Nhập khẩu đang chuyển hoá thành năng lực sản xuất

Trong báo cáo mới công bố về tình hình nhập khẩu của Việt Nam, EBC Financial Group (EBC) cho rằng, đà tăng mạnh của nhập khẩu đang phản ánh một khía cạnh đáng chú ý của nền kinh tế, đó là quá trình mở rộng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất.

Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu đạt 452,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Chênh lệch giữa hai chiều xuất và nhập khẩu khiến cán cân thương mại thâm hụt 19,42 tỷ USD.

Điểm đáng chú ý là tư liệu sản xuất chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu trong kỳ. Cùng thời gian này, sản xuất công nghiệp quý III tăng 14,8%, tích lũy tài sản tăng 21,39% và chỉ số sản xuất ngành chế biến, chế tạo tăng 12,9%.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng củng cố xu hướng mở rộng sản xuất. Vốn FDI thực hiện trong 9 tháng đạt 21,07 tỷ USD, trong đó 82,6% tập trung vào lĩnh vực chế biến, chế tạo.

Các số liệu cho thấy mối liên kết ngày càng rõ giữa nhập khẩu, đầu tư và sản xuất: máy móc, thiết bị và nguyên liệu nhập khẩu phục vụ hoạt động đầu tư; đầu tư giúp mở rộng năng lực sản xuất; năng lực mới dần phản ánh vào sản lượng công nghiệp.

Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh, nhập khẩu tư liệu sản xuất tăng không đồng nghĩa mỗi USD nhập khẩu đều tạo ra lợi ích kinh tế tương ứng. Hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào khả năng khai thác công suất, năng suất lao động, tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra trong nước và khả năng tiêu thụ sản phẩm trên thị trường toàn cầu.

Cơ cấu nhập khẩu hiện nay cho thấy xu hướng mở rộng đầu tư và sản xuất. Dù vậy, hiệu quả của chu kỳ này chỉ thực sự được khẳng định khi công suất mới giúp nâng cao năng suất, gia tăng giá trị trong nước và tạo thêm nguồn thu từ xuất khẩu.

Việt Nam thu lại được bao nhiêu từ chu kỳ đầu tư

Giai đoạn tiếp theo, hiệu quả kinh tế mà dòng vốn đầu tư tạo ra sẽ trở thành yếu tố quan trọng hơn, thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn bỏ ra hay lượng máy móc, nguyên liệu nhập khẩu, EBC nhận định.

Một điểm khác biệt đáng chú ý là kết quả thương mại giữa khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Theo báo cáo của EBC, trong 9 tháng năm 2026, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 34,28 tỷ USD, trong khi khu vực FDI xuất siêu 14,86 tỷ USD.

EBC Financial Group cho rằng, chênh lệch này đặt ra vấn đề dài hạn đối với nền kinh tế.

Năng lực sản xuất có thể tăng nhanh, nhưng mức độ hưởng lợi của doanh nghiệp trong nước còn phụ thuộc vào khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, tiếp cận công nghệ, phát triển dịch vụ và mở rộng hoạt động sang các khâu có giá trị gia tăng cao.

Vì vậy, một chu kỳ đầu tư bền vững cần đi cùng với năng suất cao hơn, năng lực xuất khẩu lớn hơn và tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước được cải thiện.

"Việc đánh giá giai đoạn tiếp theo của chu kỳ đầu tư tại Việt Nam cần tập trung vào sản lượng thực tế, giá trị tạo ra trong nước và nguồn thu ngoại tệ từ lượng máy móc, thiết bị và tư liệu sản xuất nhập khẩu", Báo cáo đề cập.

Nếu kim ngạch xuất khẩu dần bắt kịp tốc độ tăng nhập khẩu khi công suất mới đi vào hoạt động, mức thâm hụt thương mại hiện tại sẽ mang ý nghĩa khác so với thâm hụt chủ yếu xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng. Ngược lại, nếu quá trình chuyển hóa đầu tư thành năng lực xuất khẩu diễn ra chậm, áp lực đối với nguồn vốn và cán cân đối ngoại có thể gia tăng.

Ông Sana Ur Rehman, Chuyên viên phân tích thị trường cấp cao tại EBC Financial Group, nhận định: “GDP quý III cho thấy chu kỳ đầu tư của Việt Nam đang tạo ra sản lượng thực. Tuy nhiên, dữ liệu sản xuất tháng 9 cho thấy để duy trì tốc độ này, doanh nghiệp có thể phải hoạt động trong môi trường chi phí khó khăn hơn. Vì vậy, chất lượng và hiệu quả tăng trưởng ngày càng trở nên quan trọng”.

Mặc dù dữ liệu quý III/2026 củng cố thêm bằng chứng rằng chu kỳ nhập khẩu đang hỗ trợ trực tiếp cho đầu tư và hoạt động công nghiệp tại Việt Nam, nhưng quý IV sẽ cho thấy xu hướng này bền vững đến đâu.

“Số liệu quý III cho thấy rõ hơn rằng chu kỳ nhập khẩu đang hỗ trợ đầu tư và hoạt động công nghiệp. Vấn đề trong quý cuối năm là liệu nhu cầu xuất khẩu, năng suất và giá trị gia tăng trong nước có thể theo kịp trong bối cảnh chi phí đầu vào và chi phí vốn vẫn ở mức cao hay không", ông Rehman cho biết thêm.

Thời gian còn lại của năm 2026, EBC cho rằng có 5 chỉ báo chính cần theo dõi.

Bao gồm: Tốc tốc độ tăng xuất khẩu có bắt đầu thu hẹp khoảng cách với nhập khẩu hay không; đơn hàng xuất khẩu ngành sản xuất có phục hồi sau tháng 9; sản xuất công nghiệp có tiếp tục phản ánh công suất mới; áp lực giá đầu vào và lạm phát có hạ nhiệt; và điều kiện vốn, tỷ giá có duy trì ổn định khi nhu cầu đầu tư vẫn cao hay không.