Tạo thuận lợi thương mại, góp phần đưa kim ngạch xuất nhập khẩu lập kỷ lục mới

Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam lần đầu vượt 900 tỷ USD - mức cao nhất lịch sử, khẳng định độ mở lớn và hội nhập sâu của nền kinh tế. Dấu mốc này giúp Việt Nam vào nhóm 25 nền kinh tế có trị giá thương mại lớn nhất toàn cầu và top 25 quốc gia xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới.

Thành quả phản ánh nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp và các cải cách quyết liệt về thuế, tài chính, hải quan của Chính phủ và Bộ Tài chính, tạo thuận lợi thương mại, tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, thúc đẩy logistics và chuyển đổi số.

Với vai trò “gác cửa nền kinh tế”, ngành Hải quan đã triển khai đồng bộ cơ chế một cửa quốc gia - ASEAN, bảo đảm thông quan không gián đoạn, đồng hành doanh nghiệp, góp phần đưa kim ngạch vượt mốc lịch sử và hoàn thành, vượt chỉ tiêu thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu, theo đúng dự toán được Quốc hội giao.

Các quyết sách thuế - hải quan mới đang chuyển vai trò từ quản lý sang kiến tạo, mở dư địa cho tăng trưởng 2026-2030, nuôi nền kỷ luật dữ liệu và động lực tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên số hóa.

Thu ngân sách đạt 114% dự toán

Năm 2025, trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước chịu nhiều khó khăn, thách thức do diễn biến phức tạp của kinh tế toàn cầu và nội lực kinh tế trong nước, nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước được xác định là trọng tâm xuyên suốt trong chỉ đạo điều hành của ngành Hải quan.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cùng với chỉ đạo quyết liệt của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính, Cục Hải quan triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trọng tâm. Tập trung vào tạo thuận lợi thương mại, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về hải quan, đẩy mạnh thu thuế 24/7 và tăng cường chống thất thu ngân sách, ngành quyết tâm hoàn thành và vượt mức dự toán thu ngân sách nhà nước được giao.

Kết quả, tổng thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu trong năm 2025 đạt 468.398 tỷ đồng, bằng 114% dự toán, đạt 99,7% chỉ tiêu phấn đấu và tăng 9,3% so với cùng kỳ năm 2024. Thành quả này khẳng định vai trò then chốt của ngành Hải quan trong bảo đảm an ninh tài chính - ngân sách quốc gia, đồng thời đóng góp tích cực vào ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tinh gọn tổ chức bộ máy đảm bảo hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả

Năm 2025, thực hiện Kết luận 09-KL/BCĐ và Kết luận 121-KL/TW, Cục Hải quan triển khai sắp xếp, tinh gọn bộ máy với quyết tâm cao. Ngành đã kết thúc mô hình Tổng cục, tổ chức lại thành Cục Hải quan trực thuộc Bộ Tài chính theo Quyết định 382/QĐ-BTC (hiệu lực từ ngày 1/3/2025).

Cục trưởng ban hành 22 quyết định quy định chức năng các đơn vị trực thuộc, vận hành theo mô hình 3 cấp: Cục; Chi cục khu vực; Hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu. Bộ Tài chính giữ nguyên 20 Chi cục Hải quan khu vực, điều chỉnh địa bàn quản lý qua các Quyết định 1892/QĐ-BTC, 2019/QĐ-BTC và 2219/QĐ-BTC, bảo đảm thống nhất, đồng bộ sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Toàn ngành giảm 485/902 đầu mối (53,77%), gồm: tổ chức lại 35 Cục Hải quan tỉnh, thành phố thành 20 Chi cục khu vực; sắp xếp 16 đơn vị cấp vụ, cục trước đây thành 12 đơn vị thuộc Cục Hải quan; bỏ cấp Đội/Tổ tại hải quan địa phương. Cục cũng ban hành 18 quyết định sửa đổi, thay thế quy định nội bộ để triển khai kịp thời.

Sửa Luật Hải quan, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng

Thực thi Nghị quyết 57-NQ/TW và các nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ, cơ quan này đã rà soát, tham mưu Bộ Tài chính sửa Luật Hải quan, đưa vào Luật 90/2025/QH15. Điểm mới mang tính lần đầu là cơ chế ưu tiên riêng cho doanh nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, không ràng buộc điều kiện kim ngạch hay 2 năm tuân thủ liên tục như trước.

Luật cũng thiết lập cơ chế “làn xanh” cho doanh nghiệp phụ trợ và nội địa, đặc biệt trong giao dịch hàng hóa giữa doanh nghiệp chế xuất trong nước và xuất nhập khẩu tại chỗ. Một điều khoản mới về kiểm tra, giám sát hải quan với hàng hóa xuất nhập khẩu tại chỗ được bổ sung, tháo gỡ điểm nghẽn tồn tại lâu nay, giúp quy trình thông quan rút ngắn thời gian, bớt thủ công và tiệm cận thông lệ khu vực.

Khung pháp lý hoàn thiện trở thành nền móng cho quản lý, giám sát và ưu tiên đúng trọng tâm, đúng địa chỉ thụ hưởng. Cải cách không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp mà còn tăng hiệu lực kiểm soát rủi ro trong môi trường giao dịch số đa nền tảng, xuyên biên giới.

Hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan giữa Việt Nam với Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai - Len

Hiệp định hợp tác và hỗ trợ hành chính hải quan Việt Nam - Anh ký ngày 29/10/2025, là khuôn khổ pháp lý song phương cao nhất trong hợp tác hải quan hai nước.

Trước đó, hợp tác chủ yếu dựa trên bản ghi nhớ, thỏa thuận trao đổi thông tin thực thi pháp luật và chống buôn lậu, nhưng chưa có tính ràng buộc điều ước quốc tế. Chủ trương đàm phán được Thủ tướng phê duyệt theo Công văn 10719/VPCP-QHQT (21/11/2019), Cục Hải quan chủ trì đàm phán và hoàn tất thủ tục nội bộ. Chính phủ phê duyệt ký hiệp định tại Nghị quyết 351/NQ-CP ngày 27/10/2025.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng thay mặt Chính phủ Việt Nam ký văn kiện trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Anh (29-30/10/2025). Hiệp định tạo nền tảng tăng trao đổi thông tin, hỗ trợ hành chính, chống buôn lậu - gian lận thương mại và thúc đẩy thuận lợi thương mại, góp phần củng cố hợp tác thương mại - đầu tư giữa hai nền kinh tế.

Thể hiện rõ vai trò nòng cốt của hải quan trong bảo vệ lợi ích chủ quyền quốc gia

Năm 2025, lực lượng chức năng cả nước triệt phá nhiều đường dây buôn lậu, hàng giả có tổ chức, quy mô lớn. Hàng vi phạm tập trung ở thuốc, sữa, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thực phẩm không rõ nguồn gốc; nhiều vụ sản xuất ngay trong nước, phân phối khép kín. Thực trạng này gây méo cạnh tranh, thất thu ngân sách, đe dọa an ninh kinh tế, ảnh hưởng sức khỏe và quyền lợi người dân, tạo bức xúc dư luận.

Trước yêu cầu cấp bách, Cục Hải quan tham mưu Bộ Tài chính trình Chính phủ xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm sở hữu trí tuệ.

Ngày 5/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết 397/NQ-CP, đặt mục tiêu, giải pháp chiến lược đến 2030, làm căn cứ để bộ, ngành, địa phương triển khai thống nhất, minh bạch, bảo vệ quyền lợi người dân và doanh nghiệp, giữ vững an ninh - an toàn xã hội, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững năm bản lề 2026.

Siết chặt kiểm soát, chống buôn lậu, gian lận thương mại và sở hữu trí tuệ, phòng chống ma túy

Là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 389 Bộ Tài chính, Cục Hải quan đã chủ động tham mưu, ban hành các kế hoạch cao điểm trấn áp tội phạm buôn lậu, công điện tăng cường nghiệp vụ, tập trung kiểm soát mặt hàng rủi ro cao như ma túy, tiền chất, vàng, động thực vật hoang dã, thuốc - thực phẩm giả, xăng dầu, hàng có thuế suất cao. Nhiều chuyên đề lớn được triển khai đồng bộ, gồm kiểm soát gian lận xuất xứ và chống chuyển tải bất hợp pháp; cao điểm đấu tranh trước, trong, sau Tết Nguyên đán 2026; và tăng cường phòng chống ma túy trong tình hình mới.

Kết quả từ 15/12/2024 đến 14/12/2025, cơ quan Hải quan phát hiện, xử lý 19.123 vụ, trị giá vi phạm 22.826 tỷ đồng, thu nộp ngân sách 1.038 tỷ đồng; khởi tố 22 vụ, chuyển cơ quan khác kiến nghị khởi tố 127 vụ. So với cùng kỳ 2024, số vụ xử lý tăng 1.125 vụ (6,25%), số vụ khởi tố giảm 5 vụ (18,5%), số vụ chuyển khởi tố giảm 46 vụ (26,6%).

Ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao hiệu quả quản lý

Năm 2025, Cục Hải quan coi chuyển đổi số là mũi nhọn, tập trung ứng dụng công nghệ thông tin để nâng hiệu lực quản lý và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp.

Nguồn lực đầu tư cho Hải quan số được ưu tiên. Cục thành lập Tổ chuẩn bị đầu tư, rà soát quy trình nghiệp vụ, thuê tư vấn thiết kế, triển khai các hệ thống lõi như Ecus 6, Data Customs, CCES, CCES, CCES và AVP-eCom. Các nền tảng này giúp tự động phân luồng, phân tích rủi ro, hỗ trợ quản lý thương mại điện tử, giảm thao tác thủ công và rút ngắn thời gian thông quan.

Chuyển đổi số cũng thay đổi cách làm việc nội bộ. Các hội nghị, lớp đào tạo chuyên sâu bổ sung kiến thức quản trị hệ thống, cơ sở dữ liệu và kỹ năng làm việc trong môi trường số, bảo đảm đội ngũ đáp ứng yêu cầu vận hành Hải quan số.

Kết quả, nhiều khâu nghiệp vụ được số hóa, tự động hóa ở mức cao, tăng minh bạch và nhất quán trong giải quyết thủ tục. Doanh nghiệp chủ động theo dõi tờ khai trực tuyến, giảm tiếp xúc trực tiếp, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí tuân thủ và hạn chế độ trễ xử lý.