4.000 tỷ USD - con số ấn tượng nhưng ẩn chứa nghịch lý

Theo báo cáo Xu hướng M&A toàn cầu - Triển vọng giữa năm 2026 vừa được PwC công bố ngày 29/7, tổng giá trị giao dịch M&A toàn cầu năm 2026 được dự báo cán mốc khoảng 4.000 tỷ USD - tăng 13% so với cùng kỳ năm ngoái và là mức cao nhất trong 5 năm trở lại đây.

Nhưng đằng sau con số ấn tượng đó là một sự thật đáng chú ý: số lượng thương vụ thực tế lại giảm khoảng 13%. Nói cách khác, thị trường đang giao dịch ít hơn nhưng "to" hơn rất nhiều.

Nguyên nhân chính đến từ các siêu thương vụ (megadeals) - những giao dịch trị giá trên 5 tỷ USD. Nhóm này hiện chiếm tới 48% tổng giá trị M&A toàn cầu, tăng vọt so với 39% năm 2025 và chỉ 26% năm 2024. Nếu loại bỏ các siêu thương vụ này ra khỏi phép tính, tổng giá trị giao dịch toàn cầu thực chất đã giảm khoảng 4% so với năm trước.

PwC gọi đây là mô hình thị trường "hình chữ K": một nhóm nhỏ doanh nghiệp quy mô lớn tiếp tục vươn lên mạnh mẽ, trong khi phần lớn phần còn lại của thị trường vẫn loay hoay với áp lực huy động vốn, định giá và bất định kinh tế vĩ mô.

AI đang viết lại luật chơi

Nếu như trước đây AI chỉ là một trong nhiều động lực của M&A, thì giờ đây nó đang trở thành nhân tố định hình lại toàn bộ cách dòng vốn vận động. Báo cáo của PwC chỉ ra rằng vốn đang đổ mạnh vào các mô hình AI tiên phong, trung tâm dữ liệu, hạ tầng số, năng lượng và các mối quan hệ hợp tác chiến lược - với tốc độ mà các thương vụ M&A truyền thống khó lòng theo kịp.

Điều thú vị là hình thức triển khai vốn cũng đang thay đổi: thay vì chỉ tập trung vào các thương vụ thâu tóm để giành quyền kiểm soát, nhà đầu tư ngày càng ưa chuộng đầu tư thiểu số, liên doanh và các cấu trúc hợp tác chiến lược linh hoạt hơn.

Ông Tiong Hooi Ong, Phó Tổng giám đốc PwC Việt Nam, nhận định vấn đề then chốt hiện nay không còn là liệu AI có làm thay đổi thứ tự ưu tiên đầu tư hay không, mà là tốc độ của sự thay đổi ấy sẽ diễn ra nhanh đến mức nào - và điều đó đòi hỏi nhà đầu tư phải kỷ luật hơn trong cách phân bổ và sử dụng vốn.

Châu Á - Thái Bình Dương nhiều “nhẹ ký” hơn

Một điểm phân hóa khác nằm ở cấp độ khu vực. Châu Á - Thái Bình Dương chiếm tới 37% tổng số lượng giao dịch toàn cầu nhưng chỉ đóng góp vỏn vẹn 16% tổng giá trị. Tuy nhiên, đây lại là điểm sáng theo một góc nhìn khác: khu vực này ít phụ thuộc vào các siêu thương vụ hơn hẳn so với phần còn lại của thế giới, cho thấy đà tăng trưởng ở đây đến từ nhiều giao dịch chiến lược có quy mô đa dạng, thay vì chỉ dựa vào vài "quả bom tấn".

Thị trường Việt Nam cũng đang phản chiếu những xu hướng toàn cầu này. Các thương vụ đầu tư vào Imexpharm, Bibica hay Thiên Long cho thấy sức hút của những thương hiệu Việt đã khẳng định được vị thế. Bên cạnh các ngành quen thuộc như dược phẩm và hàng tiêu dùng, dòng vốn đang mở rộng sang hạ tầng, logistics, chuyển đổi năng lượng và công nghệ cao - minh chứng là các khoản đầu tư vào Pharmacity và Dat Bike.

Riêng mảng hạ tầng phục vụ AI tại Việt Nam cũng đang tăng tốc rõ rệt, với các khoản đầu tư vào trung tâm dữ liệu quy mô lớn và điện toán đám mây, phần nào được tiếp sức bởi các chính sách điều hành kinh tế như Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79.

Ông Tiong Hooi Ong nhận định, nhà đầu tư tại Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ ngày càng chọn lọc, tập trung vào những xu hướng dài hạn như nhu cầu tiêu dùng, chuyển đổi số, phát triển hạ tầng và phát triển bền vững. Theo ông, Việt Nam không chỉ là thị trường tăng trưởng đơn thuần mà còn là nơi hội tụ nhiều chiến lược đầu tư khác nhau, mở ra khả năng tạo giá trị dài hạn.

Dù các công cụ AI đang giúp tăng tốc quá trình thu thập thông tin và phân tích trong các thương vụ, PwC nhấn mạnh rằng yếu tố con người như đánh giá chuyên môn, quản trị và trách nhiệm giải trình vẫn giữ vai trò then chốt trong các quyết định đầu tư có tác động lớn.

Thách thức lớn nhất với nhà đầu tư lúc này, theo báo cáo, không chỉ là nhận diện đúng cơ hội mà còn là khả năng triển khai giao dịch một cách hiệu quả và kỷ luật - khi các giả định về nguồn vốn, kế hoạch tạo giá trị và kịch bản rủi ro đều cần được soi xét kỹ lưỡng hơn bao giờ hết, trong bối cảnh dòng vốn ngày càng chọn lọc và cạnh tranh khốc liệt.