Tổng công ty Đường sắt Việt Nam vừa có văn bản gửi Bộ Xây dựng báo cáo và đề xuất thực hiện Tổ hợp Công nghiệp đường sắt - một trong những dự án phát triển công nghiệp cơ khí đường sắt quan trọng trong 5 - 10 năm tới.

Đề xuất đầu tư công

Tại văn bản này, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng Chính phủ giao cho Tổng công ty – doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước – là đơn vị chủ quản thực hiện Dự án đầu tư “Xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt” với 100% vốn theo hình thức đầu tư công và bố trí nguồn kinh phí để thực hiện các bước chuẩn bị Dự án và triển khai Dự án theo quy định của pháp luật.

Trước đó, vào tháng 8/2025, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã đề xuất phương án đầu tư Dự án xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt theo hình thức đầu tư công (mô hình Nhà nước đầu tư – doanh nghiệp vận hành).

Ngày 15/8/2025, Bộ Xây dựng đã có văn bản gửi Bộ Tài chính về báo cáo cập nhật kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và xây dựng nhu cầu kế hoạch đầu tư công năm 2026, trong đó có đề xuất bố trí vốn cho Dự án Xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt là 17.286 tỷ đồng, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội phê duyệt.

Đến tháng 10/2025, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 2404/QĐ-TTg ngày 29/10/2025 điều chỉnh quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, tại khoản 3 Điều 1 ghi rõ: “Bổ sung 1 khu Tổ hợp Công nghiệp đường sắt, diện tích khoảng 250 ha thuộc khu vực xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa, TP. Hà Nội”.

Ông Hoàng Năng Khang, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, cho biết trong thời gian qua, đơn vị đã chủ động triển khai nhiều nội dung để chuẩn bị sẵn sàng cho Dự án Xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt nhằm bảo đảm tiến độ, năng lực, công nghệ của ngành, đặc biệt là kịp thời đáp ứng nhu cầu của tuyến đường sắt Hà Nội – Lào Cai – Hải Phòng.

Cụ thể, đối với các đối tác trong nước, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã làm việc với các doanh nghiệp như Thành Công, Z125, Hòa Phát, Trường Hải, VEAM, Vinspeed để hợp tác phát triển công nghiệp đường sắt. Các doanh nghiệp này có thế mạnh về cơ khí, luyện kim, sẵn sàng tham gia hệ sinh thái sản xuất, lắp ráp, sửa chữa phương tiện đường sắt.

Tổ hợp Công nghiệp đường sắt sẽ giữ vai trò trung tâm, các đơn vị trong chuỗi cung ứng đảm nhận sản xuất, cung cấp linh kiện, cụm sản phẩm phù hợp với quy hoạch phát triển đường sắt.

Đối với các đối tác Trung Quốc, từ tháng 9 đến tháng 11/2025, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã làm việc với Tập đoàn Trung Xa và các doanh nghiệp sản xuất, thiết kế phương tiện đường sắt của Trung Quốc (như Đại Liên, Trường Xuân, Trường Giang, Đường Sơn… và Công ty hữu hạn Công trình liên hợp Đường sắt).

Đặc biệt, Tập đoàn Trung Xa đã cử Công ty Đầu máy Đại Liên làm đầu mối phối hợp khảo sát, lập Dự án, thiết kế, xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt và chuyển giao công nghệ.

Hiện nay, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đang tích cực phối hợp với tư vấn trong và ngoài nước để hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của Dự án. Từ ngày 17/12/2025 đến ngày 25/12/2025, tư vấn Trung Quốc (Công ty hữu hạn Công trình liên hợp Đường sắt) đã sang Việt Nam và tiến hành khảo sát sơ bộ phục vụ việc lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

“Tổng công ty và đối tác sẽ hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án Xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt trong 3 tháng tới”, lãnh đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết.

Cú hích lớn cho công nghiệp đường sắt

Dự án đầu tư xây dựng Tổ hợp Công nghiệp đường sắt do Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đề xuất có mục tiêu sản xuất trong nước và từng bước nội địa hóa linh kiện phần cứng, phần mềm về thông tin, tín hiệu và hệ thống cấp điện.

Với dự án này, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hướng tới việc làm chủ toàn bộ công tác vận hành, bảo trì và từng bước sản xuất một số linh kiện, phụ tùng thay thế đối với đường sắt tốc độ cao; nhận chuyển giao công nghệ, đầu tư máy móc, thiết bị và sản xuất đầu máy, toa xe cho đường sắt quốc gia với tốc độ nhỏ hơn 200 km/h, đồng thời mua thiết kế và sản xuất đối với đường sắt đô thị.

Dự án cũng sẽ xây dựng phân khu chức năng thực hiện việc sửa chữa lớn đối với toàn bộ phương tiện, thiết bị đường sắt, trước mắt là đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị.

Cụ thể, đối với các tuyến đường sắt đô thị và các tuyến đường sắt mới, trong giai đoạn đầu (từ năm 2029 đến năm 2031), Tổ hợp Công nghiệp đường sắt sẽ lắp ráp đầu máy điện, đầu máy năng lượng sạch; sản xuất toa xe khách cho đường sắt tốc độ dưới 160 km/h; lắp ráp các đoàn tàu điện động lực phân tán (EMU) cho đường sắt đô thị; sản xuất toa xe hàng tốc độ 120 km/h cho tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.

Trong giai đoạn tiếp theo (từ năm 2032 đến năm 2035), Tổ hợp đặt mục tiêu làm chủ sản xuất đối với toa xe khách, toa xe hàng tốc độ dưới 160 km/h; lắp ráp đầu máy điện, nâng dần tỷ lệ nội địa hóa lên 30%; sản xuất các vật tư, phụ tùng phục vụ sửa chữa phương tiện, phụ kiện kết cấu hạ tầng, thông tin tín hiệu…

Đối với tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, Tổ hợp sẽ tham gia lắp ráp các đoàn tàu EMU theo hợp đồng mua sắm và chuyển giao công nghệ. Đến năm 2035, làm chủ công nghệ lắp ráp và nâng dần tỷ lệ nội địa hóa lên 20%.

“Đích đến cuối cùng là đến giai đoạn 2040-2050, Tổ hợp phấn đấu làm chủ nội địa hóa đạt 80% đối với đoàn tàu EMU và sản xuất các vật tư, phụ tùng phục vụ khai thác, vận hành tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam”, lãnh đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết.