Lún vượt tính toán

Sau hơn 3 tháng ban hành quyết định thanh tra theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra số 442/KL-TTCP về việc chấp hành pháp luật đối với Dự án nâng cấp mặt đường tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi trên địa phận TP. Cần Thơ và tỉnh Kiên Giang (nay là tỉnh An Giang).

Đây là Dự án nhóm B, sử dụng vốn ngân sách nhà nước trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025, do Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) là cấp quyết định đầu tư; Ban quản lý dự án Mỹ Thuận là chủ đầu tư.

Theo Quyết định số 153/QĐ-BGTVT, ngày 25/1/2022, Dự án đầu tư nâng cấp mặt đường tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi có quy mô đầu tư khá đơn giản, gồm bù vênh và thảm tăng cường mặt đường bằng 2 lớp bê tông nhựa, hoàn thiện hệ thống an toàn giao thông tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về báo hiệu đường bộ trên tổng chiều dài tuyến 51,5 km; trong đó, đoạn qua địa phận TP. Cần Thơ (trước sáp nhập) khoảng 24 km và qua địa phận tỉnh Kiên Giang (trước sáp nhập) khoảng 27,5 km.

Dự án còn bao gồm việc mở rộng các đoạn dừng xe khẩn cấp hiện có và bổ sung mới các đoạn dừng xe khẩn cấp, bảo đảm khoảng cách trên cùng chiều 3 xe chạy khoảng 4 - 5 km, với kích thước: khu vực dừng xe dài 170 m; đoạn chuyển tiếp ra, vào khu vực dừng xe dài 50 m; mặt đường khu vực dừng xe rộng 3 m, lề đường rộng 0,75 m.

Tiến độ thực hiện Dự án từ năm 2022 đến năm 2024, với kế hoạch bố trí vốn theo tiến độ thực hiện, trong đó: năm 2022 bố trí 8 tỷ đồng; năm 2023 bố trí 194 tỷ đồng; năm 2024 bố trí 516 tỷ đồng; năm 2025 bố trí 32 tỷ đồng (giải ngân tiền bảo hành và quyết toán).

Việc phải thảm tăng cường 2 lớp bê tông nhựa xuất phát từ yêu cầu chờ lún. Tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi sử dụng nguồn vốn ODA của Chính phủ Hàn Quốc và vốn đối ứng của Chính phủ Việt Nam, được đưa vào khai thác từ đầu năm 2021, khi đó chỉ có kết cấu mặt đường đá dăm láng nhựa.

“Nếu không triển khai Dự án nâng cấp mặt đường tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi sẽ không bảo đảm độ êm thuận, không tạo điều kiện nâng cấp tuyến đường lên tiêu chuẩn cao tốc theo quy hoạch”, đại diện Bộ Xây dựng cho biết.

Điều đáng nói là dù được đánh giá là đơn vị quản lý dự án có thâm niên của Bộ Xây dựng, từng tham gia quản lý, điều hành nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn, phức tạp về công nghệ như cầu Cần Thơ, cầu Mỹ Thuận và cao tốc Bắc - Nam, nhưng tại Dự án nâng cấp mặt đường tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận vẫn để xảy ra nhiều khiếm khuyết, vi phạm đáng tiếc.

Theo ghi nhận của Thanh tra Chính phủ, Dự án lập chủ trương đầu tư từ năm 2022, khởi công gói thầu xây lắp tháng 6/2024; lũy kế khối lượng xây lắp thực hiện đến thời điểm công bố quyết định thanh tra (tháng 8/2025) đạt khoảng 79% giá trị hợp đồng.

Đến thời điểm kết thúc thanh tra tại đơn vị (ngày 19/9/2025), theo báo cáo của Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận, Dự án đã cơ bản hoàn thành, bảo đảm mục tiêu đề ra theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Một trong những sai sót tại Dự án được Thanh tra Chính phủ chỉ ra trong Kết luận thanh tra số 442 là công tác quan trắc, dự báo lún sau khi Dự án đầu tư tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi giai đoạn I hoàn thành và đưa vào khai thác.

Theo báo cáo của Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận, Dự án giai đoạn I có chiều dài 51,5 km, thiết kế 4 làn xe, tiêu chuẩn cấp III đồng bằng, vận tốc 80 km/h; Eyc ≥ 140 MPa (chờ lún), khi lún ổn định bổ sung lớp bê tông nhựa để Eyc ≥ 160 MPa. Chiều dài xử lý đất yếu bằng bấc thấm và giếng cát là 8.194 m (chiếm 16% tổng chiều dài tuyến), phần còn lại không xử lý nền đất yếu.

Theo số liệu quan trắc lún trong giai đoạn từ tháng 1/2021 đến tháng 12/2023 được thu thập khi lập, phê duyệt Dự án nâng cấp mặt đường tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, lún nền đường sau khi hoàn thành Dự án giai đoạn I đã vượt tính toán, thiết kế.

Cụ thể, độ lún trung bình các đoạn không xử lý sau 2 năm khai thác là 18 cm, vượt kết quả tính toán lún cố kết trong 15 năm sau khi thi công áo đường A1 của Dự án giai đoạn I là 16,6 cm.

“Tuy nhiên, khi lập, phê duyệt Dự án nâng cấp mặt đường, chủ đầu tư không làm rõ nguyên nhân để có giải pháp thiết kế xử lý lún, bảo đảm chất lượng công trình”, Thanh tra Chính phủ kết luận.

Mặt khác, số liệu quan trắc lún qua các chu kỳ có dấu hiệu bất thường; một số vị trí quan trắc lún có cao độ tại bước báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế bản vẽ thi công cao hơn cao độ khi hoàn thành Dự án giai đoạn I, như: lý trình từ Km2164+580,43 đến Km2164+641,53 cao hơn 24 cm; từ Km2166+396,06 đến Km2166+490,81 cao hơn 22 cm; từ Km2166+396,06 đến Km2166+490,81 cao hơn 21 cm…

Theo quy định tại Mục 4.6 Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 38:2022 “Áo đường mềm - Các yêu cầu và chỉ dẫn thiết kế”, việc thiết kế chỉ được thực hiện trên cơ sở nền đường đã xử lý và đạt độ lún còn lại cho phép.

Thanh tra Chính phủ đánh giá, việc đơn vị tư vấn và chủ đầu tư sử dụng số liệu quan trắc lún chưa đủ tin cậy, chưa tiến hành dự báo lún cho toàn tuyến khi thiết kế bản vẽ thi công là chưa bảo đảm yêu cầu theo quy định.

Vượt thẩm quyền

Do tính chất phức tạp của công tác xử lý lún, nên việc hoàn thành Dự án nâng cấp mặt đường tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi trong năm 2024 là không khả thi.

Chính vì vậy, Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận đã buộc phải đề xuất và được Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) chấp thuận điều chỉnh thời gian thực hiện Dự án sang năm 2025 tại Quyết định số 277/QĐ-BGTVT, ngày 21/3/2024.

Một vi phạm đáng chú ý khác là việc chủ đầu tư bổ sung hạng mục cọc đất gia cố xi măng tăng cường kết cấu đầu cống mà không xin ý kiến, không được sự chấp thuận của Bộ Xây dựng.

Tại Quyết định số 153/QĐ-BGTVT và Quyết định số 1330/QĐ-BGTVT, ngày 1/10/2022 phê duyệt Dự án đầu tư, không có hạng mục cọc đất gia cố xi măng tăng cường kết cấu phạm vi đường tiếp giáp đầu cống. Tuy nhiên, hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công do Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận phê duyệt đã bổ sung hạng mục này với dự toán được duyệt là 55,23 tỷ đồng.

Khi phê duyệt, Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận có báo cáo Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) nhưng không xin ý kiến về việc bổ sung hạng mục. Đến thời điểm thanh tra (tháng 8/2025), Bộ Xây dựng vẫn chưa có ý kiến về nội dung này.

Điều đáng nói là vào tháng 2/2024, Cục Đường cao tốc Việt Nam - đơn vị thẩm định thiết kế bản vẽ thi công, dự toán công trình - đã nêu rõ quan điểm: thiết kế bước sau phải phù hợp với nội dung, thông số chủ yếu của thiết kế bước trước.

Trong khi đó, hạng mục xử lý nền đường đầu cống hộp có tỷ trọng tương đối lớn trong chi phí xây dựng (11% đến 18% so với chi phí xây dựng đã duyệt), dẫn tới phải sử dụng dự phòng và điều chỉnh cơ cấu tổng múc đầu tư đã duyệt.

“Vì vậy, để đảm bảo chặt chẽ về trình tự, thủ tục, Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận phải rà soát toàn bộ dự án và xem xét, báo cáo Bộ Giao thông Vận tải có ý kiến chỉ đạo”, Cục Đường cao tốc Việt Nam nêu quan điểm.

Theo Thanh tra Chính phủ, khoản 4 và khoản 5 Điều 61 Luật Xây dựng năm 2014 quy định, việc điều chỉnh Dự án làm thay đổi mục tiêu, quy mô đầu tư phải được người có thẩm quyền chấp thuận.

“Việc Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận lập, phê duyệt bổ sung hạng mục cọc đất gia cố xi măng tăng cường kết cấu phạm vi đường tiếp giáp đầu cống nhưng không xin ý kiến và đến nay Bộ Xây dựng chưa có ý kiến theo quy định là chưa đúng pháp luật”, Thanh tra Chính phủ đánh giá.

Liên quan đến công tác lựa chọn nhà thầu, thương thảo, ký hợp đồng, Thanh tra Chính phủ cho rằng, chủ đầu tư không lập, trình, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho toàn bộ Dự án theo quy định pháp luật về đấu thầu.

Bên cạnh đó, công tác bố trí vốn, nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành tại Dự án còn tồn tại một số thiếu sót, khuyết điểm trong quản lý xây dựng công trình; quản lý hợp đồng tư vấn khảo sát, lập thiết kế bản vẽ thi công và dự toán chưa chặt chẽ, chưa đúng quy định.

“Ban quản lý Dự án Mỹ Thuận phải tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đối với những thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm nêu trong Kết luận thanh tra. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, chuyển cơ quan chức năng có liên quan để xử lý theo thẩm quyền”, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh.