Rủi ro vẫn hiện hữu

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ chặn cơ chế “thuế đối ứng” giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam tránh được kịch bản thuế cao trong ngắn hạn. Điều này đặc biệt quan trọng khi Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch mỗi năm, với các ngành chủ lực như điện tử, đồ gỗ, dệt may, da giày, nông thủy sản.

Tuy nhiên, việc chính quyền Mỹ chuyển sang áp thuế bổ sung 15% trong 150 ngày, đồng thời mở rộng dư địa điều tra, cho thấy rủi ro không hề giảm, mà đang chuyển sang trạng thái khó lường hơn.

Đại diện Vụ Thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) nhận định, việc hủy cơ chế thuế đối ứng giúp doanh nghiệp tạm tránh cú sốc thuế 20% dự kiến áp trong năm 2025, qua đó giảm áp lực đơn hàng và chi phí ngắn hạn. Song động thái áp thuế bổ sung 15% và kích hoạt công cụ điều tra cho thấy nguy cơ gia tăng đối với các nhóm hàng kim ngạch lớn, dễ bị nghi ngờ về xuất xứ và lẩn tránh thuế.

Ông Nguyễn Chánh Phương, Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) cho rằng, việc cơ chế thuế đối ứng bị bác bỏ và mức thuế bổ sung tạm thời giảm là tín hiệu tích cực cho ngành gỗ. “Việc bãi bỏ thuế đối ứng 20% trước đó được xem là tín hiệu tích cực nhất định, giúp giảm áp lực cạnh tranh trực tiếp so với các quốc gia khác. Tuy nhiên, chính sách thuế của Mỹ hiện vẫn có khả năng điều chỉnh linh hoạt theo các điều khoản pháp lý khác, đặc biệt trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động”, ông Phương nói.

Với dệt may - ngành xuất khẩu sang Mỹ gần 18 tỷ USD năm 2025, doanh nghiệp đang tranh thủ 150 ngày giảm thuế 5% để tăng tốc đơn hàng. Chủ tịch Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Lê Tiến Trường nhấn mạnh, đây là cơ hội cải thiện biên lợi nhuận nếu doanh nghiệp tận dụng tốt.

Phân tích của Công ty Chứng khoán VPBank cho thấy, mức thuế tạm thời 15% sẽ tạo tác động khác nhau tùy ngành. Với dệt may, việc giảm 5% giúp giảm áp lực giá, hỗ trợ đơn hàng từ các thương hiệu Mỹ như Nike, Adidas, nhưng rủi ro vẫn hiện hữu nếu thuế tăng trở lại sau 150 ngày.

Ngành thủy sản cũng tranh thủ thời gian này để đẩy mạnh xuất khẩu. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), việc hạ nhiệt thuế quan không đồng nghĩa rủi ro suy giảm. Khi Mỹ mở rộng điều tra, nguy cơ tôm và các sản phẩm thủy sản tiếp tục bị soi về nguồn gốc nguyên liệu, chuỗi cung ứng, trợ cấp và tiêu chuẩn môi trường - lao động là rất rõ ràng.

Cải thiện năng lực cạnh tranh

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, đồng thời Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại quan trọng trong chuỗi cung ứng hàng tiêu dùng của Mỹ.

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt hơn 153,1 tỷ USD, tăng 28,1% so với năm trước. Hơn một nửa giá trị là sản phẩm công nghệ cao (điện tử tiêu dùng, điện thoại thông minh), cùng với may mặc và giày dép; còn lại là đồ nội thất và nông sản.

Dẫn đầu là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt hơn 42 tỷ USD, tăng 81,3%, chiếm 27,4% tổng kim ngạch. Tiếp theo là máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 24,1 tỷ USD, tăng 9,4%, chiếm 15,7%. Dệt may đạt 17,8 tỷ USD, tăng 10,7%, chiếm 11,6%.

Phó chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA), bà Đỗ Thị Thúy Hương lưu ý, doanh nghiệp không nên xem đây là tín hiệu bảo hộ thương mại của Mỹ đã hạ nhiệt. Các động thái chính sách gần đây cho thấy xu hướng bảo hộ mang tính hệ thống và có thể tiếp tục thay đổi. Doanh nghiệp cần tận dụng khoảng thời gian hiện tại để rà soát cấu trúc thị trường, đánh giá mức độ phụ thuộc và chuẩn bị kịch bản ứng phó.

Theo GS-TS. Trần Ngọc Thơ (Đại học Kinh tế TP.HCM), trước sự thay đổi chính sách thuế của Mỹ, doanh nghiệp nên thiết lập bản đồ rủi ro theo mã HS, thị trường, khách hàng và điều khoản giá trong hợp đồng; tách rõ nhóm hàng chịu ảnh hưởng trực tiếp, nhóm chịu tác động qua linh kiện đầu vào và nhóm bị ảnh hưởng gián tiếp do khách hàng Mỹ cắt giảm hoặc điều chỉnh lịch giao hàng.

Về dài hạn, các chuyên gia khẳng định, Việt Nam cần tiếp tục nâng chất lượng sản phẩm, tăng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa, hoàn thiện hồ sơ dữ liệu nguyên phụ liệu để sẵn sàng chứng minh xuất xứ khi bị yêu cầu. Xu hướng kích hoạt biện pháp phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ sản xuất nội địa đang được Mỹ triển khai mạnh, đặc biệt qua các vụ kiện chống bán phá giá và chống lẩn tránh thuế.