Mỗi ngày, hàng chục nghìn tờ khai hải quan được xử lý tại các cảng biển, cửa khẩu và sân bay quốc tế trên cả nước. Khi dòng chảy hàng hóa xuyên biên giới ngày càng lớn, yêu cầu đặt ra với cơ quan Hải quan không chỉ là kiểm soát chặt chẽ để phòng, chống gian lận mà còn phải rút ngắn thời gian, giảm chi phí và tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, chuyển từ mô hình quản lý phân tán theo địa bàn sang thông quan tập trung trên nền tảng dữ liệu thống nhất đang trở thành một bước đi quan trọng trong tiến trình xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh.

Theo ông Đào Duy Tám, Trưởng ban Giám sát quản lý về Hải quan, Cục Hải quan, việc triển khai thông quan tập trung phù hợp với định hướng của Đảng, Nhà nước về chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thống nhất đầu mối giải quyết công việc.

Cục Hải quan đã triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026, theo chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ Tài chính tại Thông báo số 710/TB-BTC ngày 12/9/2025.

Qua thời gian thí điểm, mô hình bước đầu cho thấy những kết quả tích cực. Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc số hóa chứng từ. Người khai hải quan có thể nộp hồ sơ dưới dạng các chỉ tiêu thông tin, với sự hỗ trợ của các công cụ AI trong chuyển đổi thông tin. Qua đó, doanh nghiệp giảm việc nhập lại dữ liệu, hạn chế sai sót và giảm chi phí in ấn, lưu trữ chứng từ giấy.

Quan trọng hơn, việc xử lý thủ tục theo mô hình tập trung giúp hình thành một quy trình thống nhất, hạn chế sự khác biệt trong cách thực hiện giữa các đơn vị. Đây cũng là yếu tố giúp doanh nghiệp dễ dự báo thời gian xử lý, chủ động hơn trong tổ chức hoạt động logistics và giảm chi phí tuân thủ.

Theo Cục Hải quan, thời gian thông quan một lô hàng sau khi triển khai mô hình thông quan tập trung giảm 12% so với tháng 5/2026 và giảm khoảng 14% so với quý I/2026.

Một lợi ích khác của mô hình là thúc đẩy phương thức thực hiện thủ tục hành chính phi giấy tờ. Khi hồ sơ được số hóa và xử lý tập trung trên hệ thống, người khai hải quan giảm nhu cầu tiếp xúc trực tiếp với công chức Hải quan.

Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian mà còn góp phần hạn chế những khâu trung gian, giảm nguy cơ phát sinh phiền hà, sách nhiễu trong quá trình giải quyết thủ tục.

Tuy nhiên, theo định hướng của Cục Hải quan, thông quan tập trung không đơn thuần là đưa các thủ tục hiện có lên một hệ thống điện tử. Cốt lõi của mô hình là thay đổi tư duy quản lý: Từ xử lý thủ tục theo địa bàn sang quản lý tập trung trên dữ liệu; từ cách làm phân tán sang một quy trình thống nhất trên toàn hệ thống.

Ông Đào Duy Tám cho biết, Cục Hải quan xác định việc chuyển đổi nhận thức là yếu tố quyết định, đòi hỏi đổi mới tư duy từ quản lý thủ công sang tư duy số, từ phân tán sang tập trung. Qua đó, hạn chế tình trạng mỗi đơn vị thực hiện một cách khác nhau, giảm vướng mắc và nâng cao tính minh bạch trong giải quyết thủ tục.

Trong bối cảnh lượng dữ liệu hải quan ngày càng lớn, giá trị của mô hình thông quan tập trung vì thế không chỉ nằm ở việc thông quan nhanh hơn, mà còn ở khả năng hình thành một nền tảng dữ liệu thống nhất để cơ quan Hải quan quản lý hiệu quả hơn, đồng thời cung cấp dịch vụ công thuận tiện, minh bạch và nhất quán hơn cho doanh nghiệp.

Đây cũng là một bước chuyển quan trọng trên hành trình xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh, khi dữ liệu dần trở thành nền tảng của cả hoạt động quản lý và phục vụ doanh nghiệp.