Trao đổi tại phiên thảo luận “Ngành Quỹ trong kỷ nguyên mới: Khơi thông dòng vốn cho tăng trưởng cao và bền vững” thuộc khuôn khổ Giải thưởng Quỹ đầu tư chứng khoán Việt Nam 2026 (Vietnam Fund Awards - VFA 2026) diễn ra ngày 22/9, đại diện các công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán và đơn vị tư vấn quản lý tài sản đã đi sâu vào những đề xuất để tăng khả năng đưa dòng tiền của người dân vào các quỹ đầu tư. 

Mở rộng rổ hàng hoá chất lượng cho ngành quỹ

Từ góc độ công ty quản lý quỹ, bà Nguyễn Thị Hằng Nga - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF) cho rằng, sản phẩm quỹ tại Việt Nam thực tế đã tương đối đầy đủ ở các nhóm cơ bản. Từ quỹ cổ phiếu, trái phiếu, cân bằng đến quỹ thị trường tiền tệ, thị trường đã hình thành dải sản phẩm truyền thống từ thanh khoản, thận trọng đến tăng trưởng. 

Trong khi đó, thị trường Việt Nam vẫn đang tồn tại khoảng cách khá lớn giữa số người trực tiếp tham gia chứng khoán và số nhà đầu tư lựa chọn quỹ mở. Trong khi toàn thị trường có khoảng 13 triệu tài khoản chứng khoán, số nhà đầu tư tham gia các quỹ mở mới chỉ hơn 700.000 người.

Vì vậy, khoảng cách giữa số lượng tài khoản chứng khoán và số nhà đầu tư quỹ không hẳn xuất phát từ việc thiếu sản phẩm. Theo bà Nga, vấn đề đáng chú ý hơn là nhà đầu tư chưa biết đến, chưa hiểu hoặc chưa thực sự tin tưởng sản phẩm quỹ.

Thực tế này giống như một nhà hàng đã có tương đối nhiều món trong thực đơn, nhưng khách hàng chưa biết đến nhà hàng hoặc chưa hiểu rõ những món sẵn có mà đã đòi hỏi những món cao lương mỹ vị khác. Vì vậy, song song với phát triển sản phẩm mới, điều quan trọng là giúp nhà đầu tư tiếp cận và hiểu rõ hơn về các sản phẩm hiện hữu.         

Dù vậy, dư địa đa dạng hóa sản phẩm vẫn còn rất lớn nếu so với những thị trường quốc tế có hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn quỹ. Để mở rộng dải sản phẩm, một trong những điều kiện quan trọng là cải thiện nguồn hàng hóa cơ sở trên cả thị trường trái phiếu và cổ phiếu.

Ở thị trường cổ phiếu, cơ cấu hiện tập trung lớn vào ngân hàng, tài chính và bất động sản, gây khó khăn cho việc xây dựng các quỹ chuyên đề như ESG, hạ tầng, công nghệ, đổi mới sáng tạo hay tăng trưởng xanh.

Tương tự, ở thị trường trái phiếu, có những thời điểm lãi suất giảm, dòng tiền vào quỹ tăng nhưng công ty quản lý quỹ lại thiếu trái phiếu đủ tiêu chuẩn để giải ngân. Khi đó, một phần tiền của quỹ phải chuyển sang tiền gửi ngân hàng.

Do đó, bà Nga kỳ vọng các doanh nghiệp lớn đẩy mạnh tái cấu trúc nguồn vốn thông qua thị trường vốn, gia tăng nguồn cung cổ phiếu và trái phiếu đủ tiêu chuẩn, qua đó tạo thêm không gian để các công ty quản lý quỹ phát triển sản phẩm.

Một giải pháp khác được lãnh đạo VCBF đặc biệt nhấn mạnh là chính sách ưu đãi thuế. Theo bà Nga, có thể nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để xây dựng chính sách khuyến khích người dân đầu tư định kỳ, dài hạn vào chứng chỉ quỹ, qua đó tạo thay đổi về hành vi đầu tư.

Sản phẩm cần phù hợp với từng giai đoạn của thị trường

Cùng bàn về bài toán sản phẩm tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Nghĩa Tuấn – Phó Tổng Giám đốc, Công ty TNHH Quản lý quỹ SSI (SSIAM) tiếp cận vấn đề từ mức độ phát triển hiện tại của thị trường.

Theo ông Tuấn, để xác định nên phát triển thêm sản phẩm mới hay tiếp tục hoàn thiện sản phẩm hiện hữu, trước hết phải xác định thị trường đang ở giai đoạn nào.

Tại Việt Nam, phần lớn dòng tiền tích lũy của hộ gia đình vẫn tập trung vào hai kênh quen thuộc là tiền gửi ngân hàng và bất động sản. Dòng tiền vào ngành quỹ mới ở giai đoạn đầu.

Do đó, theo lãnh đạo SSIAM, những sản phẩm đơn giản, dễ hiểu và dễ tiếp cận vẫn phù hợp nhất với phần đông nhà đầu tư hiện nay. Điều này không đồng nghĩa ngành quỹ không cần đổi mới sản phẩm, mà cần một lộ trình phù hợp: tiếp tục tối ưu hóa các sản phẩm hiện có, song song với thiết kế những sản phẩm mới dựa trên nhu cầu thực tế của từng nhóm nhà đầu tư.

Ở góc độ hạ tầng, ông Tuấn cho rằng một ưu tiên quan trọng là xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ và đáng tin cậy. Hạ tầng này sẽ giúp chuẩn hóa quy trình, tăng tính kết nối, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả cho toàn bộ hệ sinh thái ngành quỹ.

Cần chuyển đổi cách tiếp cận phù hợp với tâm lý đầu tư

Nếu các công ty quản lý quỹ nhìn vào sản phẩm và nhu cầu đầu tư, từ góc độ một đơn vị trực tiếp tiếp cận khách hàng, bà Ngô Thùy Linh - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Chứng khoán Smart Invest (AAS) cho rằng nguồn hàng mới chỉ là một phần của bài toán. 

Một rào cản lớn khác nằm ở cách người Việt nhìn nhận đầu tư. Dù hiệu quả đầu tư dài hạn của các quỹ mở được đánh giá tích cực so với việc nhà đầu tư cá nhân tự giao dịch, không ít khách hàng vẫn xem chứng khoán chủ yếu là kênh đầu tư ngắn hạn dành cho dòng tiền nhàn rỗi tạm thời. Ngược lại, phần lớn nguồn vốn dài hạn lại được phân bổ vào bất động sản do tâm lý ưu tiên tài sản hữu hình và cảm giác an tâm hơn khi nắm giữ.

Theo bà Linh, đây là đặc điểm tâm lý đã tồn tại khá lâu trên thị trường và không dễ thay đổi trong thời gian ngắn. Trong bối cảnh thị trường bất động sản bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu suy giảm, bà Linh cho rằng đây cũng là thời điểm phù hợp để thay đổi cách tiếp cận khách hàng, từ bán từng sản phẩm sang tư vấn quản lý gia sản và phân bổ đa tài sản.

Thay vì đơn thuần giới thiệu chứng chỉ quỹ, người tư vấn cần xuất phát từ mục tiêu cụ thể của khách hàng như mua nhà, mua xe, chuẩn bị tiền cho con đi du học hay những kế hoạch tài chính trong 3-5 năm.

Khi mục tiêu, thời hạn đầu tư và khả năng chịu đựng rủi ro được xác định rõ, nhà đầu tư sẽ có cơ sở để kiên trì với kế hoạch dài hạn thay vì coi chứng chỉ quỹ là một công cụ để tìm kiếm lợi nhuận trong ngắn hạn.

Công nghệ cũng có thể hỗ trợ quá trình này. Bà Linh đề cập việc xây dựng hệ thống tư vấn tự động (Robo-Advisor) để tự động kết nối các sản phẩm phù hợp với mục tiêu và khẩu vị rủi ro của từng khách hàng.

Chuyển đổi thói quen đầu tư, nâng cao dân trí tài chính

Cùng câu chuyện thay đổi hành vi nhà đầu tư, ông Bùi Văn Huy - Tổng Giám đốc CTCP Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT đặt vấn đề từ góc độ hoạch định tài chính và quản lý gia sản. Theo ông, một trong những điều kiện căn bản để đưa dòng tiền dài hạn vào ngành quỹ là nâng cao dân trí tài chính.

Theo ông Huy, thói quen phổ biến của người Việt hiện nay là “thu nhập -> chi tiêu -> đầu tư”. Tư duy này cần dần được chuyển thành “thu nhập -> đầu tư/tích lũy -> chi tiêu”.

Muốn thay đổi hành vi, nhà đầu tư cần hiểu được vai trò của từng lớp tài sản trong tổng thể gia sản: bất động sản đảm nhận vai trò nào, bảo hiểm giúp bảo vệ ra sao, còn cổ phiếu và chứng chỉ quỹ đóng góp thế nào cho mục tiêu tích lũy và sinh lời.

Khi nhìn được toàn bộ bức tranh tài chính cá nhân, nhà đầu tư mới có thể xác định tỷ trọng phù hợp dành cho chứng chỉ quỹ, thay vì lựa chọn từng tài sản một cách riêng lẻ.

Từ thực tế này, ông Huy đề xuất trong khoảng 12-18 tháng tới cần xây dựng khung pháp lý dành cho lĩnh vực quản lý gia sản tại Việt Nam, bao gồm định nghĩa pháp lý và chuẩn hóa năng lực của đội ngũ tư vấn quản lý gia sản, có thể tham chiếu những chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế như CFP.

“Gia đình là tế bào của xã hội. Mỗi gia đình có một tình hình tài chính khỏe, có những quyết định tài chính đúng, thì rõ ràng, nền kinh tế của đất nước cũng sẽ phát triển theo”, ông Huy nhìn nhận và nhấn mạnh, khi hình thành được tư duy tài chính dài hạn, dòng tiền đầu tư cũng có điều kiện dịch chuyển theo hướng bền vững hơn. Đây có thể trở thành nền tảng quan trọng để ngành quỹ mở rộng quy mô và thực sự phát huy vai trò dẫn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.