Vụ án sản xuất, buôn bán An cung giả vừa bị Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá một lần nữa đặt ra câu hỏi về thị trường những sản phẩm được quảng bá gắn với phòng, chống đột quỵ.

Qua theo dõi hoạt động trên Zalo, Facebook, lực lượng chức năng phát hiện một số tài khoản quảng cáo viên hoàn An cung có nguồn gốc Hàn Quốc, kèm những lời giới thiệu về khả năng phòng, chống đột quỵ. Điều tra bước đầu xác định sản phẩm không được nhập khẩu chính ngạch.

Các đối tượng bị cáo buộc mua viên hoàn, nguyên liệu không rõ nguồn gốc cùng vỏ hộp, tem nhãn từ Trung Quốc, sau đó đưa về Việt Nam đóng gói, hoàn thiện để bán ra thị trường. Thành phần sản phẩm chủ yếu được xác định gồm bột mì, hóa chất, chất tạo màu và một số nguyên liệu khác.

Khoảng 10.000 hộp An cung, 300 kg viên hoàn chưa thành phẩm, tương đương hơn 1 triệu viên, cùng số lượng lớn vỏ hộp, tem nhãn và máy móc đã bị thu giữ. Cơ quan điều tra cho biết mỗi hộp có giá khoảng 105.000 đồng nhưng được bán tới người tiêu dùng với giá gần 3 triệu đồng. Vụ án đã được khởi tố, 9 bị can bị điều tra về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm.

Nhưng hàng giả mới chỉ là một phần của nguy cơ. Đằng sau mức chênh lệch giá hàng chục lần là một thị trường được nuôi dưỡng bởi nỗi lo đột quỵ và niềm tin rằng một sản phẩm đắt tiền có thể trở thành “tấm lá chắn” trước căn bệnh nguy hiểm.

Trên mạng xã hội, An cung ngưu hoàng hoàn được quảng cáo với nhiều công dụng như phòng đột quỵ, thông mạch, ổn định huyết áp, thậm chí được hướng dẫn sử dụng định kỳ theo cách “3 tháng một viên”. Giá bán dao động từ khoảng 1 triệu đồng đến 6-7 triệu đồng một hộp.

Người tiêu dùng vì thế không đơn thuần bỏ tiền mua một sản phẩm. Thứ họ tìm kiếm còn là cảm giác yên tâm rằng trong nhà đã có sẵn một phương án phòng hoặc xử trí đột quỵ. Chính niềm tin này có thể trở thành nguy cơ nếu sản phẩm không bảo đảm chất lượng, được sử dụng sai chỉ định hoặc khiến người bệnh chậm tiếp cận cấp cứu.

Còn theo PGS-TS.Nguyễn Văn Chi, Phó Chủ tịch Phân hội Cấp cứu Việt Nam, An cung ngưu hoàng hoàn không có tác dụng phòng đột quỵ như nhiều người vẫn lầm tưởng.

Một vấn đề khác là đột quỵ không phải một tình trạng bệnh lý duy nhất. Hai thể chính gồm đột quỵ thiếu máu não và đột quỵ chảy máu não. Đột quỵ thiếu máu não chiếm khoảng 85%, xuất hiện do mạch máu cung cấp cho não bị tắc bởi cục máu đông, huyết khối hoặc hẹp do xơ vữa. Khoảng 15% còn lại là đột quỵ chảy máu não do mạch máu bị vỡ, khiến máu chảy vào trong hoặc xung quanh não.

Sự khác biệt về cơ chế bệnh lý đồng nghĩa người bệnh cần được chẩn đoán chính xác trước lúc lựa chọn phương pháp điều trị. Tự cho người có dấu hiệu đột quỵ uống một loại thuốc tại nhà trong lúc chưa xác định được thể bệnh không thể thay thế quá trình cấp cứu và chẩn đoán tại cơ sở y tế.

PGS-TS.Nguyễn Văn Chi cho biết các bác sỹ từng tiếp nhận bệnh nhân hôn mê, xuất huyết nặng, thậm chí có trường hợp tử vong sau lúc được người nhà cho uống An cung rồi mới đưa đến bệnh viện.

Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng từng tiếp nhận nhiều bệnh nhân đột quỵ đã được người thân cho uống An cung tại nhà dựa trên lời mách bảo. Việc tìm và cho người bệnh sử dụng sản phẩm có thể làm chậm quá trình đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế, khiến cơ hội can thiệp trong những giờ đầu bị thu hẹp.

Sử dụng An cung tùy tiện còn tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe. Bệnh viện Đa khoa Đức Giang từng tiếp nhận một bệnh nhân nam 76 tuổi có tiền sử tăng huyết áp. Do tin quảng cáo An cung ngưu hoàng hoàn có khả năng phòng đột quỵ, người bệnh mua về uống hai viên.

Sau đó, bệnh nhân mệt mỏi, ăn uống kém, tiểu ít, nhịp tim chậm, hoa mắt và chóng mặt. Các bác sỹ chẩn đoán suy thận cấp kèm tăng kali huyết trên nền suy tim và tăng huyết áp, nghi liên quan đến tác dụng phụ của An cung. Người bệnh được lọc máu kịp thời và hồi phục.

Ths.Vũ Văn Đại, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, An cung ngưu hoàng hoàn là bài thuốc Đông y cổ truyền có lịch sử hàng trăm năm tại Trung Quốc. Thành phần gồm ngưu hoàng, chu sa, xạ hương, hoàng liên, hoàng cầm, hùng hoàng, trân châu và một số vị khác.

Trong y học cổ truyền, bài thuốc được sử dụng dựa trên lý luận và thể bệnh cụ thể, với tác dụng thanh nhiệt, giải độc, khai khiếu, trấn kinh, phù hợp với một số trường hợp có biểu hiện như sốt cao, mê sảng, co giật. Điều này không có nghĩa sản phẩm phù hợp với mọi bệnh nhân đột quỵ, càng không đồng nghĩa có thể tự sử dụng như một biện pháp dự phòng.

Đáng lưu ý, một số thành phần của bài thuốc có liên quan đến các chất mang độc tính, như chu sa chứa thủy ngân và hùng hoàng chứa asen.

Chuyên gia cũng khuyến cáo người dân không nên tùy ý bởi sử dụng không đúng chỉ định có thể gây ảnh hưởng tới gan, thận và hệ thần kinh. Những tác dụng không mong muốn được ghi nhận còn có rối loạn tiêu hóa, dị ứng, rối loạn nhịp tim, co giật. Nguy cơ càng khó kiểm soát với sản phẩm trôi nổi, không rõ thành phần và nguồn gốc.