Nguy cơ "lệch nhịp" thanh toán

Theo ông Ken Nguyễn, đại diện Mastercard, Việt Nam đã phát triển hệ sinh thái thanh toán không dùng tiền mặt rất thành công. Hiện mã QR đã phổ biến từ chợ truyền thống, hàng quán đến cửa hàng bán lẻ, giúp hàng trăm nghìn cơ sở kinh doanh chuyển sang thanh toán số mà không cần đầu tư máy chấp nhận thẻ (POS).

Tuy nhiên, chính thành công của hệ sinh thái trong nước đã vô tình dẫn tới khoảng cách giữa phương thức thanh toán mà khách quốc tế ưa chuộng và hệ thống thanh toán trong nước.

"Trong khi du khách quốc tế thường dùng thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ hoặc ví điện tử quốc tế, nhiều cơ sở kinh doanh tại Việt Nam chủ yếu chấp nhận mã QR. Khi hai hệ thống chưa liên thông, giao dịch có thể bị gián đoạn, buộc người mua và người bán quay lại dùng tiền mặt. Do vậy, giải pháp cần thiết là kết nối mạng lưới thanh toán quốc tế với hạ tầng trong nước, giúp giao dịch xuyên biên giới thuận tiện và liền mạch hơn. Từ thực tế đó, Mastercard Pay Local ra đời, cho phép khách quốc tế quét mã QR tại điểm bán bằng ứng dụng ngân hàng số hoặc ví điện tử quen thuộc ở nước mình, được liên kết với thẻ Mastercard", ông Ken Nguyễn cho hay.

Từ thực tế hoạt động, ông Nguyễn Tiến Đạt - Tổng Giám đốc AZA Travel, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội khẳng định, việc kết nối thanh toán quốc tế vô cùng quan trọng. Nếu trải nghiệm thanh toán không thuận tiện, du khách dù có tiền cũng có thể gặp khó khăn khi chi tiêu.

Ông Đạt cho rằng, việc có các giải pháp để xóa bỏ rào cản thanh toán quốc tế là cần thiết, không chỉ áp dụng cho khách quốc tế vào Việt Nam mà còn giúp người Việt Nam đi du lịch nước ngoài có thể thanh toán thuận tiện trên toàn thế giới. Thực tế hiện nay, người Việt khi đi du lịch Trung QUốc gặp rất nhiều khó khăn trong thanh toán do người bán không sử dụng tiền mặt, chỉ sử dụng các nền tảng nội địa như Alipay, WeChat Pay.

"Cần các giải pháp thanh toán mới có thể hỗ trợ khách Việt tại Trung Quốc, Hàn Quốc và nhiều thị trường khác trên toàn thế giới", ông Đạt kiến nghị.

Về phía ngành hàng không, ông Đỗ Hồng Cẩm - Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam cũng cho hay, với đặc thù kết nối cao, tệp khách hàng đa dạng và nhu cầu trải nghiệm ngày càng lớn, thanh toán số, đặc biệt là thanh toán xuyên biên giới, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của ngành hàng không. Tuy nhiên, những hạn chế trong kết nối hệ thống có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và khai thác nguồn lực giữa khách hàng với các bên liên quan. 

Theo Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), thời gian qua, công ty đã phối hợp với các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và đối tác quốc tế phát triển hệ sinh thái VietQRPay, VietQRGlobal. Đến nay, VietQRPay có 45 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán tham gia triển khai. VietQRGlobal đã kết nối với 6 quốc gia, gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc; đồng thời tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác.

Tuy vậy, NAPAS cũng thừa nhận, thanh toán xuyên biên giới vẫn đối mặt với những thách thức về liên thông hệ thống, tuân thủ pháp lý, vận hành, mở rộng mạng lưới và bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu. Vì vậy, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, thống nhất quy trình và nâng cao chất lượng hạ tầng. 

Về vấn đề này, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho hay, phát triển thanh toán QR xuyên biên giới hiện nay đang gặp khó khăn như sau: kết nối tốt, hạ tầng tốt, dịch vụ tốt nhưng điểm chấp nhận thanh toán không mở rộng. Để khắc phục tình trạng này, NHNN dự kiến đầu năm 2027 sẽ đưa ra các yêu cầu công bằng, minh bạch cho thanh toán giữa các quốc gia, lãnh thổ để hỗ trợ người dùng, hộ kinh doanh.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng yêu cầu, đối với thanh toán xuyên biên giới, các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán cần tập trung phát triển mô hình thanh toán tích hợp xuyên suốt, từ đặt hàng, mua hàng, xác nhận dịch vụ đến thanh toán. NAPAS cần hỗ trợ các ngân hàng về tiêu chuẩn kỹ thuật và kết nối hệ thống, để khách quốc tế đến Việt Nam có thể thuận tiện sử dụng thẻ, mã QR, ví điện tử; người Việt Nam ra nước ngoài cũng được hưởng những tiện ích tương tự.

Thanh toán xuyên biên giới: Một mắt xích nhỏ có vấn đề cũng có thể gây rủi ro nghiêm trọng

Đối với thanh toán xuyên biên giới hay thanh toán số trong nội địa, khâu an ninh, an toàn luôn được đặt lên hàng đầu. Ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho hay, khi thanh toán xuyên biên giới ngày càng phát triển, dòng tiền và dữ liệu giao dịch phải đi qua nhiều ngân hàng, tổ chức trung gian và hệ thống thanh toán thuộc các quốc gia khác nhau, có nhiều thách thức phát sinh.

Việc liên thông giữa các quốc gia khác nhau là một hệ thống lớn, chỉ cần một mắt xích nhỏ có vấn đề cũng có thể gây ra rủi ro nghiêm trọng. Thách thức còn đến từ sự bất đồng bộ giữa tiêu chuẩn của những quốc gia khác nhau. Ví dụ chỉ một số ngân hàng quốc tế có quy định sinh trắc học giống với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Đặc biệt, đảm bảo an toàn thông tin khi thanh toán xuyên biên giới là điều quan trọng. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện chuẩn hóa dữ liệu, chỉ đạo các đơn vị cung cấp dịch thanh toán theo đúng tiêu chuẩn. Thông tư số 50/2024/TT-NHNN ngày 31/10/2024 quy định cụ thể về yêu cầu an toàn, bảo mật đối với việc xác thực khách hàng khi giao dịch trực tuyến. Cơ chế xác thực được thiết lập tương ứng với loại giao dịch và mức độ rủi ro.

Ngân hàng Nhà nước cũng đã đưa ra những quyết định về vấn đề sử dụng AI hỗ trợ thanh toán tự động. Đối với giải pháp phòng ngừa gian lận, Ngân hàng Nhà nước đã kết nối với 21 đơn vị đưa ra giải pháp phòng ngừa, đưa ra cảnh báo đến người dùng khi chuyển tiền đến tài khoản bị nghi ngờ gian lận giao dịch.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng phối hợp với Bộ Công an trong công tác chống lừa đảo, triển khai đến các ngân hàng trong việc phối hợp điều tra lừa đảo, gian lận thanh toán.