Mở rộng thị trường cùng phân bón hữu cơ

Trước yêu cầu ngày càng cao về sức khỏe đất, chất lượng nông sản và sản xuất nông nghiệp bền vững, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo-Phú Mỹ) đã xác định phân bón hữu cơ là một hướng phát triển dài hạn, bổ sung cho thế mạnh truyền thống về phân bón vô cơ.

Đồng thời với đó là không chỉ đưa thêm một nhóm sản phẩm ra thị trường, mà rộng hơn là chuyển dần từ bán từng loại phân bón sang cung cấp giải pháp dinh dưỡng cho đất và cây trồng.

Theo ông Nguyễn Xuân Hòa, Chủ tịch HĐQT PVFCCo-Phú Mỹ, sau nhiều năm canh tác thâm canh, một số vùng sản xuất đã xuất hiện những vấn đề liên quan đến suy giảm chất lượng đất. Điều này làm gia tăng nhu cầu về các giải pháp dinh dưỡng cân đối, vừa bảo đảm năng suất cây trồng, vừa cải thiện sức khỏe đất và chất lượng nông sản.

Với PVFCCo-Phú Mỹ, phân bón hữu cơ vì thế được xác định là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, nhằm đa dạng hóa danh mục sản phẩm và từng bước hình thành hệ sinh thái giải pháp dinh dưỡng cây trồng.

Năm 2025, doanh nghiệp bước đầu đưa sản phẩm hữu cơ ra thị trường với sản lượng tiêu thụ khoảng 3.000 tấn. Sang năm 2026, mục tiêu được nâng lên 30.000 tấn, tức gấp 10 lần chỉ sau một năm. Nguồn hàng được triển khai từ Nhật Bản, Hàn Quốc và gia công trong nước.

Khoảng cách khá lớn giữa quy mô năm 2025 và mục tiêu năm 2026 cũng cho thấy thách thức không nhỏ trong việc xây dựng một thị trường mới. Bởi phân bón hữu cơ không chỉ cần sản phẩm phù hợp, mà còn liên quan trực tiếp tới giá bán, hiệu quả sử dụng, khả năng cung ứng đúng mùa vụ, hệ thống phân phối và quan trọng nhất là mức độ chấp nhận của nông dân.

Quá trình triển khai bước đầu đã giúp PVFCCo-Phú Mỹ tích lũy kinh nghiệm về chất lượng sản phẩm, bao bì, logistics, đặc điểm nhu cầu từng vùng và cách tổ chức hệ thống tiêu thụ.

Ở góc độ chính sách, dư địa phát triển phân bón hữu cơ cũng đang được mở rộng. Hiện 25/34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai Đề án phát triển sản xuất và sử dụng phân bón hữu cơ; hơn 900 lớp tập huấn được tổ chức cho trên 40.000 lượt nông dân và hơn 40 mô hình ứng dụng phân bón hữu cơ được triển khai trên các cây trồng chủ lực.

Tuy nhiên, chính sách mới chỉ tạo nền tảng. Khả năng phát triển thị trường cuối cùng vẫn phụ thuộc vào hiệu quả mà sản phẩm mang lại trên đồng ruộng.

Ông Vũ Thắng, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng Quản lý phân bón, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, phát triển phân bón hữu cơ phải gắn với chất lượng và hiệu quả thực tế.

Quan điểm này cũng được ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chia sẻ khi cho rằng, phân bón hữu cơ và vô cơ cần được nhìn nhận trong quan hệ bổ trợ, thay vì tách biệt hoặc coi phân bón hữu cơ là phương án thay thế hoàn toàn phân bón vô cơ.

Việc sử dụng dinh dưỡng phải bảo đảm cân đối, đúng loại, đúng thời điểm, phù hợp nhu cầu của cây trồng và điều kiện từng vùng sinh thái.

Đây cũng chính là điểm mở ra dư địa cho những doanh nghiệp vốn có thế mạnh lớn về phân bón vô cơ như PVFCCo-Phú Mỹ. Thay vì đặt hai dòng sản phẩm vào thế cạnh tranh với nhau, doanh nghiệp có thể kết hợp chúng thành các chương trình dinh dưỡng phù hợp với từng loại đất, cây trồng và mùa vụ.

Từ bán từng loại phân bón tới bán giải pháp dinh dưỡng

Theo định hướng đến năm 2030 được PVFCCo-Phú Mỹ đưa ra gần đây, doanh nghiệp sẽ chuyển dần từ cung cấp các sản phẩm phân bón riêng lẻ sang xây dựng “giải pháp dinh dưỡng toàn diện”, đồng thời hướng tới ba mục tiêu: năng suất cây trồng, sức khỏe đất và chất lượng nông sản.

Danh mục dự kiến không chỉ có phân bón hữu cơ, mà còn gồm hữu cơ khoáng, hữu cơ vi sinh, sản phẩm cải tạo đất, humic, than sinh học... để bổ sung cho hệ sản phẩm vô cơ hiện có.

Nếu triển khai được theo hướng này, thay đổi đáng chú ý không đơn thuần nằm ở danh mục hàng hóa, mà ở mô hình kinh doanh. Doanh nghiệp sẽ phải đi sâu hơn vào nhu cầu dinh dưỡng của từng nhóm cây trồng, điều kiện đất đai và từng giai đoạn sinh trưởng, thay vì chủ yếu đưa sản phẩm ra thị trường thông qua mạng lưới phân phối.

Các mô hình trình diễn, hoạt động thực địa, tư vấn dinh dưỡng đất, ứng dụng công nghệ và nền tảng số vì thế được xác định là những cấu phần đi cùng sản phẩm.

Đây cũng là yêu cầu được cơ quan quản lý đặt ra. Theo ông Dương Đức Huy, nguồn nguyên liệu để sản xuất phân bón hữu cơ tại Việt Nam khá đa dạng, từ phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi tới nhiều nguồn hữu cơ khác. Vấn đề không chỉ là có nguyên liệu, mà còn nằm ở khả năng thu gom, phân loại, xử lý, kiểm soát quy trình và chất lượng đầu ra.

Nếu giải quyết được các khâu này, sản xuất phân bón hữu cơ còn có thể kết nối với kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm và giảm tác động tới môi trường.

PVFCCo-Phú Mỹ có lợi thế về năng lực sản xuất, thương hiệu và hệ thống phân phối. Nhưng để những lợi thế sẵn có chuyển thành thị phần hữu cơ, sản phẩm vẫn phải vượt qua phép thử quan trọng nhất là hiệu quả kinh tế đối với người sử dụng. “Thước đo” cuối cùng phải nằm trên đồng ruộng. Sự thay đổi về chất lượng đất, sinh trưởng cây trồng, năng suất, chất lượng nông sản và hiệu quả kinh tế mới là những yếu tố đủ sức thuyết phục nông dân tiếp tục sử dụng sản phẩm.

Điều đó cũng có nghĩa thị trường phân bón hữu cơ khó có thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào truyền thông hoặc chính sách bán hàng. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải đầu tư vào nghiên cứu, xây dựng mô hình thực địa, hướng dẫn kỹ thuật và theo dõi kết quả qua nhiều vụ để hình thành dữ liệu đủ tin cậy.

Những vấn đề rất thực tế của thị trường cũng được các nhà phân phối đặt ra trong quá trình theo đuổi mục tiêu này của PVFCCo-Phú Mỹ từ giá bán, bao bì, nguồn cung đến thời điểm giao hàng và chính sách quản lý địa bàn.

Đặc biệt, khả năng cung ứng đúng mùa vụ là yếu tố không thể xem nhẹ. Phân bón là sản phẩm có thời điểm sử dụng gắn chặt với chu kỳ sinh trưởng của cây trồng. Thiếu hàng đúng lúc không chỉ khiến đại lý mất cơ hội bán hàng mà còn có thể khiến nông dân chuyển sang sản phẩm khác.

Ông Võ Ngọc Phương, Phó tổng giám đốc PVFCCo-Phú Mỹ cho biết, doanh nghiệp sẽ tiếp tục làm việc với các đối tác, tính toán nguồn nguyên liệu, nguồn hàng và các giải pháp dài hạn để tăng khả năng cạnh tranh về giá, đồng thời bảo đảm chất lượng và nguồn cung ổn định.

PVFCCo-Phú Mỹ cũng được đề xuất mở rộng các mô hình trình diễn tại địa phương, theo dõi qua nhiều vụ nhằm hình thành dữ liệu thực tế về năng suất, chất lượng nông sản và hiệu quả kinh tế.

Theo Tổng giám đốc PVFCCo-Phú Mỹ Phan Công Thành, thời gian tới, các bộ phận liên quan sẽ tiếp tục hoàn thiện danh mục sản phẩm và kế hoạch kinh doanh phân bón hữu cơ năm 2027; xây dựng chương trình truyền thông, mô hình trình diễn, đồng thời lựa chọn cây trồng, địa bàn và hệ thống phân phối trọng điểm.

Như vậy, khả năng kết hợp phân bón hữu cơ và vô cơ thành những công thức dinh dưỡng phù hợp, chứng minh được hiệu quả trên đồng ruộng, kiểm soát giá thành và tổ chức nguồn cung ổn định trong thời gian tới cũng sẽ là những yếu tố quyết định liệu bước chuyển từ “bán phân bón” sang “bán giải pháp dinh dưỡng” có thực sự tạo thành một trụ cột kinh doanh mới cho PVFCCo - Phú Mỹ hay không.