Xác định rõ tiêu chí nhận diện

Trước khi trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10 tới, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội vừa được cho ý kiến tại Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách lần thứ nhất.

Lần sửa đổi này, Dự thảo bổ sung, sửa đổi quy định tại khoản 6, Điều 2, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ. Quy định này, theo Chính phủ, để đảm bảo có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số.

Nêu ý kiến, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhất trí với đề xuất tại Dự thảo, nhằm mở rộng bao phủ an sinh xã hội cho lực lượng lao động phi chính thức có thu nhập thường xuyên. Tuy nhiên, hai khái niệm nêu trên có phạm vi rất rộng, có thể bao gồm người làm việc theo các phương thức và mức độ phụ thuộc khác nhau.

Vì vậy, ông Bình đề nghị, Dự thảo xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc. Cần phân biệt người thực chất có quan hệ lao động với người cung cấp dịch vụ độc lập, tự quyết định cách thức và thời gian làm việc.

“Đối với người làm việc trên nền tảng số, đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu đóng bảo hiểm và phối hợp thu nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian. Trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc, cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng, cũng như chế độ được hưởng”, ông Bình góp ý.

Vị đại biểu Vĩnh Long cũng cho rằng, nếu người lao động phải tự gánh toàn bộ mức đóng như một cá nhân kinh doanh độc lập trong khi thu nhập thấp và biến động, chính sách có thể làm giảm khả năng tham gia. Vì thế, cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp, đồng thời tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quan hệ lao động khác.

Cũng đánh giá cao việc Chính phủ mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, song đại biểu Lâm Văn Đoan, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội lưu ý, những người làm việc trên nền tảng số là nhóm đối tượng lần đầu tiên xuất hiện trong các đối tượng lao động được pháp luật điều chỉnh. Điều 34 Hiến pháp quy định, công dân có quyền được đảm bảo an sinh xã hội.

“Trên thực tế, nhóm lao động này đang trở thành một nhóm có xu hướng phổ biến trên thị trường lao động và ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay, các hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và nhiều quy định về tiêu chuẩn lao động, an sinh xã hội khác chưa kịp thời điều chỉnh nhóm lao động này, do vậy tạo ra khoảng trống trên thực tế”, ông Đoan phân tích.

Tuy nhiên, theo đại biểu Đoan, các quy định mang tính nguyên tắc tại Dự thảo chưa đảm bảo tính khả thi. Khi xuất hiện hình thái lao động mới, tất cả các quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ lưỡng và hình thành cơ chế pháp lý mới, khác với các cơ chế pháp lý truyền thống khi tham gia bảo hiểm xã hội.

Do vậy, ông Đoan cho rằng, cần có đánh giá tác động kỹ lưỡng, nghiên cứu kỹ nhóm đối tượng này và thực hiện đúng quy định của Điều 34 Hiến pháp là công dân có quyền được đảm bảo an sinh xã hội, không phân biệt người lao động tham gia quan hệ lao động hay không có quan hệ lao động.

Mở rộng nơi gửi tiền, nhưng chưa rõ mức độ rủi ro

Góp ý về Danh mục đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) nêu rõ, Dự thảo sửa đổi điểm c, khoản 1, Điều 122 theo hướng thêm một số ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và vốn doanh nghiệp nhà nước cộng lại trên 50% vốn điều lệ, hoặc có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ vào phạm vi các ngân hàng được nhận tiền gửi đầu tư từ Quỹ bảo hiểm xã hội. Dự thảo đặt thêm điều kiện ngân hàng phải có “chất lượng tốt, mức độ an toàn cao” theo đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng, đồng thời loại trừ ngân hàng đang được kiểm soát đặc biệt.

“Mục tiêu của đề xuất là mở rộng cơ hội đầu tư, tạo thêm khả năng lựa chọn cho Quỹ. Tuy nhiên, tiền của Quỹ Bảo hiểm xã hội là nguồn tích lũy từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và có quan hệ trực tiếp với việc chi trả các chế độ trong nhiều năm tới. Vì vậy, khi mở rộng nơi gửi tiền, yêu cầu đầu tiên phải là chứng minh được mức độ an toàn và trách nhiệm quản trị rủi ro”, đại biểu Nga nêu quan điểm.

Bà Nga dẫn ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị chưa sửa quy định này, với lý do báo cáo tổng kết chưa chỉ ra vướng mắc trong việc áp dụng danh mục ngân hàng hiện hành và cho rằng đây là ý kiến cần được quan tâm nghiên cứu kỹ. “Nếu cơ chế hiện hành đang vận hành ổn định, chúng ta cần biết việc mở rộng sẽ giải quyết khó khăn cụ thể nào, mang lại lợi ích tăng thêm bao nhiêu và Quỹ phải chấp nhận mức rủi ro thay đổi ra sao. Đánh giá tác động không thể chỉ dừng ở nhận định định tính”, bà Nga nói.

Vị đại biểu Hải Phòng cũng đề nghị xem lại tiêu chí “chất lượng tốt, mức độ an toàn cao”, bởi đây là yêu cầu đúng về định hướng, nhưng chưa đủ rõ để làm căn cứ chọn ngân hàng và kiểm tra quyết định đầu tư. “Việc một ngân hàng có vốn của doanh nghiệp nhà nước không đồng nghĩa mọi khoản tiền gửi tại ngân hàng đó được Nhà nước bảo đảm. Điều cần đánh giá là năng lực tài chính, chất lượng tài sản, khả năng thanh khoản và các rủi ro tại chính ngân hàng nhận tiền gửi”, đại biểu Nga nhìn nhận.

Nếu giữ phương án mở rộng, vị đại biểu Hải Phòng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ trong luật các nguyên tắc tối thiểu: giới hạn tỷ lệ tiền gửi tại từng ngân hàng và từng nhóm ngân hàng; tiêu chí đánh giá, theo dõi an toàn trong suốt thời hạn gửi; cách xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện; thẩm quyền quyết định, trách nhiệm giải trình và công khai kết quả đầu tư.

“Đồng thời, cần cung cấp cho đại biểu phương án so sánh bằng số liệu giữa việc giữ quy định hiện hành và việc mở rộng. Trường hợp chưa chứng minh được lợi ích tương xứng với rủi ro và chưa thiết kế được các hàng rào bảo vệ cần thiết, tôi đề nghị giữ quy định hiện hành tại thời điểm này”, bà Nga nói.