Tiếp tục chương trình Kỳ họp thường lệ thứ nhất, chiều 3/8, các vị đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Hải quan (sửa đổi).

Tán thành với nhiều nội dung được sửa đổi, bổ sung nhằm xây dựng nền hải quan số, hải quan thông minh, hiện đại, minh bạch, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường năng lực phòng, chống gian lận thương mại, các vị đại biểu cũng góp thêm ý kiến hoàn thiện Dự thảo luật. 

Bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước nhưng tránh gây ùn tắc

Một trong những điểm mới của lần sửa đổi này là Dự thảo bổ sung mới Điều 16a - quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Khoản 1 Điều này quy định hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan, chịu sự kiểm tra, giám sát hải quan.

Theo khoản 2 thì chủ quản nền tảng thương mại điện tử, chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển, tổ chức cá nhân có liên quan đến hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa cho cơ quan hải quan theo quy định.

Khoản 3 quy định tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua, bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực định danh điện tử theo quy định.

Bày tỏ tán thành với sự cần thiết phải bổ sung quy định này, nhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn, trong bối cảnh thương mại điện tử đang bùng nổ như hiện nay, góp phần chống thất thu thuế, chống buôn lậu và bảo vệ sản xuất trong nước. tuy nhiên, đại biểu Trần Thị Hiền (Ninh Bình) góp ý, nội dung này cần được tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để quy định chặt chẽ hơn và bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.

Chẳng hạn, khoản 1 quy định hàng hóa xuất, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan là một nguyên tắc bắt buộc. Tuy nhiên, theo đại biểu Hiền, đặc thù của hàng hóa này là số lượng đơn rất lớn, nhưng giá trị từng đơn vị nhỏ lẻ và yêu cầu tốc độ luân chuyển nhanh. Nếu áp dụng quy trình kiểm tra, giám sát như hàng hóa xuất nhập khẩu truyền thống sẽ có thể gây ách tắc nghiêm trọng tại cửa khẩu.

Do đó, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu, bổ sung nguyên tắc áp dụng phương thức quản lý phù hợp đối với hàng hóa thương mại điện tử có giá trị nhỏ, số lượng giao dịch lớn trên cơ sở quản lý rủi ro và ứng dụng công nghệ thông tin, ví dụ như “thủ tục hải quan điện tử rút gọn”. Quy định theo hướng này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tránh gây ùn tắc trong thông quan và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.

Vẫn theo vị đại biểu Ninh Bình, khoản 2 yêu cầu các chủ thể (chủ quản nền tảng, doanh nghiệp vận chuyển) cung cấp thông tin là công cụ cốt lõi để hải quan áp dụng quản lý rủi ro. Tuy nhiên, bà Hiền góp ý cần tiếp tục làm rõ trách nhiệm pháp lý và chế tài xử lý đối với các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài không có hiện diện thương mại (không có pháp nhân) tại Việt Nam nếu họ từ chối cung cấp dữ liệu.

Ngoài ra, cần bổ sung nguyên tắc về việc cơ quan hải quan có trách nhiệm bảo mật dữ liệu thông tin cá nhân của người tiêu dùng được các nền tảng chia sẻ, nhằm bảo đảm đồng bộ với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Về quy định việc bắt buộc "xác thực định danh điện tử", bà Hiền cho rằng đây là một biện pháp mạnh và cần thiết, nhưng phải được quy định chặt chẽ hơn để bảo đảm đơn giản hóa thủ tục, quy trình thực hiện, không làm phát sinh rào cản hành chính.

Tán thành ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp là việc xác thực định danh điện tử chỉ thực hiện một lần và sử dụng thống nhất cho mọi giao dịch phát sinh trên nền tảng thương mại điện tử, đại biểu Hiền đề nghị cân nhắc các phương án như chỉ bắt buộc xác thực định danh đối với các giao dịch vượt quá một ngưỡng giá trị nhất định hoặc cho phép xác thực gián tiếp thông qua hệ thống thanh toán (ngân hàng, ví điện tử); bảo đảm thuận lợi, hạn chế phát sinh chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Cũng góp ý hoàn thiện điều 16, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) cho rằng, khoản 3 chưa quy định rõ cơ chế định danh như thế nào, qua hệ thống của Hải quan hay qua chính sàn thương mại điện tử. Nếu quy định về trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử thì phải quy định rõ ràng trong luật, để bảo đảm tính rõ ràng, minh bạch và điều kiện để các chủ quản nền tảng thương mại điện tử có thời gian sửa đổi, chỉnh lý mô hình thuật toán của sàn thương mại điện tử của mình, ông Hiếu góp ý.

Nên miễn thủ tục khai báo hải quan với hàng hóa luân chuyển nội bộ trong cùng một doanh nghiệp chế xuất

Đại biểu Hiếu cũng cho biết, qua tiếp nhận kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có Công ty Canon Việt Nam đại diện cho nhiều tập đoàn FDI như Samsung, Intel, Foxconn, LG..., thì các doanh nghiệp chế xuất đang gặp vướng mắc khá phổ biến. Khi luân chuyển máy móc, công cụ, khuôn mẫu đã qua sử dụng - giữa các chi nhánh của cùng một doanh nghiệp, hoặc cho doanh nghiệp chế xuất khác mượn để gia công - họ vẫn phải làm đầy đủ thủ tục hải quan như hàng nhập khẩu thông thường, thậm chí vướng cả danh mục hàng đã qua sử dụng cấm nhập khẩu.

Cho rằng phản ánh này có cơ sở xác đáng, đại biểu Hiếu nói, luân chuyển nội bộ trong cùng một pháp nhân không làm phát sinh quan hệ mua bán, không chuyển quyền sở hữu; hàng hóa luân chuyển giữa các khu phi thuế quan cũng không thuộc diện chịu thuế xuất, nhập khẩu.

Yêu cầu khai báo đầy đủ như một lô hàng nhập khẩu mới, trong khi không phát sinh rủi ro ngân sách, là gánh nặng thủ tục chưa thực sự thống nhất với tinh thần quản lý theo rủi ro mà chính dự thảo Luật đang xây dựng.

Đại biểu Hiếu cho hay, tham khảo kinh nghiệm Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan cho thấy các nước này đều phân biệt rõ hai trường hợp: hàng hóa di chuyển trong cùng một khu, một địa điểm giám sát hải quan thì được miễn khai báo, chỉ quản lý bằng sổ sách được hải quan chấp thuận trước; còn di chuyển giữa hai doanh nghiệp bảo thuế khác địa bàn giám sát thì vẫn phải khai báo, dù được đơn giản hóa đáng kể - như báo cáo gộp theo tháng, hay ưu tiên cho doanh nghiệp tuân thủ tốt - chứ không nước nào miễn trừ hoàn toàn, vô điều kiện.

Vì vậy, ông Hiếu đề nghị Ban soạn thảo và Quốc hội nghiên cứu tiếp thu kiến nghị này theo hướng có chọn lọc, với ba nội dung.

Thứ nhất, với hàng hóa luân chuyển nội bộ trong cùng một doanh nghiệp chế xuất, nên miễn thủ tục khai báo hải quan - đây là trường hợp có căn cứ pháp lý và thực tiễn quốc tế rõ ràng nhất.

Thứ hai, với hàng hóa luân chuyển hoặc cho mượn giữa các doanh nghiệp chế xuất khác nhau, nên áp dụng cơ chế đơn giản hóa có điều kiện, gắn với hợp đồng, thời hạn hoàn trả cụ thể và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, thay vì miễn trừ vô điều kiện như đề xuất ban đầu.

Thứ ba, không nên đưa danh mục cụ thể này trực tiếp vào Luật, mà nên quy định nguyên tắc, giao Chính phủ quy định chi tiết, để bảo đảm linh hoạt và thống nhất với kỹ thuật lập pháp mà chính dự thảo Luật đang theo đuổi, ông Hiếu góp ý.