Nhiệm vụ lớn

“Việc hoàn thiện và sớm triển khai Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của Hội đồng thành viên và Ban điều hành Tổng công ty trong năm 2026”, ông Cao Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, tại Hội nghị triển khai kế hoạch sản xuất, kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, được tổ chức vào cuối tuần trước.

Theo Thứ trưởng Cao Anh Tuấn, Đề án này không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, mà còn hướng tới chuyển đổi mô hình hoạt động của Tổng công ty theo mô hình tập đoàn, tạo nền tảng để ngành đường sắt tham gia sâu hơn vào hoạt động đầu tư cũng như quá trình quản lý, vận hành, khai thác các Dự án hạ tầng đường sắt mới, đặc biệt là các tuyến hiện đại và tốc độ cao.

Trước đó, ngày 23/12/2025, Bộ Tài chính đã có Tờ trình số 965/TTr-BTC gửi Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc về việc cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn.

Đây là lần trình thứ hai của Bộ Tài chính chỉ trong vòng 2 tháng liên quan đến Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn.

Sau khi tiếp nhận ý kiến chỉ đạo của Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc tại Công văn số 11425/VPCP-ĐMDN, ngày 20/11/2025, Bộ Tài chính đã tiếp tục tổ chức họp và lấy ý kiến bằng văn bản của các bộ: Bộ Xây dựng, Bộ Tư pháp, Bộ Công thương và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Theo dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn (kèm theo Tờ trình số 965), trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ thành lập Công ty mẹ -Tập đoàn Đường sắt Việt Nam theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Công ty mẹ là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, được chuyển đổi từ Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Cùng với việc thành lập Công ty mẹ - Tập đoàn Đường sắt Việt Nam, Chính phủ sẽ thành lập mới các công ty con do Công ty mẹ nắm giữ 100% vốn điều lệ, gồm: Tổng công ty Công nghiệp đường sắt Việt Nam và Công ty TNHH một thành viên Điện khí hóa đường sắt Việt Nam.

Giai đoạn 2031 - 2035, dự kiến thành lập thêm một công ty con do Công ty mẹ-Tập đoàn Đường sắt Việt Nam nắm giữ 100% vốn điều lệ là Tổng công ty Kết cấu hạ tầng đường sắt Việt Nam.

Trong trường hợp Nhà nước quyết định đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam theo hình thức đầu tư công, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và Công ty mẹ -Tập đoàn Đường sắt Việt Nam (sau khi thành lập) sẽ hoàn thành việc nghiên cứu mô hình đơn vị vận hành để triển khai theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Liên quan đến phương án cơ cấu lại tài chính, vốn và tài sản, Bộ Tài chính đề xuất thực hiện theo lộ trình đầu tư mới phương tiện đầu máy, toa xe thay thế các phương tiện hết niên hạn; phát triển công nghiệp đường sắt; phát triển kinh doanh kết cấu hạ tầng đường sắt; tiếp nhận tài sản công sau khi hoàn thành các Dự án theo quyết định của cấp có thẩm quyền, gồm: tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Tổ hợp công nghiệp đường sắt; tiếp nhận 6 ga đường sắt hiện hữu.

Trong trường hợp Nhà nước quyết định đầu tư đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam theo hình thức đầu tư công, nghiên cứu phương án bổ sung vốn điều lệ từ việc thực hiện nhiệm vụ được giao theo quy định.

Nếu Nghị định về quản lý vốn được Chính phủ ban hành, quy mô vốn điều lệ của Tập đoàn Đường sắt Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030 là 32.356 tỷ đồng, bao gồm: vốn điều lệ hiện tại 3.250 tỷ đồng; vốn đầu tư từ các dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt hoặc quyết định chủ trương đầu tư (7.153 tỷ đồng) từ ngân sách nhà nước; giá trị tài sản công được giao cho doanh nghiệp và tính vào phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (21.953 tỷ đồng).

Giai đoạn 2031 - 2035, vốn điều lệ của Tập đoàn Đường sắt Việt Nam dự kiến tăng lên 49.733 tỷ đồng, chưa bao gồm việc tiếp nhận tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam nếu công trình này được triển khai bằng vốn đầu tư công.

Chu kỳ phát triển mới

“Cùng với việc theo sát quá trình trình cấp có thẩm quyền phê duyệt Đề án, để bảo đảm chuyển đổi hiệu quả, Bộ Tài chính đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù cho ngành đường sắt, trọng tâm là hoàn thiện các nghị định về cơ chế tài chính đặc thù, nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả sử dụng tài sản Nhà nước tại doanh nghiệp”, Thứ trưởng Cao Anh Tuấn cho biết.

Chia sẻ quan điểm trên, ông Nguyễn Danh Huy, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nói riêng và ngành đường sắt Việt Nam nói chung đang đứng trước thời cơ và vận hội lớn với hàng loạt Dự án hạ tầng đường sắt quy mô lớn, xuyên Việt và kết nối các tuyến liên vận quốc tế được đầu tư.

Theo ông Nguyễn Danh Huy, nếu Đề án được cấp có thẩm quyền thông qua, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ có sự thay đổi căn bản về thế và lực, đủ điều kiện đầu tư mạnh mẽ vào đổi mới đội tàu và xây dựng nền tảng cho ngành công nghiệp đường sắt hiện đại.

“Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ngoài nỗ lực tự thân, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cần tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cơ quan quản lý Nhà nước về vốn, cũng như các chính sách ưu đãi về thuế và đất đai, nhằm tạo đòn bẩy đủ mạnh cho đơn vị tăng tốc, bứt phá”, Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, việc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được chuyển về trực thuộc Bộ Tài chính, bao gồm cả quản lý Nhà nước và công tác Đảng, không đơn thuần là thay đổi đầu mối quản lý, mà nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực ngân sách một cách chủ động, bài bản và dài hạn hơn.

“Từ nền tảng tài chính đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ có điều kiện từng bước phát triển công nghiệp cơ khí đường sắt, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, đồng thời chuẩn bị năng lực tham gia các Dự án đầu tư có quy mô lên tới hàng chục tỷ USD trong tương lai”, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết.

Theo ông Hoàng Gia Khánh, Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, năm 2026, đơn vị sẽ đồng thời thực hiện 2 nhiệm vụ chiến lược: quản lý, khai thác, vận hành an toàn, hiệu quả hệ thống đường sắt hiện hữu; đồng thời chuẩn bị tiếp nhận, quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì các tuyến đường sắt mới được Nhà nước giao.

Trong đó, nhiệm vụ thứ nhất là quản lý, khai thác, vận hành tuyến đường sắt hiện hữu, bảo đảm an toàn, hiệu quả, hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số. Giải pháp then chốt là tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số sâu rộng theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị; tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết 18 của Ban chấp hành Trung ương; thực hiện nghiêm, hiệu quả Chỉ thị số 22 của Thủ tướng Chính phủ về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường sắt.

Nhiệm vụ thứ hai là triển khai các dự án đường sắt mới, trọng tâm là thực hiện Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; đồng thời triển khai Dự án xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt với tổng mức đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng tại khu vực Ngọc Hồi, TP. Hà Nội, bảo đảm đúng tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Đích đến của hai nhiệm vụ chiến lược này là đưa Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trở thành tập đoàn kinh tế mạnh trong lĩnh vực đường sắt, thông qua việc hình thành một hệ sinh thái đồng bộ, bao trùm từ vận tải, quản lý hạ tầng đến công nghiệp đường sắt, đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Trong đó, Dự án xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt được xác định là nền tảng quan trọng, từng bước làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu trong dài hạn.

“Nếu năm 2025 được coi là giai đoạn ‘làm nền’, thì năm 2026 là năm ‘vào guồng’ của chu kỳ phát triển mới, với quyết tâm đưa đường sắt trở lại vai trò trụ cột trong hệ thống giao thông quốc gia, hướng tới một ngành vận tải hiện đại, bền vững và hội nhập sâu hơn với khu vực và thế giới”, ông Hoàng Gia Khánh nhấn mạnh.