Người nuôi tự xoay xở giữa mùa nắng cực đoan

Giữa trưa, khi nền nhiệt ngoài sân như hắt lửa, ông Nguyễn Huy Dũng (Suối Hai, huyện Ba Vì, Hà Nội) lại tất tả đi dọc dãy chuồng lợn. Tay cầm vòi nước, mắt liên tục nhìn đàn lợn đang nằm thở dốc trên nền chuồng, ông nói nửa đùa nửa thật: “Mùa này người còn muốn trốn nắng, con lợn thì biết trốn đi đâu”.

Trang trại của gia đình ông Dũng hiện nuôi khoảng 400 con lợn, gồm cả lợn nái và lợn thịt. Quy mô không quá lớn so với các trang trại công nghiệp, nhưng để giữ an toàn cho đàn vật nuôi trong những ngày nắng nóng gay gắt, gần như cả ngày ông phải bám chuồng. Bữa cơm trưa nhiều hôm ăn vội, giấc ngủ trưa gần như cắt hẳn. Chỉ cần thấy đàn lợn có dấu hiệu nằm dồn góc, thở mạnh, bỏ ăn hoặc lợn nái mệt bất thường, ông lại phải vào kiểm tra ngay.

“Bình thường còn tranh thủ đi việc này việc kia, chứ nắng nóng thế này không dám đi xa. Lợn mà thiếu nước, thiếu gió hoặc chuồng bí quá là nguy hiểm lắm. Có khi chỉ vài tiếng là thấy khác ngay”, ông Dũng nói.

Khác với gà, lợn chịu nóng kém vì khả năng thải nhiệt hạn chế, khi nhiệt độ chuồng tăng cao, lợn thường nằm dài, há miệng thở, giảm vận động, giảm ăn. Với lợn thịt, nắng nóng khiến tốc độ tăng trọng chậm lại. Với lợn nái, rủi ro còn lớn hơn vì có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai, tiết sữa, chăm con và sức khỏe cả đàn lợn con.

Mặc dù dãy chuồng của gia đình ông Dũng đã được lắp quạt thông gió, hệ thống nước uống tự động và một số điểm phun làm mát. Tuy vậy, vào những ngày nắng gay gắt, máy móc chạy liên tục cũng chỉ giúp nhiệt độ giảm phần nào. 

Từ khoảng 9 giờ sáng, khi nắng bắt đầu gắt, ông Dũng đã phải kiểm tra toàn bộ hệ thống nước. Các núm uống được xem từng cái để tránh tắc. Bể chứa nước phải luôn đầy, máy bơm phải sẵn sàng hoạt động, quạt được bật liên tục, nhất là khu vực lợn nái chửa, nái nuôi con và đàn lợn thịt đang vào giai đoạn tăng trọng.

Có hôm nắng lên quá nhanh, ông phải phun nước lên mái chuồng, tưới quanh khu vực nền bên ngoài để giảm hơi nóng hắt vào. Với những ô chuồng có lợn nái vừa đẻ hoặc đang nuôi con, ông càng phải theo dõi kỹ. Nái nóng quá sẽ bỏ ăn, uống nhiều nhưng tiết sữa kém. Lợn con theo mẹ thiếu sữa sẽ yếu, chậm lớn, dễ phát sinh bệnh đường tiêu hóa.

“Lợn mẹ mà mệt là cả ổ lợn con bị ảnh hưởng. Nhìn thì chỉ là con nái nằm thở, nhưng sau đó là chuyện sữa, chuyện con còi, chuyện thuốc men, cám bã kéo theo”, ông Dũng chia sẻ.

Giá điện, nước, thuốc bổ cùng tăng

Mùa nắng nóng, nỗi lo lớn nhất của người chăn nuôi là mất điện. Với các trang trại lợn, mất điện đồng nghĩa quạt dừng, máy bơm không chạy, nước làm mát gián đoạn. Người chăn nuôi sẽ phải để ý lịch cắt điện thường xuyên, đồng thời chuẩn bị phương án dự phòng. 

“Lợn thịt thì còn đỡ hơn một chút, chứ lợn nái, nhất là nái đang nuôi con, rất sợ nóng. Mất điện ban ngày mà không xử lý kịp thì chỉ cần một lúc là đàn lợn đã nằm bẹp, thở dốc”, ông kể.

Để giảm nhiệt, hệ thống quạt trong chuồng gần như chạy từ sáng đến tối, có ngày chạy xuyên đêm. Máy bơm nước hoạt động nhiều hơn để cấp nước uống, phun mái, rửa nền, tạo độ mát trong chuồng, tiền điện vì thế tăng rõ rệt. 

Nếu những tháng thời tiết dễ chịu, chi phí điện chỉ ở mức vừa phải, thì vào cao điểm nắng nóng có thể tăng gấp rưỡi, thậm chí gần gấp đôi tùy số giờ vận hành thiết bị. Ông Dũng nhẩm tính, riêng tiền điện, nước, thuốc bổ và công vệ sinh trong mùa nóng đã khiến chi phí chăn nuôi tăng mạnh. Nuôi lợn mùa này không thể tiết kiệm kiểu tắt quạt, giảm nước. Tiết kiệm vài chục nghìn tiền điện nhưng lợn sốc nhiệt, bỏ ăn thì thiệt hại lớn hơn nhiều.

Ngoài quạt và nước, điện giải, vitamin C, men tiêu hóa, khoáng chất cũng được ông bổ sung đều đặn vào khẩu phần của đàn lợn. Những ngày nắng cao điểm, nước uống cho lợn phải sạch, mát và luôn có sẵn, một số ô chuồng được pha thêm điện giải để giúp đàn vật nuôi giảm mệt, bù khoáng, hạn chế stress nhiệt.

Tuy nhiên, thuốc bổ chỉ là phần hỗ trợ, cốt lõi vẫn là chuồng trại thông thoáng, nước đầy đủ và người nuôi theo dõi sát. Ông Dũng nói, lợn nóng quá sẽ bỏ cám trước tiên. Máng ăn còn thừa nhiều, phân thay đổi, tiếng thở nặng hơn, da đỏ lên hoặc lợn nằm lì một chỗ là những dấu hiệu người nuôi phải nhận ra sớm.

“Con lợn không nói được, mình phải nhìn nó mà đoán, bình thường quan sát tốc độ ăn cám là biết khỏe hay yếu. Mùa này cứ thấy máng còn nhiều là trong ruột đã lo rồi”, ông nói.

Với đàn lợn thịt, giảm ăn đồng nghĩa thời gian xuất chuồng kéo dài. Mỗi ngày chậm lớn là thêm một ngày tiền cám, tiền điện, tiền công, tiền nước. Trong khi đó, giá thức ăn chăn nuôi vẫn là gánh nặng lớn. 

Trong trại của ông Dũng, khu lợn nái là nơi được chăm kỹ nhất. Nắng nóng kéo dài khiến lợn nái dễ mệt, giảm ăn, ảnh hưởng đến thể trạng và khả năng nuôi con. Với nái đang chửa, stress nhiệt có thể làm con vật suy yếu, tăng nguy cơ rối loạn sinh sản. Với nái đang nuôi con, điều đáng sợ là giảm sữa, bỏ ăn, nằm đè con do mệt hoặc phản ứng chậm.

Ông thường xuyên kiểm tra khu nái đẻ, vệ sinh nền chuồng, tránh ẩm bẩn nhưng vẫn phải giữ độ mát cần thiết. Phun nước nhiều quá nền ướt, chuồng ẩm, lợn con dễ lạnh bụng, tiêu chảy, còn phun ít quá thì chuồng nóng, lợn mẹ mệt. Ở khu lợn thịt, nắng nóng thể hiện rõ nhất qua tốc độ lớn chậm. Bình thường, đàn lợn vào giai đoạn cuối có thể ăn khỏe, tăng trọng nhanh. Nhưng khi nắng gay gắt kéo dài nhiều con nằm nhiều hơn đứng, ăn cầm chừng, chỉ uống nước liên tục. Máng cám vì thế còn thừa, trong khi kế hoạch xuất bán phải lùi lại. 

“Nuôi lợn mà chậm thêm một tuần, mười ngày là chi phí đội lên ngay. Con nào cũng vẫn phải ăn, vẫn phải chăm, vẫn tốn điện nước. Trong khi cân chưa đạt thì chưa thể bán được”, ông Dũng phân tích.

Cái khó là người chăn nuôi gần như không thể ép đàn lợn tăng ăn trong thời tiết quá nóng. Nếu cho ăn nhiều sai thời điểm, thức ăn thừa dễ ôi, ảnh hưởng vệ sinh chuồng trại, nếu giảm khẩu phần quá mức, lợn thiếu dinh dưỡng, tăng trọng kém. Vì vậy, ông phải chia bữa, điều chỉnh lượng cám, tăng nước, bổ sung men tiêu hóa và giữ chuồng sạch để hạn chế bệnh phát sinh.

Với ông Dũng, nuôi lợn mùa nóng giống như một ca trực kéo dài. Trời càng oi, người càng phải sát chuồng, một tiếng chủ quan có thể đổi bằng cả đàn vật nuôi mệt mỏi, vài ngày bỏ ăn hoặc thiệt hại trực tiếp nếu xảy ra sốc nhiệt.

“Có hôm trưa đứng trong chuồng nóng hầm hập, mồ hôi chảy như tắm. Nhưng mình còn ra ngoài được, còn uống nước đá được, con lợn thì chỉ trông vào cái quạt, cái vòi nước và người chăm”, ông nói.

Gia đình ông đang tính toán cải tạo thêm phần mái, lắp thêm lớp chống nóng và bổ sung điểm phun sương ở khu phù hợp. Tuy nhiên, khoản đầu tư nào cũng phải cân nhắc vì chi phí chăn nuôi vốn đã cao. Làm thêm hệ thống làm mát thì đỡ rủi ro, nhưng tiền thiết bị, đường ống, máy bơm, điện vận hành đều tăng. Không làm thì mỗi đợt nắng nóng lại thấp thỏm.

Thời tiết cực đoan khiến chăn nuôi nhỏ và vừa chịu áp lực nặng. Trại lớn có thể đầu tư chuồng kín, hệ thống làm mát đồng bộ, máy phát điện dự phòng, cảm biến nhiệt độ. Còn hộ nuôi quy mô gia đình như ông Dũng phải xoay xở từng phần, vừa tận dụng kinh nghiệm, vừa nâng cấp dần theo khả năng tài chính.

Dù vậy, ông cho rằng, trong điều kiện hiện nay, người nuôi không thể giữ cách làm cũ. Chuồng trại phải thoáng hơn, nguồn nước phải chủ động hơn, hệ thống điện phải an toàn hơn. Đặc biệt, phải theo dõi thời tiết sát hơn để điều chỉnh lịch cho ăn, vệ sinh, phối giống, tiêm phòng và chăm sóc đàn nái.

 Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tổng đàn trâu toàn thành phố hiện có 28.700 con; đàn bò đạt 114.000 con; đàn lợn ước đạt 1,25 triệu con, và đàn gia cầm đạt khoảng 38 triệu con. Trên địa bàn Hà Nội hiện có 94 trang trại quy mô lớn, 1.735 trang trại quy mô vừa, 4.907 trang trại quy mô nhỏ, 4.907 trang trại quy mô nhỏ. Hầu hết các trang trại đều đầu tư trang thiết bị phòng, chống nắng nóng tương đối hiệu quả.