Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng và hoàn thiện thể chế, việc sửa đổi Luật Thủ đô được nhìn nhận không chỉ là cần thiết, mà là bước đi chiến lược nhằm nâng tầm khung pháp lý cho Hà Nội.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, Chủ tịch Hội đồng phối hợp, phổ biến giáo dục pháp luật TP. Hà Nội nhấn mạnh: “Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là yêu cầu tất yếu, nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý vượt trội, đủ mạnh để Thủ đô phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa và hiện thực hóa mục tiêu phát triển dài hạn trong bối cảnh mới”.

Tạo “không gian pháp lý đủ rộng” cho Thủ đô

Theo ông Nguyễn Xuân Lưu, Luật Thủ đô 2024 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, song bối cảnh pháp luật và thực tiễn phát triển đã thay đổi nhanh chóng. Nhiều cơ chế từng mang tính đặc thù của Hà Nội nay đã trở thành phổ biến trên phạm vi cả nước.

Trong khi đó, yêu cầu phát triển mới đòi hỏi Thủ đô không chỉ vận hành hiệu quả bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, mà còn phải tiên phong thử nghiệm các mô hình quản trị mới trong các lĩnh vực đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đặc biệt, theo định hướng từ Trung ương, Hà Nội cần một “không gian pháp lý đủ rộng” để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời phát huy vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia và cực tăng trưởng của cả nước.

“Việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ để tháo gỡ vướng mắc trước mắt, mà còn là bước nâng tầm thiết kế chính sách, bảo đảm Hà Nội có đủ thẩm quyền, công cụ và dư địa thể chế để thực hiện tầm nhìn phát triển 100 năm”, ông Nguyễn Xuân Lưu khẳng định.

Một trong những điểm mới căn bản của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là chuyển vai trò của Hà Nội từ “thực thi chính sách” sang chủ động “thiết kế chính sách”. “Tinh thần xuyên suốt của dự thảo luật là phân cấp, phân quyền toàn diện, triệt để, đi cùng với trách nhiệm giải trình, minh bạch và kiểm soát quyền lực, đúng với yêu cầu ‘Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm’”, ông Nguyễn Xuân Lưu nêu rõ.

Theo đó, TP. Hà Nội được trao quyền chủ động hơn trong hàng loạt lĩnh vực then chốt như quy hoạch, tài chính - ngân sách, đầu tư công, quản lý đất đai, tổ chức bộ máy và phát triển nguồn nhân lực.

Đáng chú ý, Hà Nội có thể xây dựng và triển khai các cơ chế thí điểm, kể cả những nội dung chưa được quy định hoặc khác với quy định hiện hành, nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong phát triển đô thị.

Song song với mở rộng quyền hạn, dự thảo luật cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền lực chặt chẽ, bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Tháo gỡ điểm nghẽn, kiến tạo động lực mới

Một trọng tâm lớn của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là tạo hành lang pháp lý để xử lý hiệu quả các vấn đề tồn tại kéo dài như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng hay ngập úng.

Theo ông Nguyễn Xuân Lưu, khi được trao thêm thẩm quyền, Hà Nội có thể rút ngắn quy trình phê duyệt, chủ động triển khai các dự án hạ tầng, môi trường và phát triển đô thị. “Việc phân quyền sẽ giúp chính quyền Thủ đô chủ động hơn trong quyết định và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp”, ông Nguyễn Xuân Lưu cho biết.

Không dừng lại ở phạm vi nội đô, dự thảo luật còn thiết lập cơ chế liên kết vùng, trong đó Hà Nội giữ vai trò trung tâm điều phối phát triển Vùng Thủ đô và các vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, qua đó giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng như giao thông, môi trường và phân bổ nguồn lực.

Trong tầm nhìn dài hạn, Hà Nội được định hướng trở thành trung tâm hàng đầu về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dự thảo luật thiết kế nhiều cơ chế đặc thù để hiện thực hóa mục tiêu này, từ thu hút nhân lực chất lượng cao, phát triển trung tâm nghiên cứu, khu công nghệ cao đến hỗ trợ doanh nghiệp khoa học công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo.

Một điểm nhấn đáng chú ý là mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và nền tảng công nghệ hiện đại. “Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng cung cấp dịch vụ công, đồng thời hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo”, ông Nguyễn Xuân Lưu nhận định.

Với những cơ chế đột phá, lãnh đạo TP. Hà Nội kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trở thành cú hích thể chế quan trọng cho giai đoạn phát triển mới.“Chúng tôi kỳ vọng luật khi được thông qua sẽ giúp Hà Nội có đủ công cụ pháp lý vượt trội để khai mở các động lực tăng trưởng, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và nâng cao vị thế Thủ đô trong khu vực và quốc tế”, ông Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh.

Theo ông, việc trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền TP. Hà Nội sẽ giúp khai thác hiệu quả các nguồn lực như đất đai, tài sản công, tài chính và đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Quan trọng hơn, đó là nền tảng để Hà Nội thực hiện trọn vẹn sứ mệnh: vừa là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, vừa là cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo, đồng thời là đô thị “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” trong kỷ nguyên phát triển mới.