Tái sinh vùng đất khó bằng tư duy nông nghiệp hiện đại

Cách trung tâm TP. Nha Trang (cũ) hơn 50 km về phía Bắc, men theo những cung đường uốn lượn dẫn vào xã Hòa Trí, tỉnh Khánh Hòa (trước đó là xã Ninh Thượng, thị xã Ninh Hòa), The Moshav Farm hiện ra như một “ốc đảo xanh” giữa vùng đất từng chỉ quen với mía và chăn nuôi nhỏ lẻ. Ít ai nghĩ rằng, trên chính nền đất bạc màu, khô hạn ấy, một mô hình nông nghiệp hiện đại quy mô hàng chục hecta lại có thể hình thành.

Được thành lập năm 2018 bởi nhóm bạn trẻ thế hệ 9X từng tu nghiệp tại Israel, The Moshav Farm mang theo tham vọng lớn: tái định nghĩa cách làm nông nghiệp tại Việt Nam. Không đơn thuần là trồng trọt hay chăn nuôi, mô hình này được thiết kế như một “hệ sinh thái nông nghiệp” tích hợp sản xuất, chế biến, thương mại và du lịch trải nghiệm.

Theo anh Phạm Từ Liêm (sinh năm 1992), CEO của The Moshav Farm, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở tư duy tiếp cận: “Chúng tôi xác định làm nông nghiệp chuyên nghiệp, hiện đại là cuộc chơi cần ít nhất 10 năm. Phải thật sự hiểu một vùng đất, đi sâu vào thử nghiệm, nghiên cứu, trải qua nhiều đắng cay thì cuối cùng mới hái được trái ngọt”.

Từ diện tích ban đầu khoảng 10-20 ha, đến nay trang trại đã mở rộng lên hơn 50 ha, với tổng vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng. Toàn bộ khu đất từng bị ảnh hưởng bởi hóa chất trong canh tác mía đã được cải tạo bằng phương pháp hữu cơ: bổ sung phân chuồng, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, kết hợp hệ vi sinh để phục hồi độ phì nhiêu.

Không chỉ dừng ở cải tạo đất, The Moshav Farm áp dụng đồng bộ nhiều công nghệ trong sản xuất. Hệ thống tưới nhỏ giọt được thiết kế đến từng gốc cây, vừa tiết kiệm nước, vừa đảm bảo dinh dưỡng chính xác. Mỗi khu vực canh tác được đánh số, quản lý bằng phần mềm, giúp theo dõi từng loại cây trồng theo chu kỳ sinh trưởng.

“Quản lý nông nghiệp không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm, mà phải dựa vào dữ liệu. Chúng tôi theo dõi từng cây, từng khu để tối ưu hiệu quả, giảm rủi ro”, anh Liêm chia sẻ.

Sau nhiều năm thử nghiệm, dù thừa nhận tỷ lệ thất bại lên tới 80%, nhưng chính quá trình “thử - sai” đó đã giúp trang trại xác định được nhóm sản phẩm chủ đạo, chính là nhóm sản phẩm phục vụ sức khỏe mang lại giá trị cao, gồm nấm linh chi và nhung hươu.

Anh Liêm tiết lộ, thay vì chỉ trồng nấm linh chi trong trang trại, The Moshav Farm đã tự chủ được toàn bộ quá trình trồng nấm linh chi trong môi trường tự nhiên, đặc biệt trồng thành công giống nấm linh chi Nhật Bản ngay dưới tán rừng. Từ ngày đầu tiên chỉ có 5.000 phôi nấm mua ở bên ngoài, nay trang trại đã chủ động sản xuất được phôi nấm và bắt đầu chuyển giao cho các hộ dân xung quanh để cùng hình thành vùng trồng nấm linh chi diện tích lớn.

Tại Khánh Hòa, The Moshav Farm cũng là mô hình đầu tiên tiến hành nuôi hươu để lấy nhung, từ đó sản xuất ra sản phẩm tổ yến chưng nhung hươu. Trang trại hiện nuôi và tự gây dựng đàn hươu lên tới hơn 70 con, trong đó một số cặp hươu đã được ký hợp tác, chuyển giao cho bà con nông dân quanh vùng.

Ngoài các sản phẩm chủ lực mang lại giá trị cao, trang trại cũng phát triển nhiều nhóm cây ăn quả như dừa xiêm lùn, xoài, nho… cùng các loại dược liệu như sả, gừng, đậu biếc. Một số loại động vật cũng được chăn nuôi ngay trong trang trại theo hướng bán tự nhiên như cừu, nai, gia cầm… tạo thành hệ sinh thái khép kín, tận dụng tối đa nguồn tài nguyên tại chỗ.

Hoàn thiện chuỗi giá trị

Nếu công nghệ là “xương sống”, thì triết lý canh tác thuận tự nhiên chính là “linh hồn” của The Moshav Farm. Khác với cách làm phổ biến là sử dụng thuốc diệt cỏ, trang trại giữ cỏ như một phần của hệ sinh thái. Cỏ được cắt định kỳ để giữ ẩm đất, làm thức ăn cho gia súc và sau đó quay lại làm phân hữu cơ. Quy trình này không chỉ giúp giảm chi phí, mà còn tạo ra một vòng tuần hoàn tự nhiên, nâng cao độ bền vững của đất.

“Chúng tôi không coi cỏ là kẻ thù, mà là một phần của hệ sinh thái. Làm nông nghiệp phải học cách sống cùng tự nhiên, không phải chống lại tự nhiên”, anh Liêm nói.

Một điểm đáng chú ý khác là chiến lược mở rộng hệ sinh thái kinh doanh. Từng có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh cà phê, anh Phạm Từ Liêm hiểu rằng, bán hàng là bài toán khó với đa phần start-up nông nghiệp. Vì vậy, The Moshav Farm không chỉ bán sản phẩm của mình, mà còn hợp tác phân phối sản phẩm của các start-up nông nghiệp khác, qua đó đa dạng hóa danh mục và gia tăng sức cạnh tranh.

Hiện tại, The Moshav Farm đang từng bước phát triển mô hình nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm, một hướng đi được đánh giá có tiềm năng lớn trong bối cảnh nhu cầu “du lịch xanh” ngày càng gia tăng.

Các khu vườn nho, vườn hoa hướng dương, khu trồng dược liệu, khu nuôi cừu… được thiết kế mở, đón khách tham quan, trải nghiệm và tìm hiểu quy trình sản xuất nông nghiệp hiện đại. Năm 2025, vườn hoa tam giác mạch với diện tích 5.000 m2 của trang trại cũng chính thức đi vào hoạt động và khiến nhiều du khách bất ngờ bởi tam giác mạch là loại hoa trước giờ chỉ trồng chủ yếu ở Tây Bắc.

“Chúng tôi muốn The Moshav Farm không chỉ là trang trại, mà còn là nơi học tập, trải nghiệm và truyền cảm hứng cho những người trẻ muốn làm nông nghiệp”, anh Liêm chia sẻ.

Nhìn lại hành trình phát triển The Moshav Farm, từ một nhóm bạn trẻ “tay ngang” bước vào nông nghiệp, anh Liêm cho rằng, điều khiến anh tự hào nhất là đã kiên trì với con đường nông nghiệp, vốn luôn ẩn chứa nhiều thử thách. “Chúng tôi không dám nói mình đã thành công. Nhưng nếu có thể chứng minh rằng đất khó vẫn làm được nông nghiệp hiệu quả, thì đó đã là một bước tiến rồi”, anh Liêm khẳng định.