Các chuyên gia cảnh báo, người bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu vào buổi sáng nhưng đến chiều hoặc tối đã rơi vào tình trạng nguy kịch. Trong bối cảnh bệnh có xu hướng xuất hiện rải rác trong cộng đồng, chủ động tiêm vắc-xin vẫn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.

Những ngày gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM tiếp nhận một bệnh nhi 13 tuổi trong tình trạng nguy kịch do mắc bệnh não mô cầu. Điều đáng chú ý là bệnh nhi không có tiền sử tiếp xúc với người mắc hoặc nghi mắc bệnh và cũng chưa từng được tiêm vắc-xin phòng não mô cầu.

Từ trường hợp này, các bác sỹ nhận định bệnh do não mô cầu có thể xuất hiện tản phát trong cộng đồng, không nhất thiết phải có yếu tố dịch tễ rõ ràng. Đây cũng là điều khiến căn bệnh trở nên đặc biệt nguy hiểm bởi nhiều người vẫn cho rằng chỉ những khu vực có ổ dịch mới có nguy cơ mắc bệnh.

Theo các chuyên gia, số ca mắc bệnh do não mô cầu tại khu vực phía Nam đang có xu hướng gia tăng. Nếu trong năm 2024 toàn khu vực ghi nhận chưa đến 10 trường hợp mắc thì năm 2025 số ca đã tăng lên. Đến tuần dịch tễ thứ 23 của năm 2026, phía Nam đã ghi nhận 26 trường hợp mắc, tương đương trung bình mỗi tuần có thêm một ca bệnh mới.

Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số ca mắc mà còn ở tốc độ diễn tiến của bệnh. Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra.

Vi khuẩn có thể gây viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết hoặc kết hợp cả hai thể bệnh. Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất bởi diễn biến rất nhanh, có thể chuyển từ các triệu chứng ban đầu sang suy đa cơ quan chỉ trong vài giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Các bác sỹ cho biết, người bệnh có thể chỉ xuất hiện sốt, đau đầu hoặc viêm mũi họng vào buổi sáng nhưng đến cuối ngày đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa tạng và nguy cơ tử vong rất cao. Chính vì vậy, não mô cầu còn được nhiều chuyên gia gọi là "bệnh tử 24 giờ".

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường tập trung ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên từ 14 đến 20 tuổi, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Triệu chứng ban đầu của bệnh thường không đặc hiệu nên rất dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus thông thường. Người bệnh có thể sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cổ cứng, mệt mỏi hoặc thay đổi ý thức. Một số trường hợp xuất hiện co giật, phát ban xuất huyết hoặc rối loạn tri giác. Đặc biệt, cũng có người chỉ có biểu hiện viêm mũi họng nhẹ hoặc hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng trong giai đoạn đầu.

Chính sự "đánh lừa" này khiến nhiều trường hợp nhập viện muộn, bỏ lỡ thời gian điều trị quan trọng. Theo các chuyên gia, nếu không được điều trị kịp thời, bệnh do não mô cầu có thể gây hàng loạt biến chứng nặng nề như viêm não, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, suy đa cơ quan, suy thận cấp, tổn thương gan hoặc phải cắt cụt chi do hoại tử.

Ngay cả khi được cứu sống, khoảng 20% người bệnh vẫn có thể phải đối mặt với những di chứng lâu dài như điếc, tổn thương thần kinh, chậm phát triển tâm thần vận động, động kinh hoặc khuyết tật vận động.

Điều đáng mừng là bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vắc-xin. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, tiêm vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh não mô cầu. Hiện nay đã có các loại vắc-xin phòng các nhóm huyết thanh phổ biến như ACYW, BC và B.

Các chuyên gia cũng lưu ý, các nhóm huyết thanh khác nhau cần những loại vắc-xin khác nhau và không tạo miễn dịch chéo. Vì vậy, tùy theo độ tuổi, nguy cơ và chỉ định chuyên môn, người dân cần được tư vấn để lựa chọn loại vắc-xin phù hợp nhằm đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.

Trong bối cảnh số ca mắc có xu hướng gia tăng và bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên chờ đến khi xuất hiện dịch mới đi tiêm phòng. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người mắc bệnh mạn tính, người suy giảm miễn dịch hoặc thường xuyên sinh hoạt trong môi trường tập trung đông người nên chủ động tiêm vắc-xin theo khuyến cáo của ngành y tế.

Hiện nay, các cơ sở tiêm chủng trên cả nước đã triển khai nhiều loại vắc-xin phòng não mô cầu, giúp người dân thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các biện pháp dự phòng. Trong đó, Hệ thống Tiêm chủng Long Châu đang cung cấp các vắc-xin phòng não mô cầu nhóm ACYW, BC và B, góp phần mở rộng cơ hội bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng trước một trong những bệnh truyền nhiễm có diễn tiến nhanh và nguy hiểm nhất hiện nay.

Để bảo vệ sức khỏe, theo lời khuyên của các chuyên gia, thay vì chờ đến khi dịch bệnh gia tăng mới tìm hiểu về tiêm chủng, người dân nên chủ động đưa trẻ đi tiêm đúng lịch để tạo miễn dịch bảo vệ từ sớm. Với những gia đình cần tư vấn về loại vắc-xin, lịch tiêm hoặc chi phí, có thể liên hệ trực tiếp các cơ sở tiêm chủng để được hướng dẫn phù hợp với từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe.