Ngày 10/9, tại Học viện Chính sách và Phát triển, Hội thảo khoa học quốc gia “Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW trong mục tiêu tăng trưởng hai con số ở Việt Nam, giai đoạn 2026 - 2030” được tổ chức với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp nhà nước.

Hội thảo do Đoàn Thanh niên Bộ Tài chính, Đoàn Thanh niên Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Đoàn Thanh niên Học viện Chính sách và Phát triển, Đoàn Thanh niên Học viện Tài chính, Đoàn Thanh niên Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước và Đoàn Thanh niên Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam phối hợp tổ chức.

Vai trò chủ đạo phải thể hiện bằng năng lực dẫn dắt

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước tiếp tục xác định rõ vị trí của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời đặt yêu cầu nâng hiệu quả hoạt động, sử dụng tốt hơn nguồn lực và tạo động lực cho các thành phần kinh tế cùng phát triển.

Theo các tham luận tại hội thảo, kinh tế nhà nước hiện đóng góp khoảng 20% GDP, nắm giữ nguồn lực lớn về vốn, tài sản, đất đai và nhân lực chất lượng cao. Khu vực này giữ vị trí then chốt tại nhiều lĩnh vực như năng lượng, tài chính - ngân hàng, viễn thông, hạ tầng giao thông, công nghiệp quốc phòng.

Doanh nghiệp nhà nước cũng là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và triển khai những nhiệm vụ chiến lược có tác động dài hạn.

Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi cách tiếp cận mới về chất lượng tăng trưởng. Nền kinh tế phải chuyển mạnh từ khai thác lợi thế về tài nguyên, lao động giá rẻ sang dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất các yếu tố tổng hợp và chất lượng thể chế.

Theo các chuyên gia, kinh tế nhà nước cần đảm nhiệm 5 chức năng chiến lược. Trước hết là dẫn dắt tại những ngành, lĩnh vực có tính chiến lược, mức độ rủi ro cao, thời gian hoàn vốn dài hoặc mang tính công cộng mà khu vực tư nhân chưa đủ năng lực hay chưa sẵn sàng tham gia.

Tiếp đó là kiến tạo hệ thống hạ tầng cứng, hạ tầng mềm, trong đó có hạ tầng thể chế và hạ tầng số quốc gia; góp phần giữ ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn; tham gia điều tiết thị trường khi xuất hiện biến động bất thường; thực hiện các nhiệm vụ đặc thù về an sinh xã hội, an ninh và quốc phòng.

Từ cách tiếp cận này, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không nên đánh giá đơn thuần bằng quy mô tài sản hay tỷ trọng trong GDP. Giá trị cốt lõi nằm ở khả năng dẫn dắt, mở đường, kiến tạo động lực và tạo hiệu ứng lan tỏa sang các khu vực khác.

Phát biểu tại hội thảo, Bí thư Đoàn Thanh niên Bộ Tài chính Lê Đôn cho rằng sự phối hợp giữa các cơ quan, viện nghiên cứu, học viện, tổng công ty và tập đoàn đã tạo nên một hệ sinh thái nghiên cứu gắn từ khâu hoạch định, thiết kế chính sách, quản trị dòng vốn nhà nước đến thực tiễn sản xuất và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo đồng chí Lê Đôn, mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu bứt phá mạnh về tư duy và hành động. Tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW đòi hỏi kinh tế nhà nước phải làm tốt vai trò “người mở đường”, xử lý những nút thắt lớn và tạo động lực lan tỏa cho toàn nền kinh tế.

“Tuổi trẻ phải là những người đầu tiên dám nghĩ tới những giải pháp mạnh dạn, dám dấn thân vào những điểm nghẽn khó nhất của nền kinh tế”, Bí thư Đoàn Thanh niên Bộ Tài chính nhấn mạnh.

Phân tích về đóng góp của các khu vực kinh tế, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia cho rằng cần nâng hiệu quả sử dụng vốn của khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt tại các doanh nghiệp nhà nước.

Theo ông, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ chức năng sở hữu, quản lý nhà nước, nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh; đồng thời tăng hiệu lực giám sát, xử lý nghiêm thất thoát, lãng phí, tiêu cực và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn lực kinh tế nhà nước.

TS. Cấn Văn Lực cũng đề xuất tập trung phát triển doanh nghiệp nhà nước trong các ngành then chốt như năng lượng, logistics, tài chính - ngân hàng, công nghệ, viễn thông, hạ tầng số và khoáng sản chiến lược.

Từ góc độ thể chế, tham luận của đại diện Học viện Chính sách và Phát triển cho rằng đổi mới doanh nghiệp nhà nước cần gắn trực tiếp với hoàn thiện khung pháp luật.

Các đề xuất tập trung vào tách bạch chức năng quản lý nhà nước với quyền chủ sở hữu; đồng bộ pháp luật về quản lý vốn; nâng chất lượng giám sát; đổi mới cơ chế nhân sự theo hướng thị trường và bảo đảm cạnh tranh trung lập giữa các thành phần kinh tế.

Ở góc nhìn khoa học công nghệ, TS. Nguyễn Văn Trúc, Trưởng phòng Ươm tạo công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng doanh nghiệp nhà nước có thể đảm nhiệm vai trò mở thị trường cho công nghệ mới.

Theo ông, doanh nghiệp nhà nước không làm thay hoặc bao cấp cho khu vực tư nhân, mà có thể trở thành lực lượng giảm rủi ro ban đầu, tạo điều kiện thử nghiệm và mở đường để doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia. Một doanh nghiệp nhà nước đủ năng lực có thể trở thành khách hàng đầu tiên cho sản phẩm công nghệ, cung cấp địa điểm thử nghiệm, tạo hợp đồng ban đầu và uy tín thị trường để công nghệ mới có cơ hội nhân rộng.

Biến luận cứ khoa học thành đề xuất chính sách

Hội thảo cũng dành nhiều thời lượng cho các trao đổi về quản trị vốn nhà nước, chính sách tài khóa, đổi mới mô hình doanh nghiệp nhà nước, phát triển khoa học công nghệ và nâng chất lượng nguồn nhân lực.

Theo Ban tổ chức, các tham luận và phản biện tại hội thảo sẽ tiếp tục được nghiên cứu, chắt lọc để hình thành những luận cứ có giá trị ứng dụng, phục vụ đề xuất chính sách với các cấp có thẩm quyền.

Bí thư Đoàn Thanh niên Bộ Tài chính Lê Đôn kỳ vọng những ý kiến từ đội ngũ chuyên gia, nhà nghiên cứu và cán bộ trẻ sẽ góp thêm cơ sở khoa học cho quá trình tối ưu nguồn lực nhà nước, đổi mới mô hình quản trị và tháo gỡ những điểm nghẽn của nền kinh tế.

Hội thảo vì thế đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ trí thức trẻ, nghiên cứu phải gắn với thực tiễn, tham luận phải hướng đến khả năng ứng dụng, còn đề xuất chính sách cần đủ chiều sâu để góp phần giải quyết những bài toán phát triển đang đặt ra.

Khi mục tiêu tăng trưởng hai con số trở thành yêu cầu lớn của giai đoạn 2026 - 2030, vai trò của kinh tế nhà nước sẽ được kiểm chứng bằng hiệu quả sử dụng nguồn lực, năng lực kiến tạo, khả năng dẫn dắt các ngành chiến lược và sức lan tỏa tới khu vực tư nhân. Đó cũng là thước đo quan trọng để Nghị quyết số 79-NQ/TW đi vào thực tiễn và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.