Nhiều sáng kiến xanh ra đời

Chuyển đổi xanh, từ một xu hướng mang tính dự báo, nay đã trở thành yêu cầu tất yếu trong chiến lược phát triển của cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng. Từ ly giấy khó tái chế, vỏ dứa bỏ đi đến những tấm lưới đánh cá cũ… tất cả đều có thể “hồi sinh” trong bàn tay của các start-up, trở thành những sản phẩm thân thiện với môi trường, gắn bó mật thiết với đời sống hằng ngày.

Nhận thấy tiềm năng từ nguồn phế phẩm nông nghiệp bị bỏ phí, ông Lê Duy Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ Sinh học Fuwa Biotech, cùng nhóm bạn trẻ đam mê khởi nghiệp tại Thanh Hóa đã bắt đầu hành trình tạo ra chế phẩm sinh học từ vỏ dứa.

Theo đó, nhóm của ông Hoàng thu gom vỏ dứa từ nông dân, sơ chế, làm sạch rồi ngâm ủ cùng đường vàng và nước sạch. Quá trình lên men kéo dài khoảng 3 tháng, được khuấy đảo và kiểm tra hằng ngày. Để tăng hiệu quả tẩy rửa và tạo mùi hương dễ chịu, Duy Hoàng bổ sung thêm vỏ cam, bưởi, chanh, bồ hòn… Kết quả là enzyme tự nhiên có thể dùng để sản xuất nước rửa chén, lau sàn, rửa tay, xịt khử mùi và nhiều sản phẩm sinh học khác.

Sau 6 năm phát triển, thương hiệu Fuwa3e của doanh nghiệp đã chinh phục được những thị trường khó tính như Hàn Quốc, Mỹ, đặc biệt là Đức. Hiện mỗi tháng công ty đưa ra thị trường hơn 40.000 sản phẩm, đạt doanh thu trên 2 tỷ đồng. Đồng thời, mạng lưới phân phối phủ khắp cả nước với hơn 500 nhà phân phối và đại lý, cùng hơn 30 điểm “refill” - trạm đong đầy, góp phần lan tỏa thói quen tiêu dùng xanh.

Nếu Fuwa Biotech “thổi sự sống” vào vỏ dứa thì EcoGreen lại “tái sinh” những tấm lưới đánh cá cũ. Ông Nguyễn Phước Sang, Giám đốc Marketing EcoGreen chia sẻ: “Chúng tôi thu gom lưới cũ của ngư dân vùng biển thuộc tỉnh Quảng Nam cũ, sau khi xử lý sinh học sẽ kết hợp với một phần lưới mới để may thành túi đi chợ, thay thế túi nilon”.

Không dừng lại ở đó, EcoGreen còn phát triển các sản phẩm phục vụ nhân viên văn phòng, học sinh - những đối tượng dễ tiếp cận và hình thành thói quen tiêu dùng xanh. Dù mới thành lập được 6 tháng, doanh nghiệp đã xây dựng lộ trình 3 năm nhằm cung cấp 30.000 túi lưới đi chợ và 100.000 túi phân loại rác miễn phí cho người dân. Xuất phát từ làng bích họa Tam Thanh, nơi lưới cũ từng chất đống gây ô nhiễm môi trường, dự án không chỉ giúp giảm rác thải nhựa mà còn góp phần tạo việc làm cho phụ nữ địa phương.

Cần chính sách hỗ trợ nhiều hơn

Dù đã đạt được những thành công bước đầu, các doanh nghiệp khởi nghiệp xanh vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Ông Nguyễn Phước Sang chia sẻ: “Khó khăn đầu tiên là thu mua nguyên liệu. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực địa phương hiện còn rất hạn chế. Chúng tôi muốn hỗ trợ phụ nữ và các nhóm yếu thế nhưng tay nghề chưa đáp ứng yêu cầu. Trong khi đó, chi phí xử lý nguyên liệu cao, còn sản phẩm lại chưa được nhiều người biết đến”.

Để duy trì dự án, EcoGreen đang tận dụng nguồn lực nội tại, tổ chức nhiều hoạt động cộng đồng như “Ngày hội yêu môi trường”, tặng túi 0 đồng, thu gom rác bãi biển, hội đình làng… Tuy nhiên, với mục tiêu cung cấp 100.000 túi phân loại rác và 30.000 túi lưới đi chợ, ông Sang cho rằng, doanh nghiệp cần thêm nguồn lực về nhân sự, tài chính, cũng như sự đồng hành của các doanh nghiệp khác để có thể nhân rộng mô hình.

Đặc biệt, trên thị trường xuất khẩu, áp lực từ các tiêu chuẩn quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG), yêu cầu giảm phát thải carbon và minh bạch chuỗi cung ứng vào EU, Mỹ, Nhật Bản… ngày càng gia tăng. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp xanh còn thiếu vốn, thiếu công nghệ, nhân lực hạn chế và dữ liệu chưa đầy đủ, khiến nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên hiện hữu.

Ông Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển TP.HCM nhấn mạnh, các thị trường xuất khẩu lớn hiện đang áp dụng những hàng rào kỹ thuật rất nghiêm ngặt liên quan đến phát thải và vòng đời sản phẩm. Điển hình, CBAM sẽ chính thức thu phí phát thải bắt buộc từ ngày 1/2/2026, trong khi chi phí đầu tư cho công nghệ xanh là rất lớn, đặc biệt khó khăn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Để tiếp cận nguồn vốn xanh, doanh nghiệp cần tham gia các dự án được phân loại xanh, qua đó đủ điều kiện hưởng ưu đãi tín dụng hoặc phát hành trái phiếu xanh. Tuy nhiên, để làm được điều này, doanh nghiệp không thể đơn độc. Theo ông Bình An, cần có chiến lược chuyển đổi kép, kết hợp chuyển đổi xanh với chuyển đổi số, tận dụng các công nghệ như AI, IoT, blockchain, năng lượng tái tạo nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và quản trị.