Từ vai trò “hỗ trợ” sang “dẫn dắt” tăng trưởng

Trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Quảng Ninh đang nổi lên là một trong những địa phương tiên phong chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào tri thức, công nghệ và dữ liệu số.

Điểm đáng chú ý là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Quảng Ninh hiện không còn đóng vai trò “hỗ trợ” mà từng bước trở thành động lực chính cho phát triển kinh tế - xã hội. Điều này được phản ánh rõ qua nhiều chỉ số tăng trưởng chất lượng cao của tỉnh.

Năm 2025, Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) của Quảng Ninh xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố, chỉ sau Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là một thứ hạng mang tính biểu tượng mà phản ánh năng lực điều hành, chất lượng hạ tầng đổi mới sáng tạo và khả năng hấp thụ công nghệ của nền kinh tế địa phương.

Đặc biệt, tỷ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào GRDP giai đoạn 2021 - 2025 đạt bình quân trên 51%, riêng năm 2025 đạt trên 62%. Đây là chỉ số rất quan trọng bởi TFP phản ánh tăng trưởng dựa trên công nghệ, đổi mới quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực, thay vì chỉ dựa vào vốn và lao động truyền thống. Với mức trên 50%, Quảng Ninh đang nằm trong nhóm địa phương có chất lượng tăng trưởng cao của cả nước.

Song song với đó, tỷ trọng giá trị sản phẩm công nghệ cao và sản phẩm ứng dụng công nghệ cao năm 2025 đạt gần 50%; tỷ trọng sản phẩm công nghiệp công nghệ cao trong ngành chế biến chế tạo đạt trên 19%. Dù con số này chưa thực sự lớn, nhưng nếu đặt trong bối cảnh Quảng Ninh vốn là tỉnh công nghiệp khai khoáng truyền thống thì đây là bước chuyển dịch rất đáng chú ý.

Dòng vốn đầu tư công nghệ cao cũng đang dịch chuyển mạnh về Quảng Ninh. Đến nay, tỉnh đã thu hút khoảng 2,01 tỷ USD vốn FDI vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao với sự hiện diện của nhiều tập đoàn lớn như Foxconn, Jinko Solar, Gokin Solar, Lite-On… Qua đó từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp công nghệ mới gắn với điện tử, năng lượng xanh và sản xuất thông minh.

Không chỉ dừng ở công nghiệp, tư duy đổi mới sáng tạo đã được tỉnh mở rộng sang nhiều lĩnh vực như du lịch thông minh, logistics số, kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao, y tế số và quản trị đô thị hiện đại.

Một dấu ấn đáng chú ý là Quảng Ninh đã công bố 9 “bài toán lớn” về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo (KH, CN, ĐMST) và chuyển đổi số để đặt hàng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và chuyên gia tham gia giải quyết. Cách làm này cho thấy tỉnh đang chuyển từ tư duy “quản lý đề tài khoa học” sang “đặt hàng giải quyết vấn đề thực tiễn”, lấy hiệu quả ứng dụng làm trung tâm.

Hình thành hệ sinh thái số và hạ tầng dữ liệu hiện đại

Một trong những nền tảng quan trọng giúp Quảng Ninh bứt phá là việc đầu tư đồng bộ hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu và chính quyền số.

Đến nay, tỷ lệ phủ sóng 5G theo dân số của tỉnh đạt khoảng 94%, cao gấp hơn 2 lần mức bình quân cả nước vào cuối năm 2025 (khoảng 39,5%). Tỉnh cũng đã hoàn thành xóa 100% vùng lõm sóng trên toàn địa bàn. Hạ tầng viễn thông được đầu tư mạnh với gần 5.830 trạm BTS, trong đó có 677 trạm 5G; tỷ lệ hộ gia đình sử dụng internet cáp quang đạt gần 98%.

Đây không chỉ là những con số về hạ tầng viễn thông đơn thuần mà là điều kiện tiên quyết để triển khai kinh tế số, xã hội số và chính quyền số trên diện rộng.

Trong lĩnh vực dữ liệu, Quảng Ninh hiện là một trong bốn địa phương được Trung ương lựa chọn xây dựng mô hình tỉnh kiểu mẫu về dữ liệu. Tỉnh đã hoàn thành số hóa trên 1 triệu dữ liệu hộ tịch; 100% học bạ điện tử; tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho khoảng 97% dân số.

Nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu LGSP của tỉnh đang được vận hành hiệu quả, kết nối nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đồng thời, Quảng Ninh tiếp tục duy trì 100% thủ tục hành chính trực tuyến không phụ thuộc địa giới hành chính - một trong những mô hình cải cách hành chính số được đánh giá cao trên toàn quốc.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, tỉnh đã hoàn thành 11/13 chỉ tiêu thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW do Ban Chỉ đạo Chính phủ giao; đồng thời ban hành Chiến lược dữ liệu đến năm 2030, Chiến lược chuyển đổi số đến năm 2030 và Chương trình KH, CN, ĐMST đến năm 2030.

Tại buổi làm việc với Sở Khoa học và Công nghệ ngày 14/5, ông Quản Minh Cường, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh nhấn mạnh: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành động lực then chốt của tăng trưởng, tạo ra những thành tựu cụ thể, có khả năng ứng dụng rộng khắp trong thực tiễn.

Theo Bí thư Tỉnh ủy, hoạt động khoa học công nghệ phải lấy công nghệ làm nền tảng, con người làm trung tâm và khoa học làm động lực chủ đạo; đồng thời cần khuyến khích mạnh mẽ khu vực tư nhân, đội ngũ trí thức và doanh nghiệp cùng tham gia đổi mới sáng tạo.

Dù đạt nhiều kết quả nổi bật, Quảng Ninh vẫn nhìn nhận rõ những hạn chế như quy mô kinh tế số còn chưa cao, thiếu trung tâm dữ liệu lớn, trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô vùng, thiếu doanh nghiệp công nghệ dẫn dắt và hạ tầng R&D chưa đáp ứng yêu cầu dài hạn.

Tuy nhiên, với định hướng phát triển rõ ràng và quyết tâm chính trị cao, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng nền kinh tế dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hàng loạt dự án trọng điểm sẽ tiếp tục được triển khai trong thời gian tới như: Trung tâm điều hành thông minh (IOC), Trung tâm dữ liệu tích hợp, Trung tâm an ninh mạng cấp tỉnh, Trung tâm đổi mới sáng tạo tỉnh và các nền tảng AI, IoT phục vụ quản trị và phát triển kinh tế số…

Những bước đi này đang tiếp tục tạo ra nền tảng quan trọng để Quảng Ninh không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng cao mà còn hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ số và kinh tế số trong giai đoạn phát triển mới.