Trao thêm quyền cho địa phương, giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp

Những thay đổi lớn trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật đang được ngành nông nghiệp triển khai nhằm hiện thực hóa chủ trương cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Tại Hội nghị triển khai các nghị quyết của Chính phủ và thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phân cấp, phân quyền, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật vừa diễn ra tại Hà Nội, đại diện cơ quan quản lý cho biết nhiều quy định mới sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và người dân.

Theo ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, việc triển khai các quy định mới nhằm bảo đảm thực hiện thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu nông sản.

“Việc triển khai các nghị quyết của Chính phủ và thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là bước cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới. Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% số ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bãi bỏ các điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, đồng thời giảm 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính so với năm 2024”, ông Tuấn cho hay.

Trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật, nhiều thủ tục được chuyển giao cho địa phương xử lý. Cụ thể, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được phân cấp thực hiện thêm các thủ tục hành chính, gồm: kiểm tra nhà nước về chất lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu; chứng nhận và chứng nhận lại chủng loại gạo thơm xuất khẩu để hưởng ưu đãi thuế quan; cấp quyết định công nhận lưu hành đặc cách giống cây trồng.

Song song với đó, 11 thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc cắt giảm, 17 thủ tục khác được đơn giản hóa theo hướng giảm thành phần hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí thực hiện.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là từ ngày 1/7/2026, hai ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện gồm kinh doanh dịch vụ bảo vệ thực vật và kinh doanh dịch vụ khảo nghiệm giống cây trồng sẽ được đưa ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Các quy định quản lý đối với hoạt động kinh doanh phân bón và giống cây trồng cũng được thu hẹp, loại bỏ những điều kiện không còn phù hợp.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, nhiều quy định chuyên ngành được điều chỉnh theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Từ ngày 29/4/2026, cây nhập khẩu mang theo bầu đất không còn phải thực hiện thủ tục kiểm tra tình trạng sinh vật gây hại tại nơi sản xuất ở nước xuất khẩu. Từ ngày 1/9/2026, thẩm quyền kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm có nguồn gốc thực vật nhập khẩu sẽ được phân cấp cho cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao hoặc chỉ định.

Theo lãnh đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, những thay đổi này phản ánh định hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng tính chủ động cho địa phương, đồng thời giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Chuyển sang hậu kiểm nhưng cần cơ chế thực thi đồng bộ

Bên cạnh sự đồng thuận về chủ trương cải cách, quá trình triển khai cũng đặt ra nhiều băn khoăn từ phía địa phương và doanh nghiệp.

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến nhất là việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các hoạt động sản xuất, kinh doanh liên quan.

Nhiều địa phương đề nghị làm rõ trách nhiệm quản lý sau khi bãi bỏ thủ tục xác nhận nội dung quảng cáo đối với phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; hướng dẫn cụ thể việc công bố hợp quy trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; cũng như hiệu lực của các giấy chứng nhận đã được cấp trước đây.

Theo đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, việc bãi bỏ thủ tục xác nhận nội dung quảng cáo không đồng nghĩa với việc nới lỏng quản lý. Các tổ chức, cá nhân thực hiện quảng cáo phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về nội dung công bố. Trong khi đó, cơ quan quản lý và chính quyền địa phương vẫn tiếp tục thực hiện hậu kiểm thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Đối với hoạt động công bố hợp quy, hồ sơ sẽ được thực hiện trên Cơ sở dữ liệu quốc gia. Trường hợp hệ thống gặp sự cố, tổ chức và cá nhân có thể nộp hồ sơ trực tiếp hoặc qua đường bưu chính để cơ quan chuyên môn tiếp nhận và cập nhật lên hệ thống.

Các địa phương cũng phản ánh nhiều vướng mắc liên quan đến thủ tục nhập khẩu thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng phục vụ khảo nghiệm, nghiên cứu hoặc sản xuất kinh doanh. Một số địa phương bày tỏ lo ngại về sự khác biệt trong cách hiểu giữa các văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp.

Theo ông Nghiêm Quang Tuấn, các sản phẩm đã được công nhận lưu hành hoặc nằm trong danh mục được phép sử dụng tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành. Đối với các trường hợp nhập khẩu phục vụ khảo nghiệm, nghiên cứu, hội chợ triển lãm, làm chất chuẩn hoặc tái xuất khẩu, thủ tục cấp phép vẫn được duy trì.

Công tác phân cấp kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng hóa có nguồn gốc thực vật nhập khẩu từ ngày 1/9/2026 cũng là nội dung được nhiều địa phương quan tâm. Nhiều ý kiến đề nghị cơ quan quản lý hướng dẫn cụ thể hơn về tiêu chí áp dụng các hình thức kiểm tra thông thường, kiểm tra giảm và kiểm tra chặt.

Theo đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, kiểm tra thông thường chủ yếu tập trung vào hồ sơ; kiểm tra giảm do cơ quan hải quan thực hiện; còn kiểm tra chặt áp dụng đối với các trường hợp có cảnh báo, vi phạm hoặc có dấu hiệu rủi ro về an toàn thực phẩm. Các Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng sẽ tiếp tục phối hợp, hỗ trợ địa phương trong quá trình chuyển giao nhiệm vụ để bảo đảm thực hiện thống nhất trên toàn quốc.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng cải cách thủ tục hành chính chỉ phát huy hiệu quả khi việc thực thi được triển khai đồng bộ giữa các địa phương.

Ông Nguyễn Trí Ngọc, Tổng Thư ký kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhận định, các chính sách cải cách đã tạo tâm lý phấn khởi cho cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là nội dung chính sách mà còn là cách thức tổ chức thực hiện. Nếu mỗi địa phương áp dụng theo một cách khác nhau, lợi ích từ cải cách sẽ bị giảm đáng kể.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Sản xuất và Kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam đề xuất sớm xây dựng một kênh thông tin hoặc chuyên mục trực tuyến để tiếp nhận, tổng hợp và giải đáp các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai. Theo ông, đây sẽ là công cụ hữu ích giúp bảo đảm cách hiểu và cách thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước.