Báo chí đang hoạt động trong môi trường truyền thông biến đổi nhanh chóng dưới tác động của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và sự phát triển của các nền tảng truyền thông mới. Những thay đổi này không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan báo chí và người làm báo.

Bên cạnh yêu cầu về tốc độ, tính chính xác và sức hấp dẫn của thông tin, người làm báo cần tuân thủ các quy định pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Đây cũng là nền tảng để báo chí củng cố uy tín, khẳng định vai trò và trách nhiệm trong đời sống xã hội hiện đại.

Với mục tiêu cập nhật những quy định pháp luật mới, nhận diện các rủi ro phát sinh trong thực tiễn tác nghiệp, tọa đàm tập trung trao đổi về việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, trách nhiệm nghề nghiệp cũng như năng lực phòng ngừa, quản trị rủi ro của cơ quan báo chí và người làm báo, đặc biệt trong môi trường số.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, chương trình tại Hải Phòng là hoạt động mở đầu cho chuỗi tọa đàm chuyên sâu do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức trên phạm vi cả nước.

Thông qua các chương trình, Hội Nhà báo Việt Nam hướng tới hỗ trợ cơ quan báo chí và người làm báo cập nhật quy định pháp luật, nâng cao năng lực nhận diện, phòng ngừa và quản trị rủi ro pháp lý; đồng thời tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật, góp phần bảo vệ đạo đức nghề nghiệp và nâng cao năng lực thích ứng của đội ngũ người làm báo trong thời đại số.

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đánh giá bằng tốc độ đưa tin hay mức độ lan tỏa của sản phẩm báo chí, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật.

Luật Báo chí và các quy định pháp luật liên quan tạo hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí, bảo đảm quyền tác nghiệp, quyền tiếp cận thông tin, đồng thời xác định trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội. Cùng với pháp luật, đạo đức nghề nghiệp là “hàng rào” quan trọng giúp người làm báo chủ động nhận diện và phòng ngừa rủi ro.

Trong những tình huống pháp luật chưa thể bao quát hết, trách nhiệm, lương tâm và chuẩn mực nghề nghiệp là cơ sở để người làm báo cân nhắc trước khi đăng tải những thông tin có thể tác động đến quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức và cộng đồng.

Mở rộng không gian hoạt động và nguồn thu cho báo chí

Tại tọa đàm, các đại biểu, chuyên gia và đại diện cơ quan báo chí tập trung trao đổi những nội dung trọng tâm của Luật Báo chí và các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động báo chí.

Các nội dung được phân tích gồm những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; quy định về quản lý và cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan cũng như cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Chia sẻ về những điểm mới của Luật Báo chí, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, Luật Báo chí năm 2025 là một dấu mốc quan trọng đối với sự phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam. Luật không chỉ hướng tới xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện Luật Báo chí năm 2016, mà còn tạo nền tảng pháp lý cho báo chí phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số.

Theo ông Hiếu, Luật Báo chí năm 2025 được xây dựng trên ba định hướng lớn: mở rộng không gian phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số; tăng cường cơ chế hỗ trợ và phát triển kinh tế báo chí; nâng cao trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý nhà nước.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường mạng. Theo ông Hiếu, ngoài đăng, phát nội dung báo chí, cơ quan báo chí còn được tích hợp hoạt động dịch vụ trực tuyến, bao gồm dịch vụ công, thương mại điện tử, dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, cung cấp nội dung theo yêu cầu và các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật.

Đối với hoạt động trên không gian mạng, cơ quan báo chí không phải xin cấp phép mà có trách nhiệm thông báo tới cơ quan quản lý nhà nước về báo chí.

Cơ quan báo chí cũng được phép hợp tác với đối tác để thiết lập, vận hành và sản xuất nội dung cho các kênh trên mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số khác; cơ quan báo chí chịu trách nhiệm đối với nội dung được đăng tải trên kênh liên kết.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí cũng thông tin về việc bổ sung quy định về nguồn thu của cơ quan báo chí. Theo đó, ngoài nguồn thu từ bản quyền đọc, nghe, xem và cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí, các cơ quan báo chí có thể thu từ hoạt động tài chính và phần vốn góp vào doanh nghiệp (nếu có); cung cấp dịch vụ sự nghiệp công được giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu; thực hiện nhiệm vụ, chương trình, đề án, dự án do cấp có thẩm quyền giao, phê duyệt và từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học.

Chủ động nhận diện rủi ro trong tác nghiệp

Bên cạnh việc cập nhật các quy định mới, tọa đàm cũng tập trung nhận diện những hành vi và tình huống có nguy cơ phát sinh vi phạm hoặc trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn tác nghiệp.

Các rủi ro có thể đến từ việc đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng; xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư hoặc các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Một số vấn đề khác được đặt ra là xu hướng chạy theo lượt xem, khai thác yếu tố giật gân, sử dụng thông tin thiếu kiểm chứng từ mạng xã hội, cũng như những giới hạn pháp lý mà người làm báo cần lưu ý trong quá trình thu thập, xử lý và xuất bản thông tin.

Từ góc độ quản trị, kiểm soát rủi ro không chỉ là trách nhiệm của từng phóng viên mà cần được xây dựng thành quy trình trong mỗi tòa soạn. Đây được xem là một trong những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản trị tòa soạn, hạn chế sai sót và chủ động phòng ngừa các rủi ro pháp lý.

Một nội dung xuyên suốt được đặt ra tại tọa đàm là mối quan hệ giữa tuân thủ pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Việc thực hiện đúng các quy định pháp luật cần gắn với 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam.

Thông qua việc phân tích các tình huống thực tế, chương trình giúp người làm báo nhận diện rõ hơn ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm đối với xã hội; từ đó nâng cao ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, chủ động phòng ngừa rủi ro, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà báo trong quá trình tác nghiệp.

Trong kỷ nguyên số và AI, đạo đức nghề nghiệp không phải là một “hàng rào” hạn chế sự sáng tạo của nhà báo. Ngược lại, đạo đức và pháp luật là nền tảng để tự do báo chí được thực hiện một cách có trách nhiệm, góp phần xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

“Khi mỗi nhà báo hiểu luật hơn một bước, thận trọng hơn một bước và có trách nhiệm hơn một bước, không chỉ giúp bảo vệ chính mình và cơ quan báo chí, mà còn góp phần bảo vệ uy tín của nghề báo và niềm tin của công chúng đối với báo chí cách mạng Việt Nam”, ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh.