Với 463/470 đại biểu có mặt tán thành, sáng 24/8, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Mục tiêu của dự án là hình thành tuyến đường bộ cao tốc kết nối Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong Vùng nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải bền vững, tạo động lực lan tỏa, mở ra không gian phát triển kinh tế mới.

Theo quyết định của Quốc hội, Đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội dài khoảng 349 km thuộc địa phận 7 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ và được đầu tư bằng hình thức đầu tư công, chia thành các dự án thành phần.

Dự án áp dụng các công nghệ tiên tiến, hiện đại, bảo đảm yêu cầu về an toàn, đồng bộ, chất lượng và hiệu quả và sẽ thực hiện hình thức thu phí điện tử không dừng trong khai thác, vận hành.

Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua, tổng nhu cầu sử dụng đất cho dự án khoảng 4.011 ha, tổng mức đầu tư sơ bộ 288.268 tỷ đồng.

Trong đó, khoảng 61.394 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 được dự kiến bố trí để đầu tư tuyến chính cao tốc dài 116km, thuộc địa phận 4 tỉnh, thành phố: Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh.

Quốc hội thông qua tiến độ từ năm 2026 chuẩn bị đầu tư dự án; thực hiện dự án từ năm 2027; phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội được áp dụng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt. Ví dụ trong thời gian Quốc hội không họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ủy quyền xem xét, quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án, trừ một số trường hợp (trường hợp tăng phần vốn ngân sách Trung ương bố trí cho Dự án, trình Quốc hội xem xét, quyết định; trường hợp tăng phần vốn ngân sách địa phương bố trí cho Dự án do địa phương xem xét, quyết định).

Dự án cũng không phải thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn theo quy định của Luật Đầu tư công.

Về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, UBND cấp tỉnh có dự án đi qua được chủ động bố trí, xây dựng khu tái định cư. Chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác cũng được thực hiện trong bước nghiên cứu khả thi của Dự án.

Quốc hội đồng thời cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc dự án. Trường hợp việc lập, thẩm định, phê duyệt dự án có nội dung khác với quy hoạch có liên quan thì dự án được phê duyệt mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch.

Đáng chú ý, nguồn thu từ việc phát triển các khu đô thị, khu chức năng xung quanh tuyến đường (sau khi trừ đi chi phí tổ chức thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư), chính quyền địa phương cấp tỉnh được giữ lại một phần tỷ lệ để nộp vào ngân sách địa phương và phần còn lại nộp vào ngân sách Trung ương. Chính phủ sẽ quy định cụ thể về tỷ lệ phân chia và phương thức thực hiện.

Ngoài ra, Quốc hội giao Chính phủ xem xét quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư các dự án thành phần mà không phải thực hiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư; tổng hợp và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. 

Trước đó, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan liên quan rà soát sơ bộ tổng mức đầu tư để bảo đảm được tính đúng, tính đủ, hạn chế tăng tổng mức đầu tư trong quá trình triển khai thực hiện.

Theo giải trình của Chính phủ, sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án được xác định trên cơ sở khối lượng của phương án thiết kế sơ bộ và hệ thống định mức, đơn giá, suất vốn đầu tư do cơ quan có thẩm quyền công bố, tuân thủ quy định của pháp luật về đầu tư công và xây dựng.

Chính phủ đã chỉ đạo so sánh sơ bộ tổng mức đầu tư với một số tuyến cao tốc đang triển khai trong khu vực với quy mô, tính chất và điều kiện xây dựng tương tự (đường Vành đai 4, cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng).

Kết quả cho thấy suất đầu tư và cơ cấu chi phí của dự án cơ bản tương đồng với các dự án trên, bảo đảm tính hợp lý của phương án xác định sơ bộ tổng mức đầu tư.

Giải trình rõ hơn cơ chế không phải thẩm định, đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn, Chính phủ lý giải do chưa thể cân đối đủ vốn để đầu tư toàn tuyến, Chính phủ đề xuất Quốc hội cơ chế này để thông qua chủ trương đầu tư một lần cho toàn tuyến, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo.

Cơ chế đặc thù này có ưu điểm tạo điều kiện cho Chính phủ chủ động triển khai Dự án theo khả năng cân đối, bố trí vốn để đẩy nhanh tiến độ đầu tư, sớm khép kín đường Vành đai 5, quản lý quỹ đất, huy động nguồn lực.

Yêu cầu đặt ra khi thực hiện cơ chế này là đảm bảo công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả và được Quốc hội giám sát, quản lý chặt chẽ của Quốc hội, không phát sinh lãng phí, tiêu cực trong triển khai.

Về cơ chế chỉ định thầu, Chính phủ dẫn hàng loạt dự án giao thông đã áp dụng cơ chế này, cho thấy đã giảm thủ tục, thời gian, chi phí của chủ đầu tư cũng như các nhà thầu trong lựa chọn nhà thầu.

Liên quan đến cơ chế chuyển đổi hình thức đầu tư, tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ chế này đã được chỉnh lý về thẩm quyền chuyển đổi hình thức đầu tư từ Bộ trưởng Bộ Xây dựng/Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành Chính phủ - báo cáo nêu rõ.