Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công thương vào chiều 7/10, trả lời câu hỏi của Phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư về tình hình nhập siêu 9 tháng và cả năm 2026, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, bà Trịnh Thị Thu Hiền đã làm rõ thêm nguyên nhân nhập siêu gia tăng, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và khả năng cải thiện cán cân thương mại quý cuối năm.

Có cơ sở cải thiện cán cân thương mại quý IV/2026

9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 434,3 tỷ USD, tăng 25,4%; nhập khẩu đạt 453,7 tỷ USD, tăng 36,7%, đưa cán cân thương mại ghi nhận nhập siêu 19,4 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu 16,87 tỷ USD cùng kỳ năm 2025.

Nhập siêu thể hiện rõ ở lĩnh vực điện tử. Trong 9 tháng, nhóm hàng điện tử đóng góp hơn 42% tổng kim ngạch xuất khẩu, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 372 tỷ USD. Riêng nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 188,9 tỷ USD, tăng 71,7% so với cùng kỳ, trong khi xuất khẩu đạt 123,6 tỷ USD, tăng 59,6%. Như vậy, nhóm hàng này ghi nhận nhập siêu hơn 65 tỷ USD.

Theo bà Hiền, dù nhập siêu tăng cao, diễn biến những tháng cuối năm cùng mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% vẫn tạo cơ sở để kỳ vọng cán cân thương mại được cải thiện.

Một tín hiệu tích cực là trong tháng 9, cán cân thương mại đã chuyển sang xuất siêu 1,27 tỷ USD sau nhiều tháng nhập siêu.

Về nguyên nhân nhập khẩu tăng mạnh, bà Hiền cho biết một trong những yếu tố đáng chú ý là nhóm hàng điện tử, máy tính, linh kiện và thiết bị. Sau cuộc làm việc của Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc với các doanh nghiệp điện tử, cơ quan quản lý ghi nhận một số yếu tố tác động trực tiếp đến trị giá nhập khẩu của nhóm hàng này.

Trước hết là diễn biến giá nguyên liệu trên thị trường thế giới. Một số mặt hàng đầu vào phục vụ sản xuất điện tử, bán dẫn tăng giá rất mạnh, trong đó có loại chip hoặc SSD tăng 300-500%. Vì vậy, ngay cả khi lượng nhập khẩu tương đương năm trước, trị giá nhập khẩu vẫn có thể tăng đáng kể do mặt bằng giá cao hơn.

Yếu tố thứ hai là xu hướng gia tăng tồn kho, dự trữ và tích lũy nguyên liệu của doanh nghiệp.

Theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) kéo theo nhu cầu lớn đối với nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất các sản phẩm công nghệ. Tình trạng khan hiếm, thậm chí thiếu hàng ở một số thời điểm khiến doanh nghiệp có xu hướng tăng dự trữ để bảo đảm sản xuất.

Số liệu về tồn kho cho thấy một số doanh nghiệp đã nâng thời gian dự trữ từ khoảng 6 tuần lên 12 tuần. Có trường hợp trị giá hàng tồn kho tăng từ 100 triệu USD lên 700 triệu USD.

Bên cạnh giá nguyên liệu và tồn kho, nhập khẩu tăng còn phản ánh quá trình mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp xuất khẩu trong lĩnh vực điện tử và bán dẫn tại Việt Nam.

Dẫn chứng, bà Hiền cho biết một số doanh nghiệp đang mở rộng đầu tư, như Samsung tại Thái Nguyên tăng đầu tư thêm 1,5 tỷ USD; Intel có sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, chuyển nhà máy từ Costa Rica về Việt Nam; hay nhà máy BYD tại Phú Thọ mở rộng và nâng cấp đầu tư.

“Như vậy, một số nguyên nhân là giá trị nguyên liệu đầu vào tăng cao, tăng tích lũy, tồn kho và nhiều doanh nghiệp mở rộng sản xuất. Những yếu tố này góp phần làm cho con số nhập khẩu trong giai đoạn vừa rồi tăng cao”, bà Hiền cho biết.

Đánh giá tổng thể, theo Bộ Công thương, nhập khẩu tăng mạnh trong 9 tháng không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn gắn với hoạt động sản xuất, đầu tư và mở rộng năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp

Kỳ vọng kéo giảm nhập siêu xuống dưới 10 tỷ USD

Hoạt động sản xuất, thương mại 9 tháng tiếp tục duy trì xu hướng tích cực, song một số rủi ro về cơ cấu đang đặt ra yêu cầu phải chủ động quản trị trong những tháng cuối năm.

Tại hội nghị sơ kết nhiệm vụ quý III, triển khai nhiệm vụ tháng 10 và phương hướng quý IV/2026, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng nhận định thương mại hàng hóa những tháng còn lại của năm vẫn chịu tác động từ các yếu tố bên ngoài như diễn biến khó lường của thương mại toàn cầu, lạm phát và biến đổi khí hậu.

Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị chức năng chủ động nhận diện, dự báo và có giải pháp ứng phó phù hợp. Liên quan đến cán cân thương mại, trên cơ sở kết quả tháng 9 chuyển sang xuất siêu, Bộ trưởng đặt mục tiêu trong những tháng còn lại của năm đưa mức nhập siêu xuống dưới 10 tỷ USD.

Theo bà Hiền, mục tiêu này cần được nhìn nhận trên tổng thể các chỉ tiêu xuất nhập khẩu và diễn biến thương mại trong những tháng cuối năm. Ngay từ đầu năm, Nghị quyết 01/NQ-CP đã đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16%. Trong khi đó, sau 9 tháng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã đạt 888 tỷ USD, tăng trên 30%.

“Với con số tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng là 888 tỷ USD, chúng ta có căn cứ để nhìn nhận và kỳ vọng rằng con số nhập siêu trong những tháng cuối năm và tổng cả năm 2026 có thể giảm xuống dưới 10 tỷ USD”, bà Hiền nói.

Để cải thiện cán cân thương mại trong những tháng cuối năm, theo bà Hiền, yếu tố quan trọng là duy trì đà tăng xuất khẩu, đồng thời diễn biến nhập khẩu cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với nhu cầu nguyên liệu, máy móc và linh kiện phục vụ sản xuất.

Bộ Công thương đang tiếp tục triển khai các giải pháp hỗ trợ xuất khẩu, mở rộng thị trường và góp phần kéo giảm nhập siêu. Tuy nhiên, về dài hạn, bà Hiền nhấn mạnh trọng tâm vẫn là nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam và gia tăng giá trị nội địa trong chuỗi cung ứng.