UBND tỉnh Quảng Ninh vừa ban hành Chương trình phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030, xác định khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là hợp tác xã (HTX), phát triển theo hướng năng động, hiệu quả, gắn với thị trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ tăng số lượng sang nâng chất lượng

Sau nhiều năm phát triển, kinh tế tập thể của Quảng Ninh đã hình thành quy mô tương đối lớn. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có hơn 1.240 HTX, 172 tổ hợp tác và 3 liên hiệp HTX; số HTX tăng hơn gấp đôi so với năm 2020. Riêng HTX nông nghiệp chiếm khoảng 76% tổng số HTX, thu hút gần 60.000 thành viên và tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục nghìn lao động.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ là mở rộng số lượng mà còn phải nâng cao chất lượng hoạt động, năng lực quản trị và khả năng tham gia thị trường.

Theo Chương trình phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030, Quảng Ninh phấn đấu có khoảng 200 tổ hợp tác với trên 700 thành viên; 1.500 HTX với trên 63.000 thành viên và 5 liên hiệp HTX với trên 25 HTX thành viên.

Đáng chú ý, tỉnh đặt mục tiêu 65-70% HTX hoạt động đạt loại khá, tốt; ít nhất 30% cán bộ quản lý HTX có trình độ cao đẳng, đại học; khoảng 80% giám đốc HTX được đào tạo sơ cấp nghề giám đốc và tỷ lệ nữ giám đốc HTX, liên hiệp HTX đạt ít nhất 30%.

Những chỉ tiêu này cho thấy trọng tâm của Quảng Ninh đang chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng chất lượng nội tại của khu vực kinh tế tập thể, từ năng lực quản trị, phương án sản xuất kinh doanh đến khả năng tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường.

Cùng với đó, tỉnh yêu cầu xử lý dứt điểm tình trạng HTX ngừng hoạt động, chờ giải thể; đồng thời bố trí tối thiểu một dự án đầu tư công hỗ trợ HTX, liên hiệp HTX trong kế hoạch đầu tư công trung hạn của địa phương.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là lựa chọn tối thiểu 6 HTX, liên hiệp HTX hoạt động hiệu quả để nhân rộng. Các mô hình được lựa chọn phải đạt loại tốt sau khi được củng cố, hoàn thiện, qua đó hình thành những mô hình có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa.

Đưa hợp tác xã sâu hơn vào chuỗi giá trị, thị trường và chuyển đổi số

Nếu mục tiêu về số lượng tạo ra quy mô thì liên kết chuỗi, công nghệ và thị trường sẽ quyết định chất lượng phát triển của kinh tế tập thể Quảng Ninh trong giai đoạn tới.

Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có khoảng 50% HTX nông nghiệp liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị; đồng thời có thêm trên 20 HTX ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và tiêu thụ nông sản, thực hiện truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa nông nghiệp.

Định hướng này phù hợp với cơ cấu kinh tế tập thể hiện nay khi HTX nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Thay vì chủ yếu cung cấp dịch vụ đầu vào hoặc hỗ trợ sản xuất, HTX được định hướng trở thành đầu mối tổ chức vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, sơ chế, chế biến và kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ.

Chương trình xác định ưu tiên xây dựng các mô hình HTX gắn với chuỗi giá trị, sản phẩm chủ lực của từng địa phương và Chương trình OCOP; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Trong nông nghiệp, tỉnh định hướng phát triển HTX dịch vụ tổng hợp, HTX gắn với vùng nguyên liệu tập trung, liên kết sản xuất - tiêu thụ theo chuỗi giá trị; tập trung phát triển HTX thủy sản nuôi biển ứng dụng công nghệ hiện đại. Các HTX được hỗ trợ ứng dụng công nghệ cao, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng; đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp, viện, trường và tổ chức tín dụng.

Không chỉ trong nông nghiệp, khu vực kinh tế tập thể còn được mở rộng sang thương mại, dịch vụ, logistics và du lịch. Quảng Ninh khuyến khích HTX hoạt động theo hướng kinh doanh tổng hợp, cung ứng dịch vụ, gia công chế biến, logistics và tham gia hệ thống phân phối hoặc chuỗi kinh doanh của doanh nghiệp lớn.

Trong du lịch, tỉnh định hướng phát triển HTX du lịch cộng đồng, du lịch gắn với nông nghiệp sinh thái, trải nghiệm, bảo tồn bản sắc văn hóa và ngành nghề nông thôn. Đây là hướng đi phù hợp với lợi thế về du lịch, dịch vụ và kinh tế biển của Quảng Ninh, đồng thời mở thêm không gian để HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ.

Cùng với liên kết chuỗi, chuyển đổi số được xác định là công cụ nâng năng suất và năng lực cạnh tranh. Chương trình yêu cầu hỗ trợ HTX ứng dụng công nghệ trong sản xuất, chế biến, bảo quản sản phẩm, quản trị nội bộ và tiếp thị trực tuyến; phát triển các nền tảng thương mại điện tử, phần mềm quản trị và công cụ số hóa quy trình vận hành.

Tỉnh cũng chú trọng phát triển thị trường cho sản phẩm HTX thông qua kết nối với doanh nghiệp lớn, siêu thị, hệ thống bán lẻ hiện đại; hỗ trợ tham gia hội chợ, triển lãm, các chương trình xúc tiến thương mại và phát triển sản phẩm OCOP. Việc xây dựng thương hiệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận cũng được đặt ra nhằm nâng giá trị sản phẩm.

Để tạo nền tảng cho quá trình này, Quảng Ninh định hướng xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ HTX từ thể chế, vốn, nhân lực đến công nghệ và thị trường. Tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, cải cách thủ tục hành chính; lồng ghép nguồn lực từ các chương trình OCOP, khuyến nông, khuyến công, xúc tiến thương mại và các chương trình phát triển kinh tế - xã hội để hỗ trợ HTX.

Về vốn, tỉnh định hướng phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù HTX, nhất là nguồn vốn đầu tư máy móc, thiết bị, công nghệ mới, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số; tạo điều kiện để HTX tiếp cận vốn vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng.

Nhân lực cũng được coi là điều kiện quan trọng để nâng chất lượng HTX. Nội dung đào tạo tập trung vào quản trị, xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, tài chính, kế toán, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại và phát triển thị trường; đồng thời chú trọng kỹ năng nghề, kỹ năng số và kỹ năng xanh trong các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ.

Một điểm đáng chú ý là Quảng Ninh sẽ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước thông qua hoàn thiện cơ sở dữ liệu HTX theo hướng “đúng - đủ - sạch - sống”, cập nhật tình trạng đăng ký, hoạt động, giải thể và các thông tin liên quan. Việc phối hợp, đối chiếu dữ liệu giữa cơ quan thuế và chính quyền cấp xã được kỳ vọng giúp quản lý sát hơn tình hình hoạt động của từng HTX.

Trong quá trình này, Liên minh HTX tỉnh tiếp tục giữ vai trò cầu nối giữa chính quyền và khu vực kinh tế tập thể; tư vấn, hỗ trợ HTX nâng cao năng lực quản trị, phát triển thành viên, liên kết sản xuất, chuyển đổi số và mở rộng thị trường; đồng thời kết nối HTX với doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm và phát triển chuỗi giá trị.

Từ nông nghiệp, OCOP, nuôi biển đến du lịch cộng đồng, logistics và thương mại số, kinh tế tập thể đang được đặt trong không gian phát triển rộng hơn của tỉnh. Việc tăng liên kết với doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường được kỳ vọng nâng hiệu quả hoạt động của HTX, qua đó đóng góp tốt hơn vào tăng trưởng, việc làm và thu nhập của người dân Quảng Ninh.