9-10%/năm là khá cao và sự chấn chỉnh là cần thiết.

Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup, chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, doanh nghiệp đã quen với nền lãi suất thấp mấy năm gần đây. Tuy nhiên, lãi suất huy động “đẹp nhất” để nền kinh tế vận hành dài hạn là 7%/năm trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, tương ứng lãi suất cho vay 9-10%/năm. Ngược lại, lãi suất huy động xuống dưới 4%/năm sẽ gây hiện tượng mất cân bằng, dòng tiền chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng, đổ vào các kênh đầu cơ.

Trên thực tế, thời gian gần đây, mặt bằng lãi suất huy động tăng lên mạnh, nhưng có sự phân hóa rõ rệt giữa ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng TMCP tư nhân. Đồng thời, lãi suất cho vay cũng rất chênh lệch giữa nhóm ngành sản xuất và bất động sản.

Nhiều doanh nghiệp nông nghiệp cho biết, lãi suất cho vay đã tăng từ 6,7%/năm lên 8%/năm. Lãi suất cho vay một số lĩnh vực khác xoay quanh 9-10%/năm. Riêng lãi suất cao 14-15%/năm chủ yếu áp dụng với lĩnh vực bất động sản.

TS. Đinh Thế Hiển, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tin học & Kinh tế ứng dụng nhận định: “Mặt bằng lãi suất cho vay với doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực thiết yếu hiện nay là chấp nhận được (8-9%/năm). Riêng với doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp bất động sản, lãi suất cho vay đang khá cao (10-15%/năm). Các doanh nghiệp buộc phải chấp nhận lãi suất cao trong ít nhất 6 tháng, hoặc phải tái cấu trúc lại nguồn vốn của mình trong vòng 3-6 tháng”.

Theo TS. Hiển, năm 2026, doanh nghiệp phải chấp nhận thực tế rằng, không có lãi suất rẻ cho doanh nghiệp có tình hình tài chính chưa lành mạnh. Đồng thời, nhà đầu tư cũng phải thấy rằng, thời kỳ tiền rẻ cho đầu cơ đã chấm hết. Chính phủ vẫn sẽ tăng cung tiền, song dòng tiền sẽ được nắn vào các đầu tàu tạo ra tăng trưởng, không còn dễ dãi như trước.

Lý giải về lãi suất cho vay bất động sản bị “kéo căng” 14-15%/năm gần đây, các chuyên gia lý giải, lãi suất cho vay bất động sản bị đẩy lên cao là do các nhà băng phải xử lý vấn đề thiếu “room” tín dụng quý I/2026 cũng như vấn đề biên lãi thuần. Lãi suất đầu vào tăng nhanh trong khi lãi suất cho vay lĩnh vực ưu tiên tăng chậm, buộc nhà băng phải “nới” lãi suất cho vay lĩnh vực khác lên cao để đảm bảo NIM, đây là lý do tín dụng lĩnh vực không ưu tiên như bất động sản phải “gánh” phần lãi suất cao này.

Thận trọng bơm tiền để giảm lãi suất

Lãi suất, tỷ giá và lạm phát đang là ba biến số tác động lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Theo ông Trần Ngọc Báu, trong ba biến số này, lãi suất là vấn đề cần quan tâm hàng đầu, bởi sẽ tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp.

Trong cuộc họp với 46 ngân hàng thương mại về vấn đề lãi suất tuần qua, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn nhấn mạnh, trong thời gian tới sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất tiền gửi và cho vay.

Thống đốc khẳng định, NHNN có giải pháp điều hành chính sách tiền tệ phù hợp, sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản cho các NHTM. Song song với đó, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện của ngân hàng đối với chủ trương, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN về lãi suất tiền gửi và cho vay; xử lý nghiêm hành vi vi phạm trong hoạt động huy động vốn và cấp tín dụng của các NHTM.

Việc siết chặt kỷ luật về lãi suất trên thị trường là cần thiết. Trên thực tế, trên thị trường hiện nay xuất hiện nhiều sản phẩm tiền gửi tiết kiệm trá hình (thực tế là chứng chỉ tiền gửi do bên thứ ba phát hành), đẩy mặt bằng lãi suất lên cao.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo, xử lý vấn đề lãi suất cần phải rất tinh tế, không thể can thiệp thô bạo, bởi có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nhà băng. Nói cách khác, NHNN cần xử lý các vi phạm về huy động vốn, song cũng không thể “ép” lãi suất huy động xuống thấp phi thị trường.

Ông Trần Ngọc Báu cho rằng, lãi suất tăng cao chủ yếu là do cấu trúc nội tại của hệ thống ngân hàng “có vấn đề”, vốn đã tích lũy nhiều năm nay. Giờ đây, khi hệ thống ngân hàng vừa phải gồng mình tái cấu trúc, xử lý các tồn tại cũ, vừa phải chịu sức huy động nguồn vốn lớn để phục vụ tăng trưởng. Lãi suất tăng chính là hệ quả. 

Chia sẻ với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, TS. Lê Xuân Nghĩa cho hay, NHNN vẫn có thể hạ lãi suất, không phải bằng giải pháp hành chính mà bằng công cụ thị trường, cụ thể là thông qua việc tăng cung tiền. Cụ thể, để giảm lãi suất, NHNN cần tăng lượng tiền bơm qua kênh OMO với lãi suất thấp. Khi đó, các ngân hàng thương mại thiếu hụt thanh khoản có thể tìm đến thị trường mở, thay vì “đua” lãi suất huy động trên thị trường dân cư.

Trên thực tế, gần đây, NHNN đã bơm mạnh tiền ra hệ thống thông qua thị trường mở. Tuần cuối tháng 3/2026, NHNN đã bơm mới 256.000 tỷ đồng ra hệ thống. Trong 4 phiên giao dịch tuần qua, NHNN tiếp tục bơm thêm 25.000 tỷ đồng. “NHNN tiếp tục tăng cung tiền mạnh song không phải là tăng bằng mọi giá, mà kiểm soát chặt hơn trước, đặc biệt là kiểm soát dòng tiền chảy vào lĩnh vực đầu cơ như bất động sản”, TS. Hiển nhận định.

Năm nay, NHNN không chỉ “hãm” bớt tốc độ tăng trưởng tín dụng chung mà còn yêu cầu các ngân hàng thương mại không được tăng tín dụng bất động sản cao hơn tăng trưởng tín dụng chung của toàn ngân hàng (năm 2025 tín dụng bất động sản tăng khoảng 30%), liên tục yêu cầu các ngân hàng thương mại phải cân đối giữa nguồn vốn huy động và cho vay, chuyển sang cấp “quota” tín dụng theo quý để tránh tình trạng đua tín dụng nửa đầu năm…   

Các chuyên gia khuyến nghị, bên cạnh tăng cung tiền để hỗ trợ thanh khoản hệ thống, muốn lãi suất ổn định, cần phải huy động thêm đa dạng nguồn lực cho phát triển, đặc biệt là qua kênh TPDN, vốn FDI, FII, kênh M&A…