Vị trí tối ưu

“Chúng tôi rất lo lắng khi UBND tỉnh Quảng Ninh có kế hoạch điều chỉnh quy hoạch vùng đất, vùng nước mà Công ty Đóng tàu Hạ Long đang sản xuất, kinh doanh ổn định tại khu vực vịnh Cửa Lục”, ông Nguyễn Văn Mạnh, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Hạ Long cho biết.

Theo lãnh đạo Công ty Đóng tàu Hạ Long, cùng với quỹ đất xây dựng nhà máy, đối với ngành công nghiệp đóng tàu, khu vực mặt nước được xem là hạ tầng chiến lược, gắn liền với hệ thống triền đà, ụ tàu, cầu cảng trang bị và luồng tàu ra vào. Đặc biệt, quy mô và độ sâu của vùng nước cũng quyết định khả năng tiếp nhận các tàu có trọng tải lớn, qua đó ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực sản xuất của nhà máy.

“Đối với Quảng Ninh, vị trí vùng đất, vùng nước nơi đặt Công ty Đóng tàu Hạ Long đã được nghiên cứu rất kỹ và hiện vẫn là phương án tối ưu, khó có thể thay thế. Ngay cả trong trường hợp tìm được địa điểm phù hợp, việc di dời một nhà máy đóng tàu quy mô lớn như Công ty Đóng tàu Hạ Long cũng không thể thực hiện trong chốc lát, mà cần lượng kinh phí rất lớn và lộ trình kéo dài từ 5 đến 10 năm”, ông Mạnh chia sẻ.

Được biết, Công ty Đóng tàu Hạ Long, tiền thân là Nhà máy Đóng tàu Hạ Long, là đơn vị thành viên của Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC), trực thuộc Bộ Xây dựng. Nhà máy được cấp đất xây dựng cơ sở sản xuất và khu nhà ở công nhân từ năm 1969 với diện tích hơn 40 ha tại khu vực Giếng Đáy, thị trấn Bãi Cháy, tỉnh Quảng Ninh (nay thuộc phường Việt Hưng, tỉnh Quảng Ninh).

Đây cũng là công trình hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Ba Lan, được phía Ba Lan viện trợ xây dựng từ năm 1970 và hoàn thành, bàn giao đưa vào khai thác năm 1976. Qua nhiều giai đoạn đầu tư và phát triển, đến nay Công ty Đóng tàu Hạ Long đã được đầu tư hệ thống hạ tầng, trang thiết bị và dây chuyền công nghệ hiện đại, cùng đội ngũ kỹ sư, cán bộ, công nhân lành nghề, đủ năng lực đóng mới nhiều chủng loại tàu có tải trọng lên tới 70.000 DWT.

Các sản phẩm của nhà máy bao gồm tàu hàng, tàu dịch vụ dầu khí, tàu phục vụ điện gió ngoài khơi, tàu du lịch, tàu kiểm ngư… đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và các quy phạm kỹ thuật hàng đầu thế giới, phục vụ cho các chủ tàu trong và ngoài nước.

Điều đáng nói là, khu vực Công ty Đóng tàu Hạ Long đang hoạt động phù hợp với Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 theo Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 22/9/2021 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó xác định chức năng cảng biển và cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu tại khu vực này.

Đồng thời, tại Quyết định số 860/QĐ-BXD ngày 19/6/2025 của Bộ Xây dựng phê duyệt Quy hoạch chi tiết vùng đất, vùng nước cảng biển Quảng Ninh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Phụ lục 03 kèm theo cũng xác định bến cảng Công ty Đóng tàu Hạ Long nằm trong danh mục các cảng, bến cảng, cầu cảng của khu vực, bao gồm cả các bến cảng hiện hữu tại doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Tổng giám đốc SBIC - công ty mẹ của Đóng tàu Hạ Long cho biết, việc triển khai các quy hoạch nêu trên mới được thực hiện trong khoảng 5 năm trở lại đây, trong khi nhà máy vẫn đang hoạt động ổn định tại khu vực.

“Vì vậy, việc xem xét điều chỉnh quy hoạch khu vực vùng đất, vùng nước của Công ty Đóng tàu Hạ Long cần được đánh giá trong tổng thể giữa quy hoạch hạ tầng giao thông, quy hoạch đô thị, quy hoạch phát triển hệ thống cảng biển quốc gia và quy hoạch sản xuất công nghiệp, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, ổn định, đồng thời tránh lãng phí các tài sản và nguồn lực đã được đầu tư”, lãnh đạo SBIC kiến nghị.

Nhiều hệ lụy lớn

Theo đánh giá của lãnh đạo SBIC, Công ty Đóng tàu Hạ Long là đơn vị có quy mô sản xuất và năng lực đóng tàu lớn bậc nhất của ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam nói chung. Công ty có bề dày lịch sử, vị trí thuận lợi cho công nghiệp đóng tàu và đội ngũ cán bộ, kỹ sư, người lao động giàu kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm.

Vì vậy, việc điều chỉnh quy hoạch và di dời Công ty Đóng tàu Hạ Long trong tình thế bị động, khi chưa có quy hoạch cụ thể cũng như điều kiện để triển khai sản xuất tại địa điểm mới, đặc biệt đối với một nhà máy đóng tàu cần thời gian dài để ổn định, có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực.

Hệ lụy đầu tiên là hiện Công ty Đóng tàu Hạ Long đang triển khai thi công 19 hợp đồng đóng mới tàu, gồm 1 tàu hàng rời trọng tải 45.000 DWT; 14 tàu dịch vụ điện gió và 1 tàu hút bùn dung tích 1.000 m3 xuất khẩu cho Tập đoàn đóng tàu Damen (Hà Lan); cùng 3 tàu khách dài 120 m xuất khẩu cho Công ty Scenic Tours (Australia).

Tổng giá trị các hợp đồng đã ký đạt hơn 5.502 tỷ đồng; nếu tính cả giá trị vật tư do chủ tàu cung cấp, tổng giá trị các dự án lên tới hơn 13.903 tỷ đồng.

Các hợp đồng kinh tế với đối tác nước ngoài có hiệu lực đến năm 2030. Vì vậy, trong trường hợp phải di dời nhà máy, quá trình thực hiện các hợp đồng này lập tức bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

“Việc tạm dừng hoặc hủy bỏ các hợp đồng đóng tàu đã ký không chỉ tiềm ẩn nguy cơ bị chủ tàu áp dụng các điều khoản phạt với giá trị lên tới hàng ngàn tỷ đồng, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới uy tín của ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam trên thị trường quốc tế”, ông Nguyễn Văn Mạnh cho biết.

Ngoài ra, việc di dời nhà máy còn có thể gây gián đoạn hoạt động sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp tới việc làm của khoảng 2.400 lao động đang làm việc tại Công ty Đóng tàu Hạ Long. Đây là lực lượng lao động có trình độ chuyên môn và tay nghề cao, được đào tạo bài bản và tích lũy kinh nghiệm qua nhiều năm gắn bó với ngành đóng tàu.

Chính vì vậy, việc di dời nhà máy còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát nguồn nhân lực chất lượng cao đã được hình thành và tích lũy qua hàng chục năm, làm gián đoạn chuỗi sản xuất, từ đó ảnh hưởng lâu dài tới năng lực cạnh tranh cũng như sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam.

Bên cạnh đó, Công ty Đóng tàu Hạ Long đang thực hiện phương án phá sản doanh nghiệp theo Nghị quyết số 220/NQ-CP ngày 22/12/2023 của Chính phủ về Kế hoạch tổ chức thực hiện Thông báo số 23-TB/TW ngày 28/12/2022 của Bộ Chính trị. Phương án này được triển khai trên cơ sở bảo đảm các nguyên tắc: thu hồi tối đa vốn và tài sản cho Nhà nước; duy trì năng lực đóng tàu trong nước; đồng thời ổn định việc làm và đời sống của cán bộ, công nhân viên sau khi doanh nghiệp thực hiện phá sản.

Theo Luật Phục hồi, phá sản năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, Tòa án và Quản tài viên được phép bán hợp khối tài sản doanh nghiệp nhằm tối đa hóa giá trị thu hồi cho Nhà nước.

Tuy nhiên, đề xuất di dời và thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng của UBND tỉnh Quảng Ninh có thể ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình xử lý tài sản của doanh nghiệp, khiến việc bán hợp khối toàn bộ tài sản không thể thực hiện. Điều này không chỉ làm giảm khả năng thu hồi vốn cho Nhà nước, mà còn ảnh hưởng tới mục tiêu duy trì năng lực đóng tàu trong nước cũng như ổn định việc làm cho khoảng 2.400 lao động kỹ thuật đang làm việc tại nhà máy.

Bên cạnh đó, hệ thống triền đà, cầu tàu và các công trình hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành của Công ty TNHH MTV Đóng tàu Hạ Long đã được đầu tư đồng bộ, gắn liền với điều kiện địa lý đặc thù của khu vực như địa chất, thủy văn, chiều rộng và độ sâu luồng hàng hải.

“Vì vậy, việc xem xét điều chỉnh quy hoạch và di dời nhà máy cần được đánh giá một cách toàn diện, thận trọng trên nhiều phương diện, đặc biệt là tính khả thi kỹ thuật và hiệu quả kinh tế, nhằm tránh lãng phí và thất thoát các tài sản Nhà nước đã đầu tư”, lãnh đạo SBIC kiến nghị.