Sau 14 năm đàm phán, Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) thứ 18 của Việt Nam đã chính thức được ký kết với Khối Thương mại Tự do Châu Âu (EFTA) gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein tại Hà Nội vào ngày 18/10. 

Hiệp định bao quát các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, chi tiêu công và phát triển bền vững, đi kèm cơ chế tự vệ song phương nhằm xử lý các thiệt hại kinh tế tiềm ẩn. 

Đánh giá của chuyên gia chứng khoán Yuanta Việt Nam cho biết, EFTA chỉ cam kết duy trì thuế suất 0% đối với hàng công nghiệp và thủy sản từ Việt Nam, những mặt hàng vốn phần lớn đã được hưởng thuế 0% nhờ Thụy Sĩ đơn phương xóa bỏ thuế công nghiệp từ năm 2024 cùng chế độ GSP hiện hành. Do đó, lợi ích lớn nhất cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam là tính pháp lý bền vững. 

Ngược lại, Việt Nam sẽ xóa bỏ hầu hết thuế nhập khẩu hàng công nghiệp trong vòng 11 năm, cũng như thuế đối với phô mai, cà phê, socola và thực phẩm dinh dưỡng cho trẻ em trong vòng 16 năm; riêng cá hồi Na Uy sẽ hưởng thuế 0% ngay lập tức. 

Bên cạnh thuế quan, các cam kết về đối xử quốc gia trong đầu tư sản xuất, cam kết dịch vụ vượt trên khuôn khổ GATS, cùng chương sở hữu trí tuệ mới sẽ cải thiện môi trường kinh doanh cho các nhà đầu tư Châu Âu. 

Dữ liệu Hải quan Việt Nam cho thấy kim ngạch thương mại song phương với EFTA năm 2025 đạt 1,9 tỷ USD (chiếm khoảng 0,2% tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam), với mức nhập siêu 1,1 tỷ USD. Do nghĩa vụ cắt giảm thuế chủ yếu đến từ phía Việt Nam, nhập khẩu nhiều khả năng sẽ tăng nhanh hơn xuất khẩu và làm rộng thêm mức nhập siêu trong trung hạn, dù tác động lên cán cân thanh toán tổng thể vẫn không đáng kể. 

Song dòng vốn FDI gia tăng là kênh tác động có ý nghĩa hơn, trong đó Thụy Sĩ hiện đứng thứ 20 về đầu tư FDI tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký lũy kế đạt 2,5 tỷ USD, mặc dù hiệp định không kèm theo cam kết định lượng cụ thể nào (như mức cam kết 100 tỷ USD mà EFTA dành cho Ấn Độ). 

Chuyên gia Yuanta kỳ vọng dòng vốn sẽ tập trung vào các ngành dược phẩm và khoa học đời sống, cơ khí, thực phẩm cao cấp và năng lượng sạch; tuy nhiên tiến độ phụ thuộc vào quyết định của doanh nghiệp hơn là nghĩa vụ từ hiệp định. 

Trên phân tích này, các ngành như Phân phối thực phẩm, chế biến thủy sản, sản xuất công nghiệp gia tăng capex (chi phí vốn), và nông nghiệp sử dụng phân bón chuyên dụng từ Na Uy sẽ là nhóm được hưởng lợi từ việc ký kết FTA với EFTA. 

Các doanh nghiệp bán lẻ và dịch vụ lưu trú/ẩm thực sẽ hưởng lợi đầu tiên khi thuế cá hồi (mức 10-15%) về 0%, hỗ trợ sức tiêu thụ vốn đã tăng mạnh từ năm 2025. 

Ngược lại, các ngành chịu áp lực tiềm ẩn bao gồm Dược phẩm generic, sữa cao cấp và nuôi trồng thủy sản nước lạnh trong nước. Rủi ro chính đối với các doanh nghiệp dược nội địa nằm ở chương sở hữu trí tuệ như quy định bảo hộ dữ liệu thử nghiệm hoặc kéo dài thời hạn bằng sáng chế làm chậm quá trình thương mại hóa thuốc generic. 

Các sản phẩm sữa, sữa công thức cho trẻ em và bánh kẹo sẽ đối mặt với cạnh tranh gia tăng theo lộ trình, nhưng áp lực bổ sung là không lớn do hàng từ EU (EVFTA) và New Zealand (AANZFTA, CPTPP) hiện đã hưởng thuế suất 0% hoặc gần 0%, Yuanta đánh giá.