Lãi vay rục rịch giảm, NIM sẽ bị tác động đến đâu?

Các ngân hàng ở Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào tín dụng (chiếm 80-90% doanh thu) nên sự điều chỉnh về NIM sẽ tác động quyết định tới miếng bánh lợi nhuận. Cũng vì vậy, với nhà đầu tư chứng khoán, NIM là yếu tố tác động trực tiếp đến sức hấp dẫn của cổ phiếu ngân hàng.

Tại cuộc họp với Thủ tướng Chính phủ vừa qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẳng định sẽ căn cứ mức độ tuân thủ chỉ đạo giảm mặt bằng lãi suất để giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027. Theo đó, các tổ chức tín dụng không thực hiện đúng chỉ đạo có thể bị giảm “room” tín dụng năm tới.

Ngay sau chỉ đạo của NHNN, các ngân hàng đua nhau công bố các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất giảm 1-2% so với lãi suất hiện hành, tập trung vào doanh nghiệp vừa và nhỏ và các lĩnh vực ưu tiên. Đến nay, tổng quy mô các gói tín dụng ưu đãi đã lên khoảng 300.000 tỷ đồng (riêng nhóm Big 4 là 220.000 tỷ đồng).

Một số ý kiến lo ngại, lãi suất cho vay giảm trong khi lãi suất đầu vào khó giảm khiến NIM ngân hàng sụt giảm, ảnh hưởng tiêu cực đến cổ phiếu vua. Dù vậy, các chuyên gia phân tích cho rằng, dù NIM ngân hàng gặp rất nhiều áp lực, song khó có khả năng giảm mạnh bởi bản thân các ngân hàng sẽ phải “co kéo” để bảo vệ tỷ lệ NIM, cũng như bảo vệ miếng bánh lợi nhuận của mình.

Ông Đỗ Thanh Tùng, Trưởng phòng cao cấp Trung tâm Phân tích Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng, việc NHNN đưa ra thông điệp cắt giảm room tín dụng năm sau đối với nhà băng không giảm lãi suất năm nay tạo ra áp lực rất lớn với các ngân hàng thương mại. Và để duy trì được NIM hiện nay, các nhà băng một mặt sẽ thực hiện giảm lãi suất cho vay ở một số lĩnh vực ưu tiên, một mặt sẽ cơ cấu lại kỳ hạn của các khoản vay nhằm cân bằng lại mức giảm lãi suất để bảo vệ khả năng sinh lời.

Tương tự, bà Lương Bội San, Phụ trách nghiên cứu nhóm ngân hàng, Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I (S&I Ratings) cũng cho rằng, sức ép giảm lãi vay đến NIM ngân hàng là rất lớn. Tuy nhiên, các nhà băng vẫn sẽ tìm cách để cân đối được bài toán này.

Theo đó, bên cạnh đẩy mạnh nguồn thu ngoài lãi (đặc biệt là thu nhập từ hoạt động dịch vụ đang tăng trưởng rất mạnh), kiểm soát chặt chẽ chi phí hoạt động, các nhà băng sẽ chỉ giảm lãi suất với lĩnh vực ưu tiên. Đồng thời, sẽ duy trì lãi suất cho vay cao ở các lĩnh vực khác nhằm bù đắp sự sụt giảm NIM ở lĩnh vực ưu tiên.

Trên thực tế, tổng quy mô tín dụng ưu tiên toàn hệ thống hiện khoảng 300.000 tỷ đồng, chỉ chiếm khoảng 10% tổng tín dụng tăng thêm năm nay (xấp xỉ 3 triệu tỷ đồng) và tập trung chủ yếu ở nhóm Big 4. Hơn nữa, đây chỉ là quy mô các gói đăng ký, việc giải ngân còn tùy thuộc tình hình thực tế. Do đó, tác động của các gói tín dụng ưu đãi này với mặt bằng NIM bình quân toàn hệ thống vẫn cần căn cứ vào kết quả triển khai.

Về lý thuyết, áp lực chính sách sẽ buộc các ngân hàng phải giảm lãi vay, co hẹp NIM nếu không muốn bị giảm room tín dụng. Dù vậy, trên thực tế, ngân hàng chỉ co hẹp NIM ở nhóm đối tượng ưu tiên và phải mở rộng danh mục cho vay có NIM cao để bù đắp.

Thực tế, nhiều năm qua, NHNN luôn kêu gọi các ngân hàng thương mại chia sẻ cùng nền kinh tế, song NIM của các ngân hàng không giảm, thậm chí còn tăng. Trong quý II/2026, NIM ngân hàng tiếp tục cải thiện so với quý I/2026. Áp lực tăng trưởng lợi nhuận với cổ đông, áp lực tăng vốn để mở rộng dư địa tăng trưởng… khiến các nhà băng khó chấp nhận giảm sâu NIM, “hy sinh” lợi nhuận.

Các giải pháp khác để bảo toàn NIM như cắt giảm chi phí hoạt động, tăng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) để giảm chi phí vốn… là khó khả thi. Báo cáo tài chính quý II/2026 cho thấy, hầu hết chi phí hoạt động tại các ngân hàng đều tăng trong khi CASA sụt giảm đáng kể.

Rõ ràng, trong bối cảnh toàn hệ thống vẫn khát thanh khoản, cuộc đua lãi suất huy động chưa thể sớm chấm dứt thì lãi suất cho vay chưa thể giảm trên diện rộng mà chỉ giảm tùy theo đối tượng. Các ngân hàng “linh hoạt” trong dịch chuyển sang các mảng cho vay có NIM cao hơn, kiểm soát chi phí vốn tốt hơn, hoặc đẩy mạnh nguồn thu ngoài lãi sẽ không bị ảnh hưởng lớn bởi sức ép chính sách giảm lãi suất.

Cổ phiếu vua có còn hấp dẫn?

Theo bà Phạm Liên Hà, Giám đốc Nghiên cứu cấp cao ngành dịch vụ tài chính (Công ty Chứng khoán HSC), áp lực chia sẻ lợi ích với nền kinh tế (thông qua việc giảm lãi vay) sẽ tác động đến NIM ngân hàng các quý tới. Theo đó, NIM toàn ngành nửa cuối năm nay khó tăng. Tuy nhiên, bà Hà cho rằng, NIM sẽ đi ngang ở mức khoảng 3,1% như hiện nay và cao hơn mức quý I/2026 (chỉ 2,96%).

Ở góc nhìn thận trọng, nhóm chuyên gia phân tích Công ty Chứng khoán Shinhan Việt Nam cho rằng, lợi nhuận trước thuế năm 2026-2027 của ngành ngân hàng chỉ tăng 16-17% do áp lực giảm lãi vay. P/B (giá thị trường/giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu) toàn ngành đứng ở mức 1.4x, thấp hơn 14% so với trung bình 5 năm, cho thấy rủi ro phần lớn đã phản ánh vào giá cổ phiếu. Tuy vậy, chi phí vốn bình quân 12 tháng chưa phản ánh đầy đủ đợt tăng mạnh của lãi suất huy động gần đây. Nếu lãi suất không tăng thêm, chi phí vốn sẽ phản ánh dần trong 2-3 quý tới trước khi tạo đỉnh. Việc giảm lãi vay theo chỉ đạo nếu thực hiện quyết liệt sẽ bào mòn NIM của nhóm ngân hàng nhỏ (trong khi nhóm Big 4 có lợi thế chi phí vốn rẻ nên ít bị ảnh hưởng hơn).

Hiện nay, dòng tiền đổ vào cổ phiếu vua vẫn khá yếu, thị trường sẽ quan tâm nhiều hơn các yếu tố NIM, CASA, chi phí vốn và chất lượng tài sản khi đánh giá tiềm năng của các cổ phiếu ngân hàng. Ngân hàng nào có tiềm lực vốn tốt, kiểm soát chi phí tốt và duy trì NIM cao, chất lượng tài sản được bảo toàn… là những cái tên được nhà đầu tư quan tâm thời gian tới.

Ông Đỗ Thanh Tùng cho rằng, hiện nay, các ngân hàng Big 4 đang được hưởng lợi lớn nhất và trực tiếp nhất về thanh khoản, nguồn vốn, nhờ lượng tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước liên tục tăng kể từ cuối năm 2025 đến nay.

Nhóm ngân hàng TMCP tư nhân lớn tuy không có lợi thế này, nhưng cũng có nhiều thuận lợi về huy động vốn sở hữu hệ sinh thái khách hàng vững chắc để duy trì nền CASA ổn định, đồng thời ghi nhận thu nhập ngoài lãi ở mức khả quan để bù đắp chi phí vốn tăng mạnh.

Các ngân hàng có nguy cơ lớn nhất hiện nay là ngân hàng vừa và nhỏ. Vì các ngân hàng này vừa phải cạnh tranh cả chi phí đầu vào lẫn đầu ra, khiến NIM bị thu hẹp.

Trong bối cảnh ngân hàng ngày càng phân hóa mạnh mẽ, bà Lương Bội San khuyến nghị, nhà đầu tư khi lựa chọn cổ phiếu ngân hàng cần lưu ý 3 yếu tố: tỷ lệ nợ xấu và bao phủ nợ xấu; tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập hoạt động; tỷ lệ CASA. Trong đó, tỷ lệ nợ xấu và bao phủ nợ xấu là yếu tố trọng tâm nhất hiện nay vì chất lượng tài sản toàn ngành đang suy giảm rõ rệt. Một ngân hàng có nợ xấu tăng mà tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) lại giảm liên tục là điểm cảnh báo đỏ đáng chú ý.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng khuyến nghị nhà đầu tư nên xem xét tỷ lệ LDR thuần (thị trường 1) của nhà băng để đo lường bộ đệm thanh khoản của các ngân hàng, từ đó đánh giá đúng tiềm năng tăng trưởng cũng như rủi ro của các ngân hàng đang xem xét.