NHNN đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về đóng tài khoản thanh toán. Theo đó, ngoài các quy định hiện hành còn bổ sung quy định đóng tài khoản thanh toán không phát sinh giao dịch từ ba (3) năm trở lên (tính từ thời điểm phát sinh giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản thanh toán), trừ trường hợp có thỏa thuận trước với chủ tài khoản thanh toán về việc đóng tài khoản thanh toán.

Thuyết minh về việc bổ sung quy định về xử lý tài khoản thanh toán "rác", NHNN cho biết, thực tiễn phát sinh các trường hợp tài khoản thanh toán “rác”, “không hoạt động” trong thời gian dài, đòi hỏi phải có hành lang pháp lý để xử lý. Thứ nhất là trường hợp tài khoản thanh toán  hợp pháp nhưng khách hàng bỏ quên, không phát sinh giao dịch trong thời gian dài hoặc không còn nhu cầu sử dụng (tài khoản ngủ đông). Thứ hai là tài khoản thanh toán nặc danh, mạo danh do các đối tượng tội phạm sử dụng giấy tờ cũ của khách hàng để mở tài khoản thanh toán hoặc sử dụng giấy tờ giả để mở tài khoản thanh toán.

Theo quy định hiện hành, việc đóng tài khoản thanh toán và xử lý số dư trên tài khoản thanh toán, bao gồm tài khoản “rác”, tài khoản “không hoạt động” trong thời gian dài được quy định tại Nghị định 52/2024/NĐ-CP (điểm đ khoản 1 Điều 12), Thông tư 17/2024/TT-NHNN (điểm h khoản 1 Điều 13) theo hướng TCTD được thỏa thuận với khách hàng tại Thỏa thuận mở, sử dụng tài khoản thanh toán.

Tuy nhiên, đối với trường hợp không thỏa thuận được với chủ tài khoản thanh toán (tài khoản thanh toán mở trước thời điểm Nghị định 52/2024/NĐ-CP và Thông tư 17/2024/TT-NHNN có hiệu lực) thì chưa có cơ chế để xử lý.

Vì vậy, trên cơ sở ý kiến của các TCTD và tham khảo kinh nghiệm của một số nước, tại Dự thảo Nghị định bổ sung quy định này, nhằm bổ sung cơ chế cho phép TCTD đóng các tài khoản thanh toán không hoạt động trong thời gian dài mà chưa có thỏa thuận trước với khách hàng, góp phần hạn chế rủi ro gian lận, lừa đảo qua các tài khoản thanh toán này.

Theo NHNN, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các nước thường giao quyền cho các TCTD thỏa thuận với khách hàng về việc xử lý TKTT trong trường hợp không phát sinh giao dịch trong thời gian dài đối với các trường hợp TKTT “ngủ đông” (dormant accounts) hay các tài khoản hợp pháp nhưng không có giao dịch do khách hàng chủ động thực hiện trong một thời gian dài.

Do đó, để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho việc xử lý các tài khoản thanh toán rác, tài khoản thanh toán không phát sinh giao dịch trong thời gian dài tại Nghị định 52.

Quy định thời gian 3 năm trở lên được dựa trên việc tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia. Cụ thể, Hoa Kỳ quy định tài khoản thanh toánkhông hoạt động từ 3-5 năm; Số dư tài khoản được chuyển giao cho Chính quyền tiểu bang quản lý và lưu giữ như tài sản vô chủ (Escheatment). Khách hàng có thể yêu cầu lấy lại số tiền thông qua cơ quan quản lý tài sản vô chủ của tiểu bang.

Trong khi đó, các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) quy định tài khoản từ 3 năm không phát sinh giao dịch chủ động hay liên lạc từ khách hàng, bị đưa vào danh sách “tài khoản ngủ đông” (Dormant) và được quản lý, theo dõi riêng trong “Sổ cái tài khoản ngủ đông” (Dormant Accounts Ledger). Sau 5 năm “ngủ đông”, ngân hàng sẽ xem xét đóng tài khoản. Toàn bộ số dư chưa có người nhận sẽ được chuyển về Ngân hàng Trung ương UAE. Khách hàng làm thủ tục chứng minh danh tính với Ngân hàng Trung ương để nhận lại tiền.