Các ngân hàng trung ương lớn tiếp tục duy trì lập trường thận trọng

Trong năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục vận hành trong  trạng thái lạm phát có xu hướng giảm, nhưng mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao. Theo IMF, tăng trưởng toàn cầu dự kiến chỉ đạt khoảng 3,3%, phản ánh sự suy yếu tương đối của tổng cầu trong khi các rủi ro từ địa chính trị và giá năng lượng vẫn hiện hữu.

Điều này khiến các ngân hàng trung ương lớn tiếp tục duy trì lập trường thận trọng, kéo dài thời gian giữ lãi suất cao nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kỳ vọng thị trường.

Tại Mỹ, Feb tiếp tục duy trì lãi suất điều hành ở mức cao. Trong mô hình IS-LM, điều này phản ánh một trạng thái tiền tệ thắt chặt, thường gắn với việc kiểm soát chặt cung tiền và thanh khoản trong nền kinh tế. Khi cung tiền thực bị hạn chế, đường LM dịch chuyển lên trên, làm tăng lãi suất cân bằng, qua đó làm giảm đầu tư tư nhân và kéo sản lượng cân bằng xuống.

Đồng thời, trong mô hình AD-AS, các cú sốc chi phí đặc biệt từ giá năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng tiếp tục làm dịch chuyển đường tổng cung ngắn hạn (SRAS) sang trái, khiến sản lượng thực trong ngắn hạn suy giảm, trong khi mức giá vẫn chịu áp lực tăng. Sự kết hợp này tạo ra một môi trường vĩ mô bất lợi cho tăng trưởng trên phạm vi toàn cầu.

Kinh tế Việt Nam: Các áp lực đã trở nên rõ ràng hơn

Trong bối cảnh đó, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được mức tăng trưởng tương đối tích cực, nhưng các áp lực đã trở nên rõ ràng hơn. Theo Tổng cục Thống kê, GDP quý I/2026 tăng khoảng 7,83% so với cùng kỳ. Mặc dù đây là mức tăng khá cao trong khu vực, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với mục tiêu tăng trưởng hai con số của cả năm, cho thấy thách thức không nhỏ trong việc hiện thực hóa mục tiêu chính sách.

Áp lực đáng chú ý nhất hiện nay đến từ phía chi phí. 

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong quý I năm 2026 tăng quanh mức 4 đến 4,6%, trong đó nhóm năng lượng và vận tải đóng vai trò chủ đạo. Đồng thời, chỉ số giá sản xuất (PPI) cũng ghi nhận xu hướng tăng do giá xăng dầu và chi phí logistics tăng nhanh trong bối cảnh bất ổn địa chính trị. Sự gia tăng của PPI phản ánh áp lực chi phí hình thành từ khu vực sản xuất và có xu hướng lan tỏa sang giá tiêu dùng với độ trễ nhất định.

Trong mô hình AD-AS, diễn biến này cho thấy đường tổng cung ngắn hạn đang dịch chuyển sang trái khi chi phí sản xuất tăng làm giảm sản lượng thực trong khi mức giá chung tăng lên. Đây là biểu hiện điển hình của lạm phát chi phí đẩy, trong đó áp lực giá không xuất phát từ tổng cầu quá mạnh mà từ sự gia tăng chi phí đầu vào. Trong bối cảnh này, việc sử dụng chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát trở nên kém hiệu quả hơn, bởi lãi suất không tác động trực tiếp đến các yếu tố như giá năng lượng hay chi phí logistics.

Song song với áp lực chi phí, điều kiện tiền tệ trong nước cũng có những dấu hiệu thắt chặt tương đối.

Mặc dù chính sách tiền tệ chưa chuyển sang trạng thái thắt chặt rõ rệt, nhưng áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng đầu năm 2026 đã khiến lãi suất trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh trong một số thời điểm. Điều này phản ánh sự hạn chế về cung tiền trong ngắn hạn, qua đó làm gia tăng chi phí vốn của nền kinh tế.

Trong mô hình IS-LM, hiện tượng này có thể được hiểu như một sự dịch chuyển của đường LM lên trên do cung tiền khả dụng bị thu hẹp, kéo theo lãi suất cân bằng tăng và sản lượng cân bằng giảm. Khi kết hợp với cú sốc cung trong mô hình AD-AS, nền kinh tế đồng thời chịu tác động bất lợi từ cả phía cầu và phía cung, làm cho việc đạt được tốc độ tăng trưởng cao trở nên khó khăn hơn.

Ngoài ra, với đặc điểm là một nền kinh tế có độ mở cao, Việt Nam còn chịu tác động từ môi trường tài chính quốc tế.

Trong khuôn khổ mô hình Mundell-Fleming đối với nền kinh tế mở nhỏ, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ duy trì lãi suất cao làm gia tăng chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và các nền kinh tế mới nổi, qua đó thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển về các tài sản bằng USD. Điều này tạo áp lực lên tỷ giá và buộc Việt Nam phải duy trì chính sách tiền tệ thận trọng hơn nhằm hạn chế rủi ro mất giá đồng nội tệ và lạm phát nhập khẩu.

Trong bối cảnh đó, định hướng điều hành kinh tế vĩ mô của Việt Nam năm 2026 được thể hiện rõ trong Nghị quyết 01/NQ-CP năm 2026. Văn bản này nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng cao đi kèm với kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa. Chính sách tiền tệ được xác định theo hướng linh hoạt nhưng thận trọng, trong khi chính sách tài khóa, đặc biệt là đầu tư công, được kỳ vọng đóng vai trò chủ lực trong việc hỗ trợ tăng trưởng và nâng cao năng lực cung của nền kinh tế.

Từ góc độ lý thuyết, cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam đang cố gắng xử lý đồng thời hai thách thức: duy trì tổng cầu trong ngắn hạn và cải thiện năng lực cung trong trung và dài hạn. Trong mô hình AD-AS, cách tiếp cận này hàm ý vừa hỗ trợ tổng cầu trong ngắn hạn thông qua chính sách tài khóa, vừa cải thiện năng lực cung trong trung và dài hạn thông qua đầu tư hạ tầng, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất.

Tóm lại, trong một thế giới mà lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao và các cú sốc chi phí chưa được giải quyết triệt để, kinh tế Việt Nam đang đối mặt với một bài toán điều hành phức tạp. Việc đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ phụ thuộc vào mức độ nới lỏng chính sách, mà còn phụ thuộc vào khả năng kiểm soát lạm phát, ổn định tài chính và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Đây sẽ là yếu tố quyết định để nền kinh tế không chỉ tăng nhanh, mà còn tăng bền vững trong bối cảnh đầy biến động hiện nay.

(*) Giảng viên Bộ môn kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội