Mở rộng không gian phát triển

Việc điều chỉnh quy hoạch được đặt ra trong bối cảnh yêu cầu phát triển mới ngày càng rõ nét, đòi hỏi sự cập nhật, bổ sung và cụ thể hóa các định hướng từ quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh đã được phê duyệt; bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng như những thay đổi của hệ thống pháp luật liên quan đến quy hoạch, đầu tư và phát triển đô thị.

Theo quyết định được phê duyệt, nội dung điều chỉnh cục bộ Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái đến năm 2040 được chia thành 5 nhóm lớn với 53 nội dung cụ thể, trải rộng từ hành chính, logistics, công nghiệp, thương mại – du lịch đến hạ tầng kỹ thuật khung.

Ở nhóm điều chỉnh về trung tâm hành chính và hạ tầng xã hội, quy hoạch bổ sung quỹ đất xây dựng trung tâm hành chính cấp xã, phường mới như trung tâm hành chính phường Móng Cái 3, xã Hải Sơn, xã Cái Chiên; đồng thời điều chỉnh quỹ đất phục vụ trường học, trạm y tế, trung tâm văn hóa – thể thao và một số công trình quốc phòng – an ninh nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, dấu ấn rõ nét nhất của quyết định điều chỉnh nằm ở nhóm nội dung liên quan đến phát triển cửa khẩu thông minh, logistics và công nghiệp – lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng mới của Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái trong giai đoạn tới.

Quy hoạch bổ sung khu thương mại – dịch vụ logistics phía Bắc sông Lục Lầm với quy mô khoảng 360 ha, đồng thời bổ sung ranh giới phát triển khu công nghiệp phía Nam sông Lục Lầm khoảng 240 ha. Không gian cửa khẩu Bắc Luân I được mở rộng; bổ sung khu vực nghiên cứu lối thông quan mới tại Bắc Luân II khoảng 58 ha và Bắc Luân III khoảng 55 ha, tạo thêm dư địa phát triển cho hoạt động xuất nhập khẩu, logistics và thương mại xuyên biên giới.

Song song với đó, nhiều cụm công nghiệp (CCN) mới được nghiên cứu hình thành như CCN Quảng Hà, CCN Hải Xuân 1 và Hải Xuân 2, CCN Cầu Voi, CCN Hải Ninh, CCN Hải Sơn, với quy mô từ hàng chục ha, tạo không gian mới cho sản xuất, kho bãi, chế biến và dịch vụ hỗ trợ. Đặc biệt, quy hoạch còn điều chỉnh khoảng 70,5 ha đất dự trữ phát triển tại khu vực phía Bắc cảng Thành Đạt sang đất logistics nhằm mở rộng hệ thống kho bãi, bến bãi và dịch vụ hậu cần.

Những điều chỉnh này phản ánh yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu qua địa bàn ngày càng tăng, trong khi áp lực nâng cao năng lực thông quan, giảm chi phí logistics và gia tăng năng lực cạnh tranh cửa khẩu đang đặt ra ngày càng rõ nét.

Trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh, chuỗi cung ứng khu vực liên tục tái cấu trúc và nhu cầu giao thương Việt Nam – Trung Quốc ngày càng mở rộng, việc nâng cao năng lực hạ tầng cửa khẩu không chỉ phục vụ mục tiêu thông quan mà còn góp phần củng cố vị thế cạnh tranh của Móng Cái trong hệ thống các khu kinh tế cửa khẩu phía Bắc.

Việc mở rộng quỹ đất cho sản xuất, chế biến, kho vận không chỉ giúp đa dạng hóa cơ cấu kinh tế mà còn mở ra khả năng hình thành các chuỗi giá trị gắn với xuất khẩu, chế biến nông – thủy sản, công nghiệp hỗ trợ và logistics.

Từ góc độ kinh tế vùng, những điều chỉnh này cũng góp phần gia tăng liên kết giữa Móng Cái với Hải Hà, Đầm Hà và các khu công nghiệp ven biển của Quảng Ninh. Khi hệ thống hạ tầng cao tốc, cảng biển, logistics và cửa khẩu ngày càng hoàn thiện, Móng Cái không chỉ giữ vai trò điểm kết nối giao thương mà đang từng bước trở thành mắt xích quan trọng trong hành lang kinh tế ven biển phía Bắc.

Điều đó đồng nghĩa với việc dư địa phát triển của Móng Cái sẽ không còn bó hẹp trong hoạt động thương mại biên giới theo nghĩa truyền thống, mà từng bước mở rộng sang hệ sinh thái logistics, kho vận, chế biến và sản xuất với năng lực cạnh tranh cao hơn.

Từ quy hoạch đến động lực phát triển dài hạn

Nếu nhóm điều chỉnh liên quan đến logistics và công nghiệp mở rộng không gian tăng trưởng kinh tế, thì các nội dung về đô thị, thương mại, dịch vụ, du lịch và hạ tầng kỹ thuật lại giữ vai trò nền tảng cho phát triển bền vững của khu kinh tế cửa khẩu trong dài hạn.

Một trong những yêu cầu đặt ra đối với Móng Cái hiện nay là phát triển hài hòa giữa kinh tế cửa khẩu với chất lượng đô thị và đời sống người dân. Khi tốc độ đô thị hóa ngày càng gia tăng, áp lực về hạ tầng xã hội, dịch vụ công, đất ở và các thiết chế phục vụ dân sinh cũng ngày một lớn hơn.

Việc điều chỉnh quy hoạch lần này vì vậy không chỉ dành không gian cho hoạt động sản xuất – thương mại mà còn bổ sung các trung tâm hành chính cấp xã, phường, trường học, trạm y tế, thiết chế văn hóa và các công trình hạ tầng phục vụ dân cư.

Ở nhóm điều chỉnh về thương mại – dịch vụ và du lịch, đáng chú ý là việc bổ sung gần 50 ha đất tại đảo Cái Chiên để phát triển du lịch; đồng thời điều chỉnh quỹ đất tại khu vực Bình Ngọc nhằm mở rộng không gian dịch vụ, du lịch ven biển. Đây được xem là nền tảng để Móng Cái khai thác tốt hơn lợi thế biển đảo, từng bước hình thành các sản phẩm nghỉ dưỡng, trải nghiệm và kinh tế biển có giá trị gia tăng cao.

Một điểm mới đáng chú ý khác là quy hoạch lần này đã bước đầu tính đến không gian phát triển năng lượng tái tạo. Theo đó, khu vực Vĩnh Thực được nghiên cứu phát triển điện gió với quy mô khoảng 400ha, phục vụ các dự án công suất khoảng 200 MW; trong khi hồ Quất Đông được nghiên cứu phát triển điện mặt trời. 

Dù mới ở giai đoạn định hướng, song đây được xem là dư địa mới để Móng Cái mở rộng tăng trưởng sang lĩnh vực năng lượng xanh – lĩnh vực ngày càng có vai trò quan trọng trong thu hút đầu tư và phát triển bền vững.

Song hành với đó là nhóm điều chỉnh hạ tầng kỹ thuật khung, tập trung vào giao thông, điện, cấp nước và kết nối liên vùng. Nhiều tuyến giao thông được rà soát, bổ sung; hệ thống cầu kết nối khu dân cư, bến thủy nội địa, tuyến điện truyền tải và hạ tầng phục vụ sản xuất được tính toán lại nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Đáng chú ý, công suất Nhà máy nước Kim Tinh được điều chỉnh tăng từ 10.000m3/ngày đêm lên 20.000m3/ngày đêm, cho thấy yêu cầu chuẩn bị hạ tầng dài hạn cho đô thị cửa khẩu đang tăng trưởng nhanh.

Tuy nhiên, cũng như nhiều quy hoạch lớn khác, giá trị của quyết định điều chỉnh sẽ không chỉ nằm ở văn bản phê duyệt mà phụ thuộc đáng kể vào hiệu quả tổ chức thực hiện. Quy hoạch chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được hiện thực hóa bằng các dự án đầu tư cụ thể, nguồn lực triển khai đồng bộ và cơ chế đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các khu kinh tế, khu công nghiệp và trung tâm logistics ngày càng gay gắt, Móng Cái đồng thời đứng trước yêu cầu tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng hạ tầng và phát huy hiệu quả lợi thế cửa khẩu quốc tế.

Từ một địa bàn chủ yếu gắn với hoạt động giao thương biên giới, Móng Cái đang từng bước mở rộng không gian phát triển sang nhiều lĩnh vực mới, từ logistics, công nghiệp, thương mại, dịch vụ đến du lịch và năng lượng.

Điều chỉnh quy hoạch lần này vì thế không chỉ là câu chuyện bổ sung quỹ đất hay sắp xếp lại không gian đô thị, mà còn tạo thêm nền tảng để Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng của Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới.